WSPÓŁZALEŻNO
ŚĆ SPOŁECZNA
Janusz Ł. Grzelak
WSPÓŁZALEŻNO
ŚĆ SPOŁECZNA
Janusz Ł. Grzelak
WSPÓŁZALEŻNO
ŚĆ
PRZYBLIŻENIE 1
• A
•
B
1. Zbiór aktorów społecznych
(graczy) 2
2. Zbiór dostępnych działań
(strategii) 2
3. Skutki działań: zależą
zarazem od własnych działań i
od pozostałych aktorów.
4. Skutki te są wartościowane
przez każdego aktora.
5. Aktorzy podejmują działania
zgodnie z określonymi
regułami.
(np. reguły kolejności,
zakres dostępnej
informacji)
Współzależność
Założenia
Każdy aktor zna:
1. zbiór dostępnych działań
własnych i
pozostałych
2. skutki działań własnych i
pozostałych
3. wartość subiektywną skutków
działań
własnych
4. wartość subiektywną skutków
działań pozostałych aktorów.
Założenie
podstawowe
• Ludzie wolą lepsze od
gorszego
czyli
• maksymalizują subiektywną
wartość skutków swoich
działań
czyli
• maksymalizują subiektywnie
oczekiwaną użyteczność
(iloczyn prawdopodobieństwa
subiektywnego i subiektywnej
wartości skutku – von
Neumann & Morgenstern)
KOLUMNA
WIERS
Z
Macierz gry
KOLUMNA
K1
K2
WIERS
Z
W
1
w1k1
w1k1
w1k2
w1k2
W
2
w2k1
w2k1
w2k2
w2k2
Subiektywna
wartość wyników
(skutków)
4
3
2
1
Gra o sumie stałej
(zerowej)
KOLUMNA
K1
K2
WIERS
Z
W
1
-2
2
-1
1
W
2
1
-1
2
-2
Reguła minimaksu
Spośród wszystkich
dostępnych działań
wybierz to, którego
najgorsze skutki są
lepsze niż najgorsze
skutki innych działań.
(strategia bezpieczna:
wybierz najmniejsze zło)
Gra o sumie stałej
(zerowej)
KOLUMNA
K1
K2
WIERS
Z
W
1
-2
2
-1
1
W
2
1
-1
2
-2
MINIMAX
M
I
N
I
M
A
X
Gra bezkonfliktowa
1
KOLUMNA
C
D
WIERS
Z
C
4
4
3
3
D
3
3
2
2
Postulat równowagi
• Spośród dostępnych
działań wybierz to, które
prowadzi do stanu
(wyników) gry, od
którego nikomu nie
opłaca się odstępować,
przy założeniu, że inni
też nie zmienią swoich
wyborów. Taki stan
nazywa się punktem
równowagi gry.
Gra bezkonfliktowa
1
KOLUMNA
C
D
WIERS
Z
C
4
4
3
3
D
3
3
2
2
minimak
s
równowa
ga
równowa
ga
minimak
s
Dylemat więźnia
KOLUMNA
C
D
WIERS
Z
C
3
3
4
1
D
1
4
2
2
Dylemat więźnia a
teoria
KOLUMNA
C
D
WIERS
Z
C
3
3
4
1
D
1
4
2
2
minimak
s
równowa
ga
równowa
ga
minimak
s
Postulat
optymalności
Pareto
• Wybierz strategię, która
prowadzi do wyników,
których nie można
poprawić dla wszystkich
graczy razem.
(strategia „Królewiecka”,
prospołeczna;
w uproszczeniu:
maksymalizacja sumy
)
Dylemat a
prospołeczność
KOLUMNA
C
D
WIERS
Z
C
3
3
4
1
D
1
4
2
2
Pareto
Pareto
Dylemat dylematu
więźnia
KOLUMNA
C
D
WIERS
Z
C
3
3
4
1
D
1
4
2
2
minimak
s
równowa
ga
równowa
ga
minimak
s
Pareto
Pareto
Dylemat więźnia
KOLUMNA
C
D
WIERS
Z
C
3
3
4
2
D
2
4
1
1
Dwa podstawowe typy
konfliktu:
• pułapka społeczna, „take
some”, dylemat
ograniczonych zasobów
• bariera społeczna, „give
some”, dylemat dóbr
publicznych
Dwa pytania:
1) czy ludzie są racjonalni
= czy maksymalizują
subiektywnie oczekiwaną
użyteczność?
