PRAWO PRACY
PRAWO PRACY
Czas pracy
Czas pracy
Część I
Część I
PRAWO PRACY
PRAWO PRACY
Czas pracy
Czas pracy
Część I
Część I
Czasem pracy jest czas, w którym
Czasem pracy jest czas, w którym
pracownik pozostaje w dyspozycji w
pracownik pozostaje w dyspozycji w
zakładzie pracy lub innym miejscu
zakładzie pracy lub innym miejscu
wyznaczonym do wykonywania pracy
wyznaczonym do wykonywania pracy
(art. 128 k.p.).
(art. 128 k.p.).
Czasem pracy jest nie tylko czas
Czasem pracy jest nie tylko czas
fizycznego, efektywnego
fizycznego, efektywnego
wykonywania pracy, ale czas
wykonywania pracy, ale czas
nieświadczenia pracy, jeżeli
nieświadczenia pracy, jeżeli
pracownik pozostaje w dyspozycji
pracownik pozostaje w dyspozycji
pracodawcy w zakładzie pracy lub w
pracodawcy w zakładzie pracy lub w
innym miejscu wyznaczonym do
innym miejscu wyznaczonym do
wykonywania pracy.
wykonywania pracy.
Pracownik świadczy pracę, jeżeli
Pracownik świadczy pracę, jeżeli
pozostaje do dyspozycji pracodawcy w
pozostaje do dyspozycji pracodawcy w
czasie pracy i przestrzega porządku
czasie pracy i przestrzega porządku
pracy. Tak więc, w niektórych sytuacjach
pracy. Tak więc, w niektórych sytuacjach
(np. spełnienie polecenia o wstrzymaniu
(np. spełnienie polecenia o wstrzymaniu
się od pracy w czasie przestoju) nie jest
się od pracy w czasie przestoju) nie jest
konieczne fizyczne wykonywanie pracy
konieczne fizyczne wykonywanie pracy
dla uznania spełnienia przez pracownika
dla uznania spełnienia przez pracownika
obowiązku świadczenia pracy.
obowiązku świadczenia pracy.
Pracownik pozostaje do dyspozycji
Pracownik pozostaje do dyspozycji
pracodawcy zarówno wtedy, gdy
pracodawcy zarówno wtedy, gdy
świadczy pracę pod bezpośrednim
świadczy pracę pod bezpośrednim
nadzorem pracodawcy lub przełożonych
nadzorem pracodawcy lub przełożonych
pracownika, jak też, gdy np. wskutek
pracownika, jak też, gdy np. wskutek
nieobecności pracodawcy, czy jego
nieobecności pracodawcy, czy jego
przedstawicieli, wykonuje pracę bez
przedstawicieli, wykonuje pracę bez
bezpośredniego wpływu na przebieg
bezpośredniego wpływu na przebieg
procesu pracy ze strony pracodawcy lub
procesu pracy ze strony pracodawcy lub
jego przełożonych.
jego przełożonych.
Charakterystyczną cechą pozostawania w
Charakterystyczną cechą pozostawania w
dyspozycji pracodawcy jest ograniczenie
dyspozycji pracodawcy jest ograniczenie
swobody osobistej pracownika w zakresie
swobody osobistej pracownika w zakresie
wynikającym z potrzeby wywiązania się z
wynikającym z potrzeby wywiązania się z
obowiązków pracowniczych.
obowiązków pracowniczych.
Pracownik pozostaje w dyspozycji
Pracownik pozostaje w dyspozycji
pracodawcy, gdy wykonuje swoje normalne
pracodawcy, gdy wykonuje swoje normalne
obowiązki czy polecenia przełożonych, a
obowiązki czy polecenia przełożonych, a
także czynności w interesie zakładu pracy,
także czynności w interesie zakładu pracy,
nawet bez polecenia.
nawet bez polecenia.
Pozostawanie w dyspozycji
Pozostawanie w dyspozycji
pracodawcy oznacza zarówno
pracodawcy oznacza zarówno
świadczenie umówionej pracy, jak i
świadczenie umówionej pracy, jak i
pozostawanie w gotowości do pracy
pozostawanie w gotowości do pracy
przy utrzymaniu możliwego w danych
przy utrzymaniu możliwego w danych
warunkach kontaktu z pracodawcą w
warunkach kontaktu z pracodawcą w
oczekiwaniu na jego zalecenia.
oczekiwaniu na jego zalecenia.
Stawienie się do dyspozycji
Stawienie się do dyspozycji
pracodawcy w umówionym czasie z
pracodawcy w umówionym czasie z
zamiarem wykonywania pracy oraz w
zamiarem wykonywania pracy oraz w
stanie umożliwiającym jej
stanie umożliwiającym jej
wykonywanie w miejscu do tego
wykonywanie w miejscu do tego
wyznaczonym stanowi początek
wyznaczonym stanowi początek
gotowości do pracy, a tym samym
gotowości do pracy, a tym samym
naliczania godzin zaliczanych do
naliczania godzin zaliczanych do
czasu pracy.
czasu pracy.
