Integracja gospodarcza
• Integracja gospodarcza oznacza proces
łączenia gospodarek narodowych w jeden
spójny, wewnętrznie zintegrowany system
poprzez eliminację ekonomicznych barier
między nimi. Rozwój procesów integracji
gospodarczej w ramach UE stanowi rezultat
międzynarodowej współpracy gospodarczej
oraz jest efektem świadomej polityki
integracyjnej, realizowanej przez rządy
krajów członkowskich i instytucje unijne.
Cel integracji gospodarczej
• Za taki cel głównie można uznać wzrost
efektywności rozumiany jako trwały i
zrównoważony wzrost gospodarczy.
Sprzyja temu unowocześnienie
gospodarki przez zmiany strukturalne w
produkcji. Przejawem takich
unowocześnień jest koncentracja na
działaniach o wysokiej efektywności,
określanych jako specjalizacja.
Proces integracji
gospodarczej
• Obejmuje on kilka następujących po sobie
faz. Każda z nich charakteryzuje się
zastosowaniem innych środków i metod
integracji, a jednocześnie jest kontynuacją
poprzedniej. Do czynników sprzyjających
integracji można zaliczyć m.in.: bliskość
geograficzną, podobny poziom
infrastruktury gospodarczej, wzajemne
dopasowanie gospodarek narodowych oraz
przychylne nastawienie władz państwowych.
Formy integracji
gospodarczej
• Integracja gospodarcza w zależności od
stopnia zaawansowania może przybrać 5
form w układzie hierarchicznym. B.Balassa
wyróżnia następujące formy :
• Strefa wolnego handlu (Free Trede Area)
• Unia celna (Customs Union)
• Wspólny rynek (Common Market)
• Unia gospodarcza (Economic Union)
• Pełnia integracja gospodarcza (Complete
Economic Integration
)
Strefa wolnego handlu
• Polega na likwidacji między państwami
członkowskimi ograniczeń celnych i
ilościowych z równoczesnym zachowaniem
taryf celnych w stosunkach z krajami
spoza strefy.
• Odmiennie są zatem traktowane towary
pochodzące z krajów strefy, podlegające
swobodnemu obrotowi oraz towary
pochodzące z krajów trzecich. Przykładem
takiej organizacji jest Europejskie
Stowarzyszenie Wolnego Handlu EFTA czy
NAFTA (USA, Kanada, Meksyk).
Unia celna
• Polega na likwidacji ceł i ograniczeń
ilościowych w obrotach między
krajami członkowskimi, ale z
równoczesnym wprowadzeniem
przez te kraje wspólnej, zewnętrznej
taryfy celnej oraz ujednoliconej
polityki handlowej wobec krajów
trzecich spoza unii.
Wspólny rynek
• Umożliwia swobodny przepływ
towarów i usług, a także swobodną
migrację siły roboczej (pracy) i
kapitału.
Unia gospodarcza
• Obejmuje wszystkie elementy wspólnego rynku, a
ponadto w jej ramach następuje pełna koordynacja
lub unifikacja różnych dziedzin polityki gospodarczej,
np.: polityki rolnej, przemysłowej, monetarnej,
fiskalnej, transportowej, a także ustawodawstwa
gospodarczego. Wiąże się to zwykle z ustanowieniem
w unii gospodarczej instytucji czy organów o
kompetencjach ponadpaństwowych.
• Jeśli w ramach unii gospodarczej ma miejsce również
pełna koordynacja polityki kursowej i walutowej,
utworzenie wspólnych rezerw walutowych, wspólnego
banku centralnego oraz wprowadzenie wspólnej
waluty - czyli utworzenie unii walutowej - można
wtedy mówić o unii gospodarczej i walutowej.
Pełna integracja
gospodarcza
• Oznacza całkowitą integracją, w
wyniku której powstaje jednolity
obszar z pozanarodowymi
instytucjami politycznymi i
ekonomicznymi, których decyzje są
wiążące dla państw członkowskich.
• Forma ta zakłada pełną unifikację
polityki ekonomicznej, społecznej,
finansowej oraz prawnej.
• Wyróżnione przez B.Ballasę formy
integracji gospodarczej są w
literaturze ekonomicznej najczęściej
prezentowane, jednak warto również
przedstawić poglądy innych
ekonomistów i prezentowane przez
nich stadia integracji.