2) czy ludzie są
prospołeczni = czy
maksymalizują dobro
wspólne (własne i
pozostałych aktorów
sytuacji)?
Czynniki socjobiologiczne
(ewolucyjne):
od Darwina
po Alexandra
1. daj krewnemu
1. daj krewnemu
2. daj, gdy możesz dostać w
zamian
3. daj, gdy kara za nie danie
4. daj, gdy świadkowie mogą
nagrodzić
5. w pozostałych sytuacjach – nie
dawaj
• Na racjonalność i
prospołeczność wpływają:
• predyspozycje „biologiczne”
• „jakościowa” struktura interesów (typ
konfliktu, gry)
• niewielkie nawet zachęty i „zniechęty”
• przebieg konfliktu (np.. jego początek,
wiedza o końcu)
• komunikacja: im więcej tym lepiej
• strategia partner (budująca zaufanie lub
nie, bezwarunkowa kooperacja,
warunkowa kooperacja – „jak Kuba
Bogu, tak Bóg Kubie”)
• bliskość rodzaj relacji interpersonalnych
• liczba aktorów: im więcej tym wcale
niekoniecznie gorzej
• możliwość restrukturyzacji konfliktu
• motywacja:
– orientacje społeczne
– orientacje kontroli
wynik
i
jej/je
go
wyni
ki
moje
indywiduali
zm
altruizm
agresja
kooperacja
rywalizac
ja
Zestaw alokacji i idealne, wzorcowe
uporządkowania orientacji społecznych
JA
ON/
A
Wzorcowe porządki rangowe atrakcyjności
Indy
widu
a-
lizm
Altru
izm
Rów
ność
Ryw
aliza
c-ja
Koop
erac-
ja
Maxi
min
1
5
4
2
4.5
4.5
4.5
1.5
2
2
5
3
2
7
8.5
2.5
4
4.5
3
5
1
2
11.5
11.5
1
6.5
10.5
4
4
5
4.5
2
4.5
8.5
1.5
2
5
4
4
4.5
4.5
1.5
6.5
4
2
6
3
5
7
2
8.5
10.5
4
4.5
7
3
2
7
9.5
4.5
4.5
8.5
7
8
3
1
7
11.5
8.5
2.5
11
10.5
9
2
3
9.5
7
4.5
8.5
8.5
7
1
0
2
2
9.5
9.5
1.5
6.5
11
7
1
1
1
5
11.5
2
11.5
12
6.5
10.5
1
2
1
3
11.5
7
8.5
10.5
11
10.5
Obszar wyników
dylematu więźnia
•
Obszar wyników dylematu więźnia
dla orientacji równościowej
•
Wpływ informacji o partnerze a siła
orientacji społecznych
Partner
Silne orientacje
społeczne
Średnie i słabe
orientacje
społeczne
Średnia
cesji
F
Średnia
cesji
F
Indywidualistyc
zny
1.45
n.i.
1.39
F(1,83)
= 3.32;
p<.05
Nieokreślony
1.44
1.49
Kooperacyjny
1.45
1.57
Orientacje społeczne w sytuacji
dylematu społecznego
Orientacja
Egocentry
czna
Prospołecz
na
Razem
Pobór wody ponad
potrzeby
174
103
277
Pobór wody wedle
potrzeby
197
230
427
Pobór wody z troską o
innych
293
507
800
Razem
664
840
1504
Poniżej wymienione są różne zachowania. Jedne z nich
mogą dotyczyć bezpośrednio Pana(i) samego(samej), a
inne tylko innych ludzi. Proszę spojrzeć na kartę i przy
pomocy określeń umieszczonych na niej powiedzieć, które
z poniższych zachowań osobiście Pana(ią) obchodzą, a
które nie?