Uzewnętrznienie zamiaru
Uzewnętrznienie zamiaru
wykonywania pracy jest drugim
wykonywania pracy jest drugim
z
z
wymienionych składników gotowości
wymienionych składników gotowości
do wykonywania pracy.
do wykonywania pracy.
Pracownik, który zamierza świadczyć
Pracownik, który zamierza świadczyć
pracę, powinien zachowywać się w
pracę, powinien zachowywać się w
sposób, który dostatecznie ujawniałby
sposób, który dostatecznie ujawniałby
wobec pracodawcy zamiar
wobec pracodawcy zamiar
rzeczywistego wykonania umówionej
rzeczywistego wykonania umówionej
pracy.
pracy.
Sposób uzewnętrznienia zamiaru
Sposób uzewnętrznienia zamiaru
świadczenia pracy zależy od
świadczenia pracy zależy od
okoliczności konkretnego przypadku.
okoliczności konkretnego przypadku.
Domniemywać zamiar wykonywania
Domniemywać zamiar wykonywania
pracy można np. w sytuacji, gdy
pracy można np. w sytuacji, gdy
pracownik oczekuje w miejscu
pracownik oczekuje w miejscu
wyznaczonym przez pracodawcę na
wyznaczonym przez pracodawcę na
przydział pracy w czasie przerwy
przydział pracy w czasie przerwy
spowodowanej przestojem.
spowodowanej przestojem.
Okres pozostawania do dyspozycji
Okres pozostawania do dyspozycji
pracodawcy rozpoczyna się z chwilą
pracodawcy rozpoczyna się z chwilą
stawienia się pracownika w zakładzie
stawienia się pracownika w zakładzie
pracy lub innym miejscu wyznaczonym
pracy lub innym miejscu wyznaczonym
do świadczenia pracy, a kończy z
do świadczenia pracy, a kończy z
upływem dniówki roboczej lub,
upływem dniówki roboczej lub,
wyjątkowo, później, w momencie
wyjątkowo, później, w momencie
zaprzestania wykonywania dodatkowych
zaprzestania wykonywania dodatkowych
czynności zleconych przez pracodawcę
czynności zleconych przez pracodawcę
(uchw. SN z 18 marca 1998 r., III ZP
(uchw. SN z 18 marca 1998 r., III ZP
20/97).
20/97).
Ważne !
Ważne !
Jeżeli pracodawca zatrudnia
Jeżeli pracodawca zatrudnia
pracowników, którzy przed
pracowników, którzy przed
przystąpieniem do pracy muszą
przystąpieniem do pracy muszą
pobrać i przetransportować sprzęt
pobrać i przetransportować sprzęt
oraz materiały niezbędne do
oraz materiały niezbędne do
wykonywania pracy, to czas pracy
wykonywania pracy, to czas pracy
tych pracowników rozpoczyna się nie
tych pracowników rozpoczyna się nie
później niż w chwili pobrania sprzętu
później niż w chwili pobrania sprzętu
i materiałów.
i materiałów.
Po godzinach rozkładowego czasu
Po godzinach rozkładowego czasu
pracy pracownik pozostaje w
pracy pracownik pozostaje w
dyspozycji po spełnieniu dodatkowej
dyspozycji po spełnieniu dodatkowej
przesłanki, jaką jest polecenie
przesłanki, jaką jest polecenie
wykonywania pracy lub co najmniej
wykonywania pracy lub co najmniej
akceptacja dla świadczenia pracy
akceptacja dla świadczenia pracy
przez pracodawcę.
przez pracodawcę.
Miejsce świadczenia pracy nie ma znaczenia dla
Miejsce świadczenia pracy nie ma znaczenia dla
uznania pewnych okresów za „pozostawanie w
uznania pewnych okresów za „pozostawanie w
dyspozycji pracodawcy" pod warunkiem, że zostało
dyspozycji pracodawcy" pod warunkiem, że zostało
ono w jakimś trybie wyznaczone przez pracodawcę
ono w jakimś trybie wyznaczone przez pracodawcę
lub przełożonych pracownika do wykonywania pracy.
lub przełożonych pracownika do wykonywania pracy.
Może to być np. zakład pracy, stacja kolejowa,
Może to być np. zakład pracy, stacja kolejowa,
mieszkanie lub miejsce czasowego pobytu
mieszkanie lub miejsce czasowego pobytu
pracownika. Miejsce wykonywania pracy powinno
pracownika. Miejsce wykonywania pracy powinno
być określone w umowie o pracę.
być określone w umowie o pracę.
