35. Rewitalizacja zespołów 

urbanistycznych z 

uwzględnieniem nawarstwień 

stylowych.

Opracowała: Katarzyna 

Serkowska 

Rewitalizacja – (re- + łc. Vitalis 

„życiowy; dający życie”)

Rewitalizacja to pojęcie oznaczające szeroki 
wachlarz przedsięwzięć prowadzących do 
odnowy lub „przywrócenia do życia” 
zaniedbanej dzielnicy czy części
miasta. 

Podejmowane działania
dotyczą:

• sfery społecznej – rozwiązywanie indywidualnych problemów i 
mobilizacja  
     społeczności lokalnej, programy przeciwdziałające 
nierównościom  
     społecznym oraz wykluczeniu, walka z bezrobociem i 
przestępczością, 
     działalność kulturalna;

• sfery gospodarczej – programy wspierania przedsiębiorczości;
• sfery przestrzennej – remonty i modernizacje zaniedbanej 

infrastruktury                   i budynków mieszkalnych, odnowa i 
konserwacja zabytków oraz obiektów

     architektonicznych;
• sfery ekologicznej – zazielenianie i harmonijne 

zagospodarowywanie

      przestrzeni miejskiej, konserwacja zabytkowych parków.

Należy pamiętać, że rewitalizacja nie jest celem samym w 
sobie,
lecz elementem całej strategii społeczno-gospodarczej, 
mającej na celu zapewnienie wszechstronnego rozwoju 
miasta oraz poprawę warunków życia mieszkańców.

Programy rewitalizacyjne są najczęściej 

realizowane                             na następujących 
obszarach:

• zdegradowane dzielnice staromiejskie – przykładem takiej 

dzielnicy                       w Poznaniu jest Śródka,

• blokowiska z wielkiej płyty,
• tereny powojskowe, pokolejowe i poprzemysłowe.

Dla prawidłowego przebiegu procesu rewitalizacji niezbędne  
                                jest współdziałanie wielu partnerów, 
takich jak np.:
  • władze miasta, gminy, powiatu, województwa,
  • organizacje pozarządowe, społeczne,
  • policja,
  • szkoły, 
  • parafie,
  • wspólnoty, spółdzielnie mieszkaniowe,
  • rady osiedli,
  • oraz przede wszystkim społeczności lokalne.

Korzyści płynące z rewitalizacji są bezsprzeczne. 
Należą do nich:

• wzrost atrakcyjności inwestycyjnej odnowionych obszarów,
• ożywienie ruchu turystycznego,
• powstanie nowych miejsc pracy – np. w turystyce, handlu, 
usługach  
  (szczególnie gdy i rewitalizacji poddane zostają obszary o 
znaczeniu 
  historycznym lub kulturalnym), 
• pobudzenie aktywności mieszkańców,
• zwiększenie poczucia wspólnoty, odbudowy więzi 
społecznych i integracja 
  społeczności lokalnej,
• ograniczenie patologii społecznych dzięki wdrażaniu 
programów walki                
  z wykluczeniem społecznym, przestępczością i 
uzależnieniami,
• poprawa jakości życia mieszkańców,

• poprawa bezpieczeństwa w „niespokojnych” dzielnicach,      
                                  
  na blokowiskach itp.,
• podnoszenie prestiżu dotąd zaniedbanych miejsc,
• ożywienie społeczno-gospodarcze regionów i miast,
• poprawa stanu środowiska naturalnego,
• ożywienie kulturalne.

Minusy rewitalizacji:

Efektem wzrostu atrakcyjności inwestycyjnej może być 
wzrost czynszów                 w odnawianych dzielnicach, co z 
kolei może skutkować wyprowadzką
mieszkańców. Prywatni właściciele budynków mieszkalnych
często decydują się też na sprzedaż wartościowych teraz 
nieruchomości,                   a mieszkańcy przechodzą wraz ze 
swoim domem czy kamienicą „z rąk                     do rąk”. 
Ponadto, wzmożenie ruchu turystycznego w odnowionych 
dzielnicach może prowadzić do niezadowolenia mieszkańców 
(wzrost hałasu, większy ruch samochodowy itp.).

REWITALIZACJA W UREGULOWANIACH 
PRAWNYCH

W Polsce brak jest ustawy, która kompleksowo regulowałaby 
zagadnienia związane z rewitalizacją. Obecnie trwają prace 
nad przygotowaniem odnośnego aktu prawnego.