Czytaj po kolei
1. Ktoś płaci podatki mniejsze niż
powinien
1
2
3
4
2. Urzędniczka załatwia prywatne
sprawy w godzinach pracy
1
2
3
4
3. Ktoś używa proszków i płynów,
które zanieczyszczają środowisko
1
2
3
4
4. Ktoś jeździ bez biletu pekaesem,
pociągami, autobusami
1
2
3
4
5. Ktoś odmawia odbycia służby
wojskowej
1
2
3
4
6. Młodzież wysiaduje przed
sklepem i hałaśliwie się zachowuje
1
2
3
4
7. Dyrektor szkoły bierze łapówki za
„przepchnięcie" dziecka do
następnej klasy
1
2
3
4
8. Ludzie rzucają śmieci,
nieczystości gdzie popadnie
1
2
3
4
9. Robotnicy z kiepskiego,
państwowego zakładu wywalczają
kolejną podwyżkę
1
2
3
4
10. Komuś udaje się nie płacić za
światło
1
2
3
4
11. Ktoś pobiera zasiłek dla
bezrobotnych dłużej niż pozwalają
przepisy
1
2
3
4
12. Ktoś jeździ samochodem o wiele
za szybko
1
2
3
4
13. Ktoś nie płaci czynszu za
mieszkanie
1
2
3
4
14. Lekarz za pieniądze przyjmuje
na oddział prywatnych pacjentów
1
2
3
4
15. Radny nie przychodzi na swoje
dyżury
1
2
3
4
16. Ktoś zakaźnie chory pracuje z
innymi ludźmi
1
2
3
4
17. Ktoś sprowadza towary z
zagranicy i nie płaci cła
1
2
3
4
Dylemat ograniczonych zasobów
S5. Wyobraźmy sobie, że w Pana(i) miejscowości (dzielnicy,
osiedlu) brakuje wody. Można ją zdobyć tylko od czasu do czasu.
Właśnie w tej chwili pojawiło się trochę wody. Co Pan(i) by w tej
sytuacji zrobił(a)?
1.
Wziął(ęła)bym tyle wody, żeby mieć bezpieczny zapas
2.
Wziął(ęła)bym tyle wody, ile akurat mi teraz potrzeba
3.
Wziął(ęła)bym trochę mniej wody niż trzeba, tak, żeby dla
wszystkich starczyło
4.
Nie wiem/trudno powiedzieć
S6. Co w takiej sytuacji zrobiłaby większość ludzi, których
Pan(i) zna?
1.
Wzieliby tyle wody, żeby mieć bezpieczny zapas na
następne godziny
2.
Wzieliby tyle wody, ile akurat w danej chwili potrzeba
3.
Wzieliby trochę mniej wody niż trzeba, tak, żeby dla
wszystkich starczyło
4.
Nie wiem/trudno powiedzieć
Skala zachowań ekologicznych
Czytaj po kolei
tak
rac
zej
tak
rac
zej
nie
ni
e
Staram się kupować produkty w
zwrotnych opakowaniach.
1
2
3
4
Ludzie nie muszą się ograniczać
ze względu na środowisko
naturalne, bowiem mogą je
dostosować do swoich potrzeb.
1
2
3
4
Jestem skłonny osobiście ponieść
koszty w imię zmniejszenia
zanieczyszczenia środowiska,
nawet jeśli rezultaty moich działań
nie będą od razu widoczne.
1
2
3
4
Uważam, że nie powinno się
wprowadzać podatków na rzecz
ochrony środowiska, nawet gdyby
miało to poprawić stan naszego
otoczenia.
1
2
3
4
Przy wyborze produktów, które
kupuję, staram się brać pod
uwagę to, w jakim stopniu
przyczyniają się one do
zanieczyszczenia środowiska.
1
2
3
4
Zdarzyło mi się zacząć kupować
jakiś produkt dlatego, że
zanieczyszczał środowisko mniej
niż ten, który kupowałem
wcześniej .
1
2
3
4
Staram się wyrzucać śmieci (takie,
jak papier, plastyk albo szkło) do
specjalnych pojemników.
1
2
3
4
Kiedy robię zakupy, staram się
ograniczyć liczbę plastykowych
torebek, w które je pakuję.
1
2
3
4
Orientacje społeczne a rodzaj aktywności,
stosunek do dóbr wspólnych do kontroli
nad nimi
Orientacja
F
p<
Egocent
ryczna
Prospoł
eczna
Aktywność prywatna
2.52
2.87
8.9
0
.
00
3
Aktywność społeczna
1.47
1.70
14.
72
.
00
0
Gotowość do świadczenia na
rzecz dóbr wspólnych
3.05
4.41
9.0
6
.
00
3
Wrażliwość na nadużywanie
dóbr publicznych
2.37
2.73
10.