Dla uznania, że pracownik znajduje się w miejscu
Dla uznania, że pracownik znajduje się w miejscu
wyznaczonym do wykonywania pracy wystarczy,
wyznaczonym do wykonywania pracy wystarczy,
aby pracodawca lub przełożony pracownika o takim
aby pracodawca lub przełożony pracownika o takim
miejscu wiedzieli i akceptowali je, przynajmniej w
miejscu wiedzieli i akceptowali je, przynajmniej w
sposób dorozumiany.
sposób dorozumiany.
Okres odpoczynku
Okres odpoczynku
Okresem odpoczynku jest każdy
Okresem odpoczynku jest każdy
okres, który nie jest czasem pracy
okres, który nie jest czasem pracy
(art. 2 pkt 2 dyrektywy 2003/88/WE).
(art. 2 pkt 2 dyrektywy 2003/88/WE).
Pojęcia - czas pracy i okres
Pojęcia - czas pracy i okres
odpoczynku, zostały zdefiniowane w
odpoczynku, zostały zdefiniowane w
dyrektywie 2003/88/WE jako
dyrektywie 2003/88/WE jako
wykluczające się wzajemnie.
wykluczające się wzajemnie.
Wymiar czasu pracy
Wymiar czasu pracy
Wymiar czasu pracy należy rozumieć
Wymiar czasu pracy należy rozumieć
jako obowiązujący pracownika czas
jako obowiązujący pracownika czas
pracy, który pracodawca może mu
pracy, który pracodawca może mu
zaplanować w celu zapewnienia
zaplanować w celu zapewnienia
zwykłych, przewidywalnych potrzeb
zwykłych, przewidywalnych potrzeb
zakładu pracy.
zakładu pracy.
Praca powyżej obowiązującego pracownika
Praca powyżej obowiązującego pracownika
wymiaru czasu pracy jest pracą w
wymiaru czasu pracy jest pracą w
godzinach nadliczbowych.
godzinach nadliczbowych.
Wymiar czasu pracy może być wyrażony w
Wymiar czasu pracy może być wyrażony w
różnych jednostkach czasowych, takich jak
różnych jednostkach czasowych, takich jak
godziny zegarowe, godziny zajęć
godziny zegarowe, godziny zajęć
dydaktycznych, minuty czy też dni.
dydaktycznych, minuty czy też dni.
W dniach wyrażony jest przeciętnie 5-
W dniach wyrażony jest przeciętnie 5-
dniowy tydzień pracy.
dniowy tydzień pracy.
Najczęściej wymiar liczony jest w
Najczęściej wymiar liczony jest w
godzinach zegarowych.
godzinach zegarowych.
Obowiązująca pracownika długość
Obowiązująca pracownika długość
czasu pracy ustalana jest dla różnych
czasu pracy ustalana jest dla różnych
przedziałów czasowych.
przedziałów czasowych.
Wyróżnia się dobowy, przeciętny
Wyróżnia się dobowy, przeciętny
tygodniowy oraz wymiar czasu pracy
tygodniowy oraz wymiar czasu pracy
w przyjętym okresie rozliczeniowym.
w przyjętym okresie rozliczeniowym.
Dobowy wymiar czasu pracy ustalany
Dobowy wymiar czasu pracy ustalany
jest dla doby pracowniczej.
jest dla doby pracowniczej.
Przeciętny tygodniowy wymiar czasu
Przeciętny tygodniowy wymiar czasu
pracy rozliczany jest w obrębie
pracy rozliczany jest w obrębie
okresu rozliczeniowego.
okresu rozliczeniowego.
Ustawodawca, poza pojęciem
Ustawodawca, poza pojęciem
wymiaru czasu pracy, posługuje się
wymiaru czasu pracy, posługuje się
leż określeniami: „przedłużony
leż określeniami: „przedłużony
dobowy wymiar czasu pracy" (art.
dobowy wymiar czasu pracy" (art.
151 § 1 k.p.), „przedłużenie
151 § 1 k.p.), „przedłużenie
dobowego wymiaru czasu pracy”
dobowego wymiaru czasu pracy”
(art. 135 – 138 k.p.) oraz
(art. 135 – 138 k.p.) oraz
„przedłużony wymiar czasu pracy”
„przedłużony wymiar czasu pracy”
(art. 138 k.p.).
(art. 138 k.p.).
Ustawodawca dzieli dobowy wymiar
Ustawodawca dzieli dobowy wymiar
czasu pracy na 8-godzinny, który
czasu pracy na 8-godzinny, który
obowiązuje w podstawowym czasie
obowiązuje w podstawowym czasie
pracy, i przedłużony, który
pracy, i przedłużony, który
obowiązuje w systemie czasu pracy
obowiązuje w systemie czasu pracy
w ruchu ciągłym oraz w
w ruchu ciągłym oraz w
równoważnym czasie pracy.
równoważnym czasie pracy.