Stopnie integracji gospodarczej według
R.Lipsey’a między państwami
członkowskimi
• System ceł preferencyjnych, cła wewnętrzne
niższe od zewnętrznych
• Strefa wolnego handlu, zerowe cła
wewnętrzne
• Wspólny rynek, wolny przepływ czynników
wytwórczych
• Unia gospodarcza, wspólna polityka
gospodarcza, walutowa, podatkowa, społeczna
• Pełna integracja społeczna, jedna wspólna
polityka ekonomiczna
Trzy rodzaje integracji gospodarczej
według J.Tinbergena
• Wymiana towarów bez transferu
kapitałów i ludzi
• Handel towarami i transfery tylko
samego kapitału
• Handel towarami oraz transfer
kapitałów i ludzi
Integracja gospodarcza jako proces
zachodzący na dwóch płaszczyznach :
rynków i polityki według W.Molle’a
• Strefa wolnego handlu – polega na zniesieniu ograniczeń
ilościowych i ceł między partnerami
• Niepełna unia celna – zakłada wspólną zewnętrzną taryfę
celną między krajami członkowskimi, jednakże w stosunku do
pewnych towarów i usług w dalszym ciągu stosowane są
bariery
• Unia celna – wprowadza jednolite taryfy celne w handlu z
krajami spoza unii.
• Niepełny wspólny rynek – jego pierwszym elementem jest
unia celna, a ponadto występuje w nim swoboda wewnętrznej
migracji znaczących segmentów pracy i kapitału
• Wspólny rynek – umożliwia swobodny przepływ towarów i
usług oraz pełną migrację czynników produkcji (pracy i
kapitału)
• Unia ekonomiczna – oznaczająca koordynację polityki
gospodarczej, monetarnej, podatkowej, społecznej, ochrony
środowiska państw członkowskich
•
Unia monetarna – waluty krajów członkowskich powiązane
są za pomocą stałych kursów, albo też wprowadza się jedną
wspólną walutę we wszystkich państwach
•
Unia ekonomiczna i monetarna – łączy w sobie cechy
unii monetarnej i unii ekonomicznej, wysoki stopień
spójności polityki makroekonomicznej z budżetową
•
Unia polityczna – integracja zostaje rozciągnięta na sferę
polityki
•
Pełna unia – oznacza całkowitą integrację łączących się
gospodarek oraz wspólną politykę, w wyniku której powstaje
jednolity obszar z instytucjami politycznymi i
ekonomicznymi, których decyzje są wiążące dla państw
członkowskich.
• Integracja gospodarcza przybiera więc
różnorodne formy, które charakteryzują
się odmiennym zaawansowaniem
kooperacji i głębokością powiązań
między gospodarkami, rynkami oraz
poszczególnymi jednostkami
gospodarczymi. Najczęściej wyróżnia się
pięć form integracji gospodarczej,
zwanych także etapami, które
zaprezentował B.Ballasa.
Porównanie koncepcji wybitnych teoretyków
integracji gospodarczej
B.Ballasa
R.Lipsey
J.Tinbergen
W.Molle
-strefa
wolnego
handlu
-unia celna
- wspólny
rynek
- unia
gospodarcza
- pełna
integracja
gospodarcza
-system ceł
preferencyjnyc
h
-strefa
wolnego
handlu
- wspólny
rynek
- unia
gospodarcza
- pełna
integracja
gospodarcza
-wymiana
towarów bez
transferu
kapitałów i
ludzi
-handel
towarami i
transfery tylko
samego
kapitału
-handel
towarami oraz
transfer
kapitałów i
ludzi
-strefa
wolnego
handlu
-niepełna unia
celna
-unia celna
-niepełny
wspólny rynek
-wspólny rynek
-unia
ekonomiczna
-unia
monetarna
-unia
ekonomiczna i
monetarna
-unia
polityczna
-pełna unia
Podsumowanie
• Z przedstawionych koncepcji wynika, że integracja jest
procesem zachodzącym na dwóch płaszczyznach – rynków i
polityki.
• W pierwszym przypadku obejmuje integracje rynków dóbr i
usług oraz rynków czynników produkcji.
• W drugim znaczeniu dotyczy integracji różnych obszarów
polityki ekonomicznej. Integracja rynków (produktów i
czynników produkcji) oraz integracja różnorodnych zagadnień
polityki ekonomicznej zachodzi w teorii oraz w praktyce w
ramach pewnej sekwencji, przechodząc przez kolejne formy.
• Prezentowane kolejne etapy, mimo dość istotnych różnic w
przebiegu procesu integracji, są takie same w punkcie
rozpoczęcia i zakończenia procesu.
• W fazie początkowej proces integracji gospodarczej zaczyna
się od wolnego handlu.
• W ostatniej formie osiąga końcowe stadium, czyli pełną
integrację gospodarczą.