Swoisty kanon – zespołów wzorców, reguł i metod 
prowadzenia procesu rewitalizacji nieruchomości, 
wynika                                           z 
międzynarodowych idei programowych, 
przedstawionych                           w Karcie 
ateńskiej, Konwencji haskiej, Karcie weneckiej         
       oraz dokumentach Międzynarodowej Rady 
Ochrony Zabytków.

Karta ateńska

Jednym z najważniejszych postulatów Karty było 
unikanie rekonstrukcji (bądź restytucji), aby przede 
wszystkim zachować autentyczność zabytków w 
dobrym stanie technicznym. Restauracja była 
dopuszczalna, kiedy możliwe było przeprowadzenie 
rzetelnych badań naukowych oraz zostały 
zachowane nawarstwienia stylowe budynku. W 
przypadku ruin, rekonstrukcja powinna ograniczać 
się tylko do anastylozy, natomiast nowe 
uzupełnienia musiały odróżniać się                            
  od autentycznych. Przy konserwacji zabytku 
należało zastosować najnowsze osiągnięcia 
techniki, ale w taki sposób by nie wpływały na 
zewnętrzny wygląd i charakter zabytku.                    
        W przypadku budynków uszkodzonych w 
czasie nagłych kataklizmów dziejowych (wojny), 
należało przywrócić mu formę, jaką posiadał przed 
zniszczeniem.

Karta wenecka

W  trakcie II Międzynarodowego Kongresu 
Architektów                         i Techników Zabytków 
w Wenecji, który odbył się w 1964 roku, przyjęto 
dwa dokumenty, w pierwszym z nich, nazwanym 
Kartą Wenecką, ustalono pięć podstawowych zasad 
i pojęć dotyczących konserwacji:  

• Definicja budynku zabytkowego została 
rozszerzona o grupy                     
   i zespoły budowli.

• Konserwacja zabytków jest konieczna dla 
zachowania trwałości 
   budowli, ale w jej trakcie nie należy zmieniać 
układu  
   przestrzennego budynku ani jego wystroju. 
Chronić powinno 
   się również otoczenie zabytku. Nie powinno się 
przenosić ani 
   usuwać żadnych elementów zabytku, chyba że 
jest to konieczne 
   dla jego ratowania.

• Restauracja powinna być podejmowana tylko w 
razie 
   konieczności. Nie powinno się przeprowadzać 
rekonstrukcji 
   zabytku - należy uszanować oryginalną substancję 
konstrukcji  
   oraz materiały. Wszystkie nowo dodane elementy 
zabytkowego 
   budynku powinny być rozróżnialne od 
oryginalnych. Tam, 
   gdzie niemożliwe jest zastosowanie technologii 
tradycyjnych, 
   dopuszczalne jest zastosowanie sprawdzonych 
technologii 
   nowoczesnych. Fragmenty budowli pochodzące z 
wszystkich 
   etapów powstawania powinny być chronione. 
Niedopuszczalne 
   jest umieszczanie wiernych kopii elementów 
budynku                       
   w miejsce oryginalnych.

• Prace archeologiczne mogą być wykonywane 
wyłącznie              
  przez specjalistów. Wykonując prace 
archeologiczne nie należy 
  modyfikować zabytkowego budynku w celach 
ukazania 
  dawniejszych warstw archeologicznych.

• W trakcie każdych prac konserwatorskich należy 
wykonywać 
  dokumentację konserwatorską i projektową, którą 
należy 
  udostępnić w publicznych archiwach.

Obiekt architektoniczny: Zamek Królewski w Sandomierzu - wzniesiony w 
XIV w., na miejscu dawnego grodu, później przebudowany, jest w swojej 
obecnej postaci wyrazem przemian                         i nawarstwień 
historycznych - obecnie siedziba Muzeum Okręgowego. 

Źródło: http://sandomierz.325.pl/zabytki/zamek-sandomierz.php

Kraków - historyczny zespół miasta został uznany za pomnik histrii 
zarządzeniem                     Prezydenta RP z 8 września 1994 r. (Monitor 
Polski 1994 nr 50 poz. 418).

Źródło: http://www.kobidz.pl/idm,709,krakow-historyczny-zespol-miasta.html

Literatura:

1. Bielniak Stanisław, Rewitalizacja nieruchomości 

w procesie odnowy miast, Kraków 2009 r.;

2. pod red. Witolda Czarneckiego, Problemy 

rewitalizacji w gospodarce przestrzennej XXI 
wieku, Białystok 2006 r.;

3. Rewitalizacja obszarów wiejskich Warmii i 

Mazur –materiały konferencyjne, Olsztyn 2004.