Termin „przedłużony dobowy wymiar
Termin „przedłużony dobowy wymiar
czasu pracy" oznacza obowiązujący
czasu pracy" oznacza obowiązujący
pracownika dobowy czas pracy, który
pracownika dobowy czas pracy, który
pracodawca może mu zaplanować w
pracodawca może mu zaplanować w
celu zapewnienia normalnych,
celu zapewnienia normalnych,
dających się przewidzieć potrzeb
dających się przewidzieć potrzeb
zakładu pracy w równoważnym
zakładu pracy w równoważnym
czasie pracy lub w czasie pracy w
czasie pracy lub w czasie pracy w
ruchu ciągłym.
ruchu ciągłym.
Wymiar czasu pracy występuje też w
Wymiar czasu pracy występuje też w
innych znaczeniach.
innych znaczeniach.
Pojęcie wymiaru czasu pracy
Pojęcie wymiaru czasu pracy
występuje często zamiennie
występuje często zamiennie
z
z
takimi
takimi
terminami, jak: rozmiar zatrudnienia,
terminami, jak: rozmiar zatrudnienia,
normatywny, nominalny czy
normatywny, nominalny czy
faktyczny czas pracy.
faktyczny czas pracy.
Nominalny czas pracy to maksymalna
Nominalny czas pracy to maksymalna
liczba godzin, którą pracownik może
liczba godzin, którą pracownik może
przepracować w skali miesiąca, okresu
przepracować w skali miesiąca, okresu
rozliczeniowego czy roku - bez godzin
rozliczeniowego czy roku - bez godzin
nadliczbowych.
nadliczbowych.
Nominalny czas pracy może być
Nominalny czas pracy może być
ustalony zarówno dla grupy
ustalony zarówno dla grupy
pracowników, jak i dla pojedynczego
pracowników, jak i dla pojedynczego
pracownika.
pracownika.
W praktyce występuje też termin
W praktyce występuje też termin
faktyczny czas pracy, rozumiany jako
faktyczny czas pracy, rozumiany jako
liczba godzin, przez które pracownik
liczba godzin, przez które pracownik
pozostawał do dyspozycji pracodawcy w
pozostawał do dyspozycji pracodawcy w
danym okresie (najczęściej
danym okresie (najczęściej
rozliczeniowym).
rozliczeniowym).
W innym znaczeniu wymiar czasu pracy
W innym znaczeniu wymiar czasu pracy
występuje też jako rozmiar zatrudnienia,
występuje też jako rozmiar zatrudnienia,
określany jako zatrudnienie w pełnym
określany jako zatrudnienie w pełnym
lub niepełnym wymiarze czasu pracy.
lub niepełnym wymiarze czasu pracy.
Norma czasu pracy
Norma czasu pracy
Normą czasu pracy jest przyjęta granica,
Normą czasu pracy jest przyjęta granica,
maksimum czasu pozostawania pracownika
maksimum czasu pozostawania pracownika
do dyspozycji pracodawcy w obrębie doby
do dyspozycji pracodawcy w obrębie doby
pracowniczej i tygodnia pracy.
pracowniczej i tygodnia pracy.
Normy czasu pracy mogą być ustalane w
Normy czasu pracy mogą być ustalane w
ustawie, rozporządzeniu, układzie zbiorowym
ustawie, rozporządzeniu, układzie zbiorowym
pracy, regulaminie, obwieszczeniu, w
pracy, regulaminie, obwieszczeniu, w
rozkładzie czasu pracy, a także w umowie o
rozkładzie czasu pracy, a także w umowie o
pracę.
pracę.
Rozkład czasu pracy może regulować normę
Rozkład czasu pracy może regulować normę
czasu pracy pracownika na dany dzień w
czasu pracy pracownika na dany dzień w
ramach systemu czasu pracy, w którym
ramach systemu czasu pracy, w którym
pracownik został zatrudniony.
pracownik został zatrudniony.
Normy czasu pracy, będące jednym ze składników
Normy czasu pracy, będące jednym ze składników
treści umowy o pracę, mogą być, zgodnie z
treści umowy o pracę, mogą być, zgodnie z
zasadą uprzywilejowania pracownika, równe
zasadą uprzywilejowania pracownika, równe
normom czasu pracy ustalonym w powszechnie
normom czasu pracy ustalonym w powszechnie
obowiązujących przepisach prawa pracy czy też w
obowiązujących przepisach prawa pracy czy też w
aktach wewnątrzzakładowych, jak tez mogą być
aktach wewnątrzzakładowych, jak tez mogą być
krótsze od tych norm.
krótsze od tych norm.
Można mówić o ogólnych normach czasu pracy
Można mówić o ogólnych normach czasu pracy
(zewnętrznych), wynikających z treści przepisów
(zewnętrznych), wynikających z treści przepisów
prawa pracy oraz obwieszczenia pracodawcy, a (a
prawa pracy oraz obwieszczenia pracodawcy, a (a
także o normach indywidualnych (wewnętrznych),
także o normach indywidualnych (wewnętrznych),
wynikających z obowiązującego pracownika
wynikających z obowiązującego pracownika
rozkładu czasu pracy lub umowy o pracę.
rozkładu czasu pracy lub umowy o pracę.