01
.
00
1
Liczba osób cieszących się
zaufaniem
2.11
3.24
13.
07
.
00
0
Poczucie kontroli nad sprawami
publicznymi
3.06
3.39
5.3
8
.01
Wiek i płeć a poziom kooperacji
0
0,1
0,2
0,3
0,4
0,5
0,6
Wiek
Kobiety
CBOS
Mężczyźni
CBOS
Kobiety
PBS
Mężczyźni
PBS
Wiek i płeć a poziom orientacji
równościowej
-0,1
-0,05
0
0,05
0,1
0,15
0,2
0,25
do 19
20-29
30-39
40-49
50-59 ponad
59
Wiek
Kobiety
Mężczyźni
Alokacja wyników, alokacja kontroli
• Ludzie cenią sobie nie
tylko to
• jak podzielić zyski,
straty między siebie,
ale także
• kto o tym decyduje
PREFERENCJE KONTROLI
• maksymalizacja kontroli
mojej nad moimi wynikami
– p. samokontroli
• mojej nad wynikami partnera
– p. władzy
• partnera nad wynikami jego
– p. respektu
• partnera nad wynikami mojego
– p. zależności
• (wspólnej) nad wynikami
moimi i partnera
– p. współpracy
kontro
la
jej/jego
kontro
la
moja
samokontr
ola
uległoś
ć
reaktancja
?
partnerst
wo
rywalizacj
a
Dwuwymiarowa przestrzeń kontroli dla
sytuacji dwuosobowych
1.
Przykłady twierdzeń skal preferencji kontroli
skala samokontroli: Lubię sam(a) wyznaczać sobie cele.
skala władzy: Lubię mieć wpływ na to, co robią inni.
skala uległości: Lubię, gdy ktoś mnie wyręcza w
podejmowaniu decyzji.
skala szacunku: Dobrze by było, żeby każdy odpowiadał
za
swoje decyzje.
skala współpracy: Najlepiej jest wspólnie z innymi
rozwiązywać
problem.
skala reaktancji: Nie lubię, gdy ktoś mną rządzi.
Preferencje kontroli
Rozkład dominujących preferencji
kontroli w populacji dorosłych Polaków
(PBS, 2001)
51
19
8
16
1
0
20
40
60
80
100
Wiek a preferencje kontroli
3
3,2
3,4
3,6
3,8
4
4,2
4,4
4,6
4,8
Power
Collaboration
Reactance
Age 12
Age 14
Age 16
Korelacje preferencji kontroli z
orientacjami społecznymi
M
Samo
kontr
ola
Władz
a
Uległ
ość
Szacu
nek
Koord
ynacj
a
Reakt
ancja
Indywid
ualizm
-.01
.22
(**)
-.03
.09
-.17
(*)
.08
Równoś
ć
-.06
-.12
.05
-.10
.10
-.08
Altruiz
m
.01
-.18
(**)
.04
-.03
.12
-.10
Rywaliz
acja
-.03
.23
(**)
-.07
.07
-.15
(*)
.10
Koopera
cja
.07
.02
.03
.06
.03
.00
Maksym
in
-.04
-.11
.03
.00
.09
-.06
** p < .001; * p < .05.
Chcieć, móc?
orientacje społeczne preferencje
kontroli
chcieć móc
Prosocial Orientations:
Respect Preferences & Age
0
0,2
0,4
0,6
0,8
1
1,2
1,4
Age 12
Age 14
Age 16
Tytuł osi
Respect L,
Prosocial
Respect H,
Prosocial
P
ro
so
ci
al
Rys. 1. Drzewo decyzyjne: gry “zaufanie”
badany decyduje:
kto podejm
uje decyzje
on sam
partner
wybiera
1 z 2
alokacji
ALOKACJA a
Ja
Partner
20 20
ALOKACJA b1
Ja
Partner
10 25
ALOKACJA b2
Ja
Partner
30 30
a
b2
b1
Gotowość do cesji a preferencje szacunku
przy różnych poziomach orientacji
prospołecznej
Preferencje kontroli
Nieprospołeczni
Prospołeczni
Orientacja:
Średnia
cesji
F
Średnia
cesji
F
Szacunek N
1.46a
F(1,47) =
4,76; p< .
02
1.35 a
n.i.