Od dnia l stycznia 2003 r. nie obowiązuje już
Od dnia l stycznia 2003 r. nie obowiązuje już
dawny art. 129 § 2 k.p. (w brzmieniu
dawny art. 129 § 2 k.p. (w brzmieniu
nadanym przez art. 1 pkt 2 ustawy z 1 marca
nadanym przez art. 1 pkt 2 ustawy z 1 marca
2001 r. o zmianie ustawy - Kodeks pracy. Dz.
2001 r. o zmianie ustawy - Kodeks pracy. Dz.
U. Nr 28. póz. 301), który stanowił, że praca
U. Nr 28. póz. 301), który stanowił, że praca
w granicach nieprzekraczających 8 godzin na
w granicach nieprzekraczających 8 godzin na
dobę i przeciętnie 40 godzin na tydzień w
dobę i przeciętnie 40 godzin na tydzień w
przyjętym okresie rozliczeniowym nie
przyjętym okresie rozliczeniowym nie
stanowiła pracy w godzinach nadliczbowych.
stanowiła pracy w godzinach nadliczbowych.
Przepis ten nie dotyczył skróconego systemu czasu
Przepis ten nie dotyczył skróconego systemu czasu
pracy. W pewnych przypadkach wymiar czasu pracy
pracy. W pewnych przypadkach wymiar czasu pracy
obowiązujący pracownika może być równy
obowiązujący pracownika może być równy
ustawowym normom czasu pracy, a w pewnych
ustawowym normom czasu pracy, a w pewnych
niższy. Zawsze jednak wymiar ten ogranicza norma
niższy. Zawsze jednak wymiar ten ogranicza norma
czy to ustawowa, czy to układowa, czy np.
czy to ustawowa, czy to układowa, czy np.
wynikająca z rozkładu czasu pracy. Należy
wynikająca z rozkładu czasu pracy. Należy
natomiast podkreślić, że obydwa pojęcia służą
natomiast podkreślić, że obydwa pojęcia służą
ustalaniu maksymalnego czasu pracy.
ustalaniu maksymalnego czasu pracy.
W odniesieniu do pracowników sfery budżetowej
W odniesieniu do pracowników sfery budżetowej
ustawowe normy czasu pracy wyznaczają
ustawowe normy czasu pracy wyznaczają
jednocześnie obowiązujący ich wymiar czasu pracy.
jednocześnie obowiązujący ich wymiar czasu pracy.
Pojęcie normy czasu pracy odnosi się do 3
Pojęcie normy czasu pracy odnosi się do 3
rodzajów norm:
rodzajów norm:
1) do norm obowiązujących w podstawowym
1) do norm obowiązujących w podstawowym
czasie pracy określonych w art. 129 § 1 k.p.;
czasie pracy określonych w art. 129 § 1 k.p.;
2) do norm przedłużonych, obowiązujących
2) do norm przedłużonych, obowiązujących
w systemach czasu pracy, określonych w
w systemach czasu pracy, określonych w
art. 135-138, 143 j 144, do których odsyła
art. 135-138, 143 j 144, do których odsyła
art. 129 § 1
art. 129 § 1
in
in
fine k.p. oraz
fine k.p. oraz
3) do innych skłóconych norm czasu pracy,
3) do innych skłóconych norm czasu pracy,
które wyraźnie przewiduje art. 145 § 1 k.p.
które wyraźnie przewiduje art. 145 § 1 k.p.
We wszystkich kodeksowych
We wszystkich kodeksowych
systemach czasu pracy, z wyjątkiem
systemach czasu pracy, z wyjątkiem
czasu pracy w ruchu ciągłym oraz
czasu pracy w ruchu ciągłym oraz
przy pracach, które nie mogą być
przy pracach, które nie mogą być
wstrzymane ze względu na
wstrzymane ze względu na
konieczność ciągłego zaspokajania
konieczność ciągłego zaspokajania
potrzeb ludności, przeciętna
potrzeb ludności, przeciętna
tygodniowa norma czasu pracy
tygodniowa norma czasu pracy
wynosi 40 godzin.
wynosi 40 godzin.
Ponadto we wszystkich systemach
Ponadto we wszystkich systemach
czasu pracy obowiązuje łączna, 48-
czasu pracy obowiązuje łączna, 48-
godzinna tygodniowa norma czasu
godzinna tygodniowa norma czasu
pracy.
pracy.
Norma ta jest normą przeciętną dla
Norma ta jest normą przeciętną dla
danego okresu rozliczeniowego i
danego okresu rozliczeniowego i
liczona jest łącznie z godzinami
liczona jest łącznie z godzinami
nadliczbowymi (art. 131 § 1 k.p.).
nadliczbowymi (art. 131 § 1 k.p.).
Łączna tygodniowa norma czasu
Łączna tygodniowa norma czasu
pracy nie dotyczy pracowników
pracy nie dotyczy pracowników
zarządzających w imieniu
zarządzających w imieniu
pracodawcy zakładem pracy.
pracodawcy zakładem pracy.
Terminy „dobowa norma czasu
Terminy „dobowa norma czasu
pracy" oraz „przedłużony dobowy
pracy" oraz „przedłużony dobowy
wymiar czasu pracy" służą ustalaniu
wymiar czasu pracy" służą ustalaniu
maksymalnego dobowego czasu
maksymalnego dobowego czasu
pracy.
pracy.
Zarówno ustalenie normy czasu
Zarówno ustalenie normy czasu
pracy, jak i przedłużonego dobowego
pracy, jak i przedłużonego dobowego
wymiaru czasu pracy służy ochronie
wymiaru czasu pracy służy ochronie
pracowników przed nadmiernym
pracowników przed nadmiernym
wydłużaniem czasu pracy, a tym
wydłużaniem czasu pracy, a tym
samym zagwarantowaniu im
samym zagwarantowaniu im
odpowiedniego wypoczynku po pracy.
odpowiedniego wypoczynku po pracy.
Święta i okres usprawiedliwionej nieobecności w
Święta i okres usprawiedliwionej nieobecności w
pracy przypadające w okresie rozliczeniowym
pracy przypadające w okresie rozliczeniowym
obniżają wymiar czasu pracy w tym okresie (art.
obniżają wymiar czasu pracy w tym okresie (art.
130 § 2 i 3 k.p.) i w konsekwencji pracą w
130 § 2 i 3 k.p.) i w konsekwencji pracą w
godzinach nadliczbowych jest praca pracownika
godzinach nadliczbowych jest praca pracownika
wykonywana ponad ten obniżony wymiar (wyr.
wykonywana ponad ten obniżony wymiar (wyr.
SN z 10 czerwca 2008 r., l BP 54/07, Legalis).
SN z 10 czerwca 2008 r., l BP 54/07, Legalis).
Ustawodawca posługuje się też pojęciem
Ustawodawca posługuje się też pojęciem
„obowiązujących pracownika norm czasu pracy"
„obowiązujących pracownika norm czasu pracy"
w art. 151 § 1, a także w art. 29 § 3 pkt 1 k.p.
w art. 151 § 1, a także w art. 29 § 3 pkt 1 k.p.
Niepełny wymiar czasu
Niepełny wymiar czasu
pracy
pracy
Praca w niepełnym wymiarze czasu pracy
Praca w niepełnym wymiarze czasu pracy
stanowi jedną
stanowi jedną
z
z
elastycznych form czasu
elastycznych form czasu
pracy.
pracy.
Zatrudnienie w niepełnym wymiarze często
Zatrudnienie w niepełnym wymiarze często
jest atrakcyjne dla kobiet zajmujących się
jest atrakcyjne dla kobiet zajmujących się
domem, dla osób uczących się i studiujących,
domem, dla osób uczących się i studiujących,
dla pracowników obciążonych obowiązkami
dla pracowników obciążonych obowiązkami
rodzinnymi, innymi niż wychowywanie dzieci,
rodzinnymi, innymi niż wychowywanie dzieci,
oraz dla osób młodych lub starszych, które ze
oraz dla osób młodych lub starszych, które ze
względu na warunki psychofizyczne mogą
względu na warunki psychofizyczne mogą
pracować tylko w krótszym czasie pracy.
pracować tylko w krótszym czasie pracy.
Dla zdefiniowania terminu „niepełny
Dla zdefiniowania terminu „niepełny
wymiar czasu pracy" kluczowe znaczenie
wymiar czasu pracy" kluczowe znaczenie
ma pojęcie pełnego wymiaru czasu pracy.
ma pojęcie pełnego wymiaru czasu pracy.
Przez pełny wymiar czasu pracy należy
Przez pełny wymiar czasu pracy należy
rozumieć normę dobową i przeciętną
rozumieć normę dobową i przeciętną
tygodniową ustaloną dla danej kategorii
tygodniową ustaloną dla danej kategorii
pracowników w przepisach k.p. lub innej
pracowników w przepisach k.p. lub innej
ustawy, w przepisach aktu wykonawczego,
ustawy, w przepisach aktu wykonawczego,
w postanowieniach układu zbiorowego
w postanowieniach układu zbiorowego
pracy, regulaminu pracy lub statutu.
pracy, regulaminu pracy lub statutu.
Niepełny wymiar czasu pracy to wymiar
Niepełny wymiar czasu pracy to wymiar
czasu pracy ustalony w umowie o pracę,
czasu pracy ustalony w umowie o pracę,
krótszy od pełnego wymiaru obowiązującego
krótszy od pełnego wymiaru obowiązującego
dla danej kategorii pracowników.
dla danej kategorii pracowników.