Szacunek Ś
1.27b
1.44 b
Szacunek W
1.32b
1.49 c
Gotowość do cesji a preferencje kontroli
przy różnych poziomach orientacji
prospołecznej
Preferencje kontroli
Nieprospołeczni
Prospołeczni
Orientacja:
Średnia
cesji
F
Średnia
cesji
F
Samokontrola N
1.50
F(1,47)
= 4,96;
p< .01
1.45 a
n.i.
Samokontrola Ś
1.37b
1.48 b
Samokontrola W
1.26c
1.51 c
Gotowość do cesji a orientacja
indywidualistyczna przy różnych
poziomach preferencji kontroli
Preferencje kontroli
Niski i średni poziom
samokontroli
Wysoki poziom
samokontroli
Orientacja:
Średni
a cesji
F
Śred
nia
cesji
F
Indywidualistyczna N
1.69 a
F(1,80
) =
5.015;
p< .
015
1.42
n.i.
Indywidualistyczna Ś
1.40 b
1.46
Indywidualistyczna W
1.41 b
1.43
Preferencje
kontroli
Średni i
wysoki
poziom
samokontr
oli
Średni
poziom
władzy
Średni i
wysoki
poziom
szacunku
Wysoki
poziom
reaktancji
Orientacja:
Śre
dnia
cesj
i
F
Śre
dnia
cesj
i
F
Śre
dnia
cesj
i
F
Śre
dnia
cesj
i
F
Prospołeczn
a N
1.3
0 a
F(1,
47)
=
6.7
6;
p< .
005
1.2
6 a
F(2,
36)
=
4.1
9;
p<.
025
1.3
2 a
F(2,
91)
=7.
36;
p<.
002
1.2
7 a
F(2,
45)
=
3.3
4;
p<.
046
Prospołeczn
a Ś
1.5
7 b
1.4
6 b
1.5
0 b
1.3
8 b
Prospołeczn
a W
1.5
9 b
1.6
2 c
1.6
0 c
1.5
0 c
Gotowość do cesji a orientacja
prospołeczna
przy różnych poziomach preferencji
kontroli
Liczba cesji a orientacje społeczne i
preferencje samokontroli
Preferencje
kontroli
Niski
poziom
samokontr
oli
Średni
poziom
samokontr
oli
Wysoki
poziom
samokontr
oli
Orientacja:
Śre
dni
a
cesj
i
F
Śre
dni
a
cesj
i
F
Śre
dni
a
cesj
i
F
Prospołeczn
a N
1.4
5
n.i.
1.3
1 a
F(2,
36)
=
6.1
9;
p<.
005
1.3
2 a
F(2,
91)
=6.
06;
p<.
005
Prospołeczn
a Ś
1.4
5
1.5
9 b
1.5
8 b
Prospołeczn
a W
1.4
0
1.5
9 b
1.5
7 c
1,1
1,15
1,2
1,25
1,3
1,35
1,4
1,45
1,5
1,55
Orientacje
Ś
re
d
n
ia
c
e
sj
i
Samokontrola N
Samokontrola Ś
Samokontrola W
Cesje a samokontrola
przy różnych poziomach
prospołeczności
Cesje a orientacja prospołeczna dla
różnych poziomów samokontroli
1
1,1
1,2
1,3
1,4
1,5
1,6
C
es
je
Niska
Średnia
Wysoka
Samokontrola
Prospoł. N
Prospoł. Ś
Prospoł. W
Control Preferences and Class Group Climate
3
3.2
3.4
3.6
3.8
4
4.2
4.4
Self-control
Collaboratio
n
Respect
Climate_
Good
Climate_
Bad
`
Alcohol Use & Power Preferences
(Age 16)
1
1,5
2
2,5
3
3,5
4
Power
A
lc
o
h
o
l u
se
Low
High
2,7
2,8
2,9
3
3,1
3,2
3,3
3,4
Power L
Power H
Self-control L
Self-control H
Anxiety:
Self-control & Power Preferences
Satisfaction from Compromise:
Collaboration Preference & Type of
Outcomes
0
1
2
3
4
5
6
7
8
Outcomes
Values
Negotiation Type
Collaboration L
Collaboration H
S
a
tis
fa
ct
io
n
Cesje a orientacja prospołeczna dla
różnych poziomów samokontroli
1
1,1
1,2
1,3
1,4
1,5
1,6
C
es
je
Niska
Średnia
Wysoka
Samokontrola
Prospoł. N
Prospoł. Ś
Prospoł. W
Zbiory gier „zaufanie”
Zbiór
1
1.1
1.2
1.3
B P B P
B P
B-Badany
a
20 20
20 20 20 20
P-Partner
b1
10 25
10 30
10 35
b2
30 30
30 30
30 30
Zbiór
2
2.1
2.2 2.3
B P B P B
P
B-Badany
a
20 20
20
20
20 20
P-Partner
b1
10 25
10
30
10 35
b2
40 40
40 40
40 40
Zbiór
3
3.1
3.2 3.3
B P B P B
P
B-Badany
a
20 20
20
20
20 20
P-Partner
b1
15 25
15 30
15 35
b2
30 30
30 30
30 30
Zbiór
4
4.1
4.2 4.3
B P B P B
P
B-Badany
a
20 20
20 20
20 20
P-Partner
b1
15 25
15 30
15 35
b2
40 40
40 40
40 40
Skala wrażliwości na naruszenie
dobra publicznego
Średnia
F
P. samokontroli – niskie
2,64
F(5,1008) = 15,76;
p<0,000
-
wysokie
2,80
P. władzy – niskie
2,59
F(5,1008) = 36,13;
p<0,000
- wysokie
2,84
P. szacunku – niskie
2,63
F(5,1008) = 11,96;
p<0,001
-
wysokie
2,80
P. reaktancji – niskie
2,60
F(5,1008) = 29,89;
p<0,000
-
wysokie
2,82
Preferencje kontroli a wrażliwość na
dobro publiczne
Skala tożsamościowa
Średnia
F
O. równościowa – niska
3,01
F(5,1003) = 8,81;
p<0,003
-
wysoka
3,18
O. rywalizacyjna – niska
3,16
F(5,1003) = 6,22;
p>0,02
-
wysoka
3,03
P. uległości – niskie
2,94
F(5,1008) = 36,88;
p<0,000
-
wysokie
3,25
P. reaktancji – niskie
3,04
F(5,1008) = 4,59;
p<0,04
- wysokie
3,15
Skala ekonomiczna
Średnia
F
O. maximnowa – niska
4,20
F(1,1003) = 6,86;
p<0,01
-
wysoka
4,35
P. władzy – niskie
4,34
F(1,1008) = 6,38;
p<0,02
wysokie
4,21
P. uległości – niskie
4,16
F(1,1008) = 20,96;
p<0,000
- wysokie
4,39
P. reaktancji – niskie
4,18
F(1,1008) = 12,46;
p<0,000
-
wysokie
4,37
Orientacje społeczne i preferencje
kontroli a lewica/prawica
tożsamościowa i ekonomiczna
Aktywność obywateli w życiu
publicznym (jako najważniejsza
cecha demokracji)
Średnia
F
P. uległości – niskie
1,82
F(1,1009) = 3,89; p<
0,05
- wysokie
1,34
Dobór najlepszych ludzi do
rządzenia krajem (jako
najważniejsza cecha demokracji)
Średnia
F
P. samokontroli – niskie
3,35
F(1,1009) = 3,87;
p<0,05
-
wysokie
4,12
Związki zawodowe powinny
odgrywać większą rolę
Średnia
F
P. uległości – niskie
3,46
F(1,1007) = 30,77;
p<0,000
-
wysokie
3,89
P. szacunku – niskie
3,53
F(1,1009) = 11,8;
p<0,001
-
wysokie
3,84
P. reaktancji – niskie
3,57
F(1,1007) = 7,04;
p<0,01
-
wysokie
3,79
Orientacje społeczne i preferencje
kontroli a wybrane przekonania
polityczne
Własny pobór wody
Średnia
F
O
. równościowa – niska
2,01
F(5,1003)= 9,25;
p<0,002
-
wysoka
2,20
O. kooperacyjna – niska
2,21
F(5,1004) = 9,40;
p<0,001
-
wysoka
2,01
P
. samokontroli – niskie
2,01
F(5, 1005) = 7,98;
p<0,005
-
wysokie
2,21
P. uległości – niskie
2,03
F(5,1006) = 6,73;
p<0,01
- wysokie
2,18
P. koordynacji – niskie
2,04
F(5,1005) = 5,30;
p<0,03
-
wysokie
2,18
Oczekiwany pobór przez innych
Średnia
F
O. indywidualistyczna –
niska
1,97
F(5,1003)= 4,72;
p<0,03
-wysoka
1,80
O. maximnowa – niska
1,79
F(5,1003) = 6,87;
p<0,009
-
wysoka
2,02
P. uległości – niskie
1,82
F(5,1001) = 3,83;
p<0,05
wysokie
1,97
Orientacje społeczne i preferencje
kontroli a oczekiwania i zachowanie w
sytuacji dylematu
Praca w podgrupach
odpowiedziała na
pytania:
•
jakie istotne czynniki
– pominięto w klasycznej
teorii lub
– wokół jakich innych
czynników można budować
teorie alternatywne
• do jakich sytuacji
„życiowych” teoria
klasyczna zdaje się mniej
„pasować”
Czynniki istotne, ew.