Jedynym kryterium dla uznania, że pracownik
Jedynym kryterium dla uznania, że pracownik
zatrudniony został w niepełnym wymiarze
zatrudniony został w niepełnym wymiarze
czasu pracy jest obniżona obowiązująca go
czasu pracy jest obniżona obowiązująca go
norma średniotygodniowa, w porównaniu do
norma średniotygodniowa, w porównaniu do
normy pracowników pełnozatrudnionych.
normy pracowników pełnozatrudnionych.
Z prawnego punktu widzenia, nie ma tu
Z prawnego punktu widzenia, nie ma tu
znaczenia o ile ta norma jest krótsza od
znaczenia o ile ta norma jest krótsza od
normy obowiązującej przy pełno
normy obowiązującej przy pełno
wymiarowym zatrudnieniu.
wymiarowym zatrudnieniu.
Praca w niepełnym wymiarze może
Praca w niepełnym wymiarze może
występować w różnym wymiarze czasowym,
występować w różnym wymiarze czasowym,
np. 30,40,50.60,75 i 90% obowiązującego u
np. 30,40,50.60,75 i 90% obowiązującego u
konkretnego pracodawcy, w danym
konkretnego pracodawcy, w danym
zawodzie lub na danym stanowisku, pełnego
zawodzie lub na danym stanowisku, pełnego
wymiaru czasu pracy.
wymiaru czasu pracy.
Skrócenie obowiązującej pracownika
Skrócenie obowiązującej pracownika
przeciętnej tygodniowej normy czasu pracy
przeciętnej tygodniowej normy czasu pracy
nie musi więc oznaczać jednoczesnego
nie musi więc oznaczać jednoczesnego
skrócenia normy dobowej.
skrócenia normy dobowej.
Obniżenie obowiązującej pracownika
Obniżenie obowiązującej pracownika
przeciętnej tygodniowej normy czasu pracy
przeciętnej tygodniowej normy czasu pracy
nawet o jedną godzinę w stosunku do normy
nawet o jedną godzinę w stosunku do normy
czasu pracy ustalonej dla danej grupy
czasu pracy ustalonej dla danej grupy
zawodowej powoduje, że z prawnego punktu
zawodowej powoduje, że z prawnego punktu
widzenia mamy do czynienia z zatrudnieniem
widzenia mamy do czynienia z zatrudnieniem
w niepełnym wymiarze czasu pracy.
w niepełnym wymiarze czasu pracy.
Praca w niepełnym wymiarze czasu pracy
Praca w niepełnym wymiarze czasu pracy
może być wykonywana w każdym,
może być wykonywana w każdym,
przewidzianym w przepisach prawa pracy,
przewidzianym w przepisach prawa pracy,
systemie czasu pracy.
systemie czasu pracy.
Oznacza to np.. że pracownik zatrudniony
Oznacza to np.. że pracownik zatrudniony
w niepełnym wymiarze czasu w systemie
w niepełnym wymiarze czasu w systemie
równoważnych norm czasu pracy mógłby
równoważnych norm czasu pracy mógłby
pracować nawet do 12 godzin na dobę.
pracować nawet do 12 godzin na dobę.
Takie rozłożenie norm czasu pracy
Takie rozłożenie norm czasu pracy
powoduje, że pracownik pracuje przez
powoduje, że pracownik pracuje przez
mniejszą liczbę dni w tygodniu.
mniejszą liczbę dni w tygodniu.
Umowne skrócenie obowiązujących
Umowne skrócenie obowiązujących
pracownika norm czasu pracy
pracownika norm czasu pracy
najczęściej wiąże się
najczęściej wiąże się
z
z
proporcjonalnym, do ilości
proporcjonalnym, do ilości
przepracowanego czasu, obniżeniem
przepracowanego czasu, obniżeniem
wysokości wynagrodzenia za pracę,
wysokości wynagrodzenia za pracę,
w stosunku do wynagrodzenia
w stosunku do wynagrodzenia
należnego za pracę w pełnym
należnego za pracę w pełnym
wymiarze czasu pracy.
wymiarze czasu pracy.
Pracownik zatrudniony w niepełnym
Pracownik zatrudniony w niepełnym
wymiarze czasu pracy ma prawo do
wymiarze czasu pracy ma prawo do
najniższego wynagrodzenia za pracę,
najniższego wynagrodzenia za pracę,
określonego w ustawie z 10
określonego w ustawie z 10
października 2002 r. o minimalnym
października 2002 r. o minimalnym
wynagrodzeniu za pracę (Dz. U. Nr 200.
wynagrodzeniu za pracę (Dz. U. Nr 200.
póz. 1679 z późn. zm.), ale obniżonego
póz. 1679 z późn. zm.), ale obniżonego
proporcjonalnie do obowiązującego go
proporcjonalnie do obowiązującego go
wymiaru czasu pracy.
wymiaru czasu pracy.