alternatywne:
• zaufanie, ufność,
cedowanie kontroli
• tożsamość, identyfikacja
z grupą, „mymność”
Czynniki ważne,
uzupełniające:
• temperament, zwłaszcza
reaktywność (propozycje
badawcze już do
przedstawienia...)
• kobiecość – męskość
• typy kultury
(indywidualistyczna -
kolektywistyczna
Sytuacje trudniej
„wyjaśnialne”
przez teorie klasyczną
związki intymne
duże organizacje społeczne,
także państwa działające w
warunkach ekstremalnych
(np.. wojen)
konflikty zagnieżdżone,
wielopiętrowe
Komentarz: co słabością teorii,
co słabością metodologii, co
słabością badaczy?
Dwie filozofie:
1. Konflikt jest złem. Należy go rozwiązać.
2. Konflikt może być złem, może być dobrem. Konfliktem
trzeba sterować stosownie do jego funkcji: rozwiązać lub
wykorzystać.
Ad 2. Po wielokroć w naszych działaniach mamy do
czynienia z obstrukcją, bojkotem, oporem. Często, nawet
zwykle niezwerbalizowanym, a wynikającym z ukrytego
konfliktu interesów. Wtedy warto konflikt „otworzyć”, nawet
zaostrzyć, by potem go rozwiązywać.
Jeśli jednak konflikt jest szkodliwy,
.
to możliwych sposobów radzenia sobie z konfliktem
jest kilka:
unikanie
o
ignorowanie, „obejście” (groźba eskalacji)
o
wycofanie się z „pola walki” (bywa rozwiązaniem
dobrym, bywa, że pozornym)
rozwiązywanie
o
negocjacje (rokowania, rozmowy)
pozycyjne
problemowe
o
zaangażowanie do konfliktu „trzeciej strony”
mediacje
arbitraż
sąd
Kilka pojęć
Otwarcie:
deklarowane początkowe stanowisko w danej
sprawie
Dolna linia:
granica możliwych do zaakceptowania ustępstw od
stanowiska początkowego
Zakres zgodności:
zakres stanowisk możliwych do zaakceptowania
przez obie strony
BAT/NA
Najlepsze dostępne rozwiązanie alternatywne jeśli
negocjacje się nie powiodą
Niektóre zasady negocjacji problemowych
Oddziel ludzi od problemu
o
Skoncentruj się na interesach, nie na
stanowiskach (nie słowa, ale to, czego są wyrazem,
co znaczą)
o
Upieraj się przy stosowaniu obiektywnych
kryteriów (np. odwołuj się do ogólnych zasad
sprawiedliwości społecznej, a nie do
szczegółowych argumentów związanych z danym
epizodem)
o
Unikaj „brudnych chwytów” (większość jest
celowana w człowieka, polega na dewaluacji „ja”
drugiej strony”)
Bądź twórczy w wymyślaniu rozwiązań
korzystnych dla obu stron
Przedstawiaj korzystne propozycje, ale nie
narzucaj się z nimi (reaktancja, podejrzenia o
stronniczość albo „wynoszenie się ponad strony”,
troska o „zachowanie twarzy drugiej strony)
Dbaj o język ciała adekwatny do intencji
Pamiętaj, by każdy krok jeszcze niekorzystny
krok negocjacji kończył się „otwarciem”, nie
„zamknięciem” problemu (unikaj „”nigdy..”, to
moje ostatnie słowo”)