Pracodawca może jednak ustalić
Pracodawca może jednak ustalić
wynagrodzenie pracownika
wynagrodzenie pracownika
zatrudnionego w niepełnym
zatrudnionego w niepełnym
wymiarze czasu pracy na poziomie
wymiarze czasu pracy na poziomie
wyższym niż wynikałoby to z
wyższym niż wynikałoby to z
rozmiaru jego zatrudnienia, pod
rozmiaru jego zatrudnienia, pod
warunkiem, że nie narusza to zasady
warunkiem, że nie narusza to zasady
równości pracowników w stosunkach
równości pracowników w stosunkach
pracy, wyrażonej w art. 11
pracy, wyrażonej w art. 11
2
2
k.p.
k.p.
Pracownicy zatrudnieni w niepełnym
Pracownicy zatrudnieni w niepełnym
wymiarze czasu pracy nie mogą być
wymiarze czasu pracy nie mogą być
traktowani z tego powodu w sposób
traktowani z tego powodu w sposób
mniej korzystny niż pracownicy
mniej korzystny niż pracownicy
wykonujący pracę w pełnym
wykonujący pracę w pełnym
wymiarze, chyba że traktowanie
wymiarze, chyba że traktowanie
takie można uzasadnić względami
takie można uzasadnić względami
obiektywnymi (art. 18
obiektywnymi (art. 18
3a
3a
§ 1 k.p.).
§ 1 k.p.).
Pracodawca udostępnia pracownikom
Pracodawca udostępnia pracownikom
przepisy dotyczące równego
przepisy dotyczące równego
traktowania lub informuje o nich w
traktowania lub informuje o nich w
sposób u niego przyjęty (art. 94'
sposób u niego przyjęty (art. 94'
k.p.).
k.p.).
Uprawnienia pracowników
Uprawnienia pracowników
niepełnowymiarowych powinny być
niepełnowymiarowych powinny być
ukształtowane proporcjonalnie do rozmiaru
ukształtowane proporcjonalnie do rozmiaru
zatrudnienia (art 29; k.p).
zatrudnienia (art 29; k.p).
Pracownik zatrudniony w niepełnym
Pracownik zatrudniony w niepełnym
wymiarze czasu pracy może złożyć
wymiarze czasu pracy może złożyć
wniosek o zmianę określonego w umowie o
wniosek o zmianę określonego w umowie o
pracę wymiaru czasu pracy. Pracodawca
pracę wymiaru czasu pracy. Pracodawca
powinien, w miarę możliwości, uwzględnić
powinien, w miarę możliwości, uwzględnić
taki wniosek.
taki wniosek.
W ustawie przewidziano też rozwiązanie
W ustawie przewidziano też rozwiązanie
sprzyjające godzeniu życia zawodowego
sprzyjające godzeniu życia zawodowego
z życiem rodzinnym, które ma
z życiem rodzinnym, które ma
zastosowanie do pracowników
zastosowanie do pracowników
opiekujących się dzieckiem do
opiekujących się dzieckiem do
ukończenia przez nie 14 roku życia lub
ukończenia przez nie 14 roku życia lub
opiekujących się członkiem rodziny
opiekujących się członkiem rodziny
wymagającym ich osobistej opieki,
wymagającym ich osobistej opieki,
zatrudnionych przez przedsiębiorcę.
zatrudnionych przez przedsiębiorcę.
Pracownicy tacy mogą złożyć
Pracownicy tacy mogą złożyć
przedsiębiorcy pisemny wniosek
przedsiębiorcy pisemny wniosek
dotyczący ustalenia indywidualnego
dotyczący ustalenia indywidualnego
rozkładu czasu pracy przewidującego
rozkładu czasu pracy przewidującego
różne godziny rozpoczynania i
różne godziny rozpoczynania i
kończenia pracy.
kończenia pracy.
Przedsiębiorca ma wówczas
Przedsiębiorca ma wówczas
obowiązek uwzględnić wniosek
obowiązek uwzględnić wniosek
pracownika.
pracownika.
Odmowę mogą uzasadniać jedynie
Odmowę mogą uzasadniać jedynie
względy organizacji pracy lub rodzaj
względy organizacji pracy lub rodzaj
pracy wykonywanej przez
pracy wykonywanej przez
pracownika.
pracownika.
O przyczynie odmowy uwzględnienia
O przyczynie odmowy uwzględnienia
wniosku przedsiębiorca powinien
wniosku przedsiębiorca powinien
poinformować pracownika na piśmie
poinformować pracownika na piśmie
(art. 11 ustawy antykryzysowej).
(art. 11 ustawy antykryzysowej).
Pracodawca jest obowiązany
Pracodawca jest obowiązany
informować pracowników w sposób u
informować pracowników w sposób u
niego przyjęty o możliwości
niego przyjęty o możliwości
zatrudnienia w pełnym lub w
zatrudnienia w pełnym lub w
niepełnym wymiarze czasu pracy
niepełnym wymiarze czasu pracy
(art. 94
(art. 94
2
2
k.p.).
k.p.).