Wykład XII
Zaburzenia psychiczne związane
z nadużywaniem substancji
psychoaktywnych
Andrzej Czernikiewicz
Wykład XII
Zaburzenia psychiczne związane
z nadużywaniem substancji
psychoaktywnych
Andrzej Czernikiewicz
Mity związane z
alkoholizmem
• Alkoholicy piją codziennie
• Alkoholicy łatwo się upijają
• Klin to zwykła rzecz
• Jeśli nie piję przez jakiś czas - nie jestem
alkoholikiem
• Tylko wódka uzależnia - piwo to nie alkohol
• Po leczeniu można pić w sposób kontrolowany
• Picie alkoholu jest korzystne dla zdrowia - w
niektórych sytuacjach
• Są grupy ludzi, zawody w których nie ma
alkoholików
2
Zespoły związane z używaniem i
nadużywaniem alkoholu:
• 1. Intoksykacja alkoholowa (upicie proste)
• 2. Upicie atypowe
• 3. Zespół abstynencyjny po alkoholu
• 4. Majaczenie drżenne (DT)
• 5. Halucynoza alkoholowa
• 6. Alkoholowe zaburzenie amnestyczne
• 7. Otępienie alkoholowe
• 8. Nadużywanie alkoholu
• 9. Zespół uzależnienia od alkoholu (ZUA)
3
4
Związek stężenia alkoholu ze stanem psychicznym
0.1%
Łagodne upicie, pogorszenie zdolności do sądzenia,
opóźnienie czasu reakcji, relaksacja, odhamowanie
0.2%
Umiarkowana intoksykacja, bełkotliwa mowa,
rumień twarzy, oczopląs, nudności, zmiany nastroju,
wrogość, agresywność, ; poziom alkoholemii dobrze
tolerowany przez większość alkoholików
0.3%
Znacząca intoksykacja, rozkojarzenie mowy, stupor,
zaburzenia koordynacji ruchowej, wymioty
(większość osób funkcjonujących przy tym stężeniu
alkoholu to alkoholicy)
0.4%
Stupor, sen, lub śpiączka
> 0.5% Zagrożenie życia
Kryteria diagnostyczne
upicia alkoholowego
• A. Wypicie alkoholu w ostatnim czasie.
• B. Znaczące zaburzenia zachowania związane z
wypiciem alkoholu .
• C. Co najmniej jeden z poniższych objawów
występujących bezpośrednio po wypiciu
alkoholu:
•
1) bełkotliwa mowa
• 2) zaburzenia koordynacji ruchowej
• 3) zaburzenia równowagi
• 4) oczopląs
• 5) zaburzenia uwagi lub pamięci
• 6) stupor lub śpiączka
5
Kryteria diagnostyczne
upicia atypowego
• A. Znaczące zmiany zachowania,
nietypowe dla ilości wypitego
alkoholu
• B. Zachowanie nietypowe dla danej
osoby.
• C. Brak innych zaburzeń
psychicznych.
6
Kryteria diagnostyczne
alkoholowego zespołu
abstynencyjnego
• A. Zaprzestanie lub redukcja intensywnego i długiego
picia.
• B. Dwa lub więcej z podanych niżej objawów w kilka godzin
lub dni po wystąpieniu kryterium A:
•
• 1) autonomiczna nadaktywność (pocenie się lub
tachykardia)
• 2) drżenie rąk
• 3) zaburzenia snu
• 4) nudności lub wymioty
• 5) przejściowe złudzenia
• 6) pobudzenie
• 7) lęk
• 8) napady drgawkowe
7
Majaczenie drżenne
• Zwykle 1-3 doby po zaprzestaniu
picia
• Zwykle trwa do tygodnia
• Okres predeliryjny
• Nasilanie zaburzeń w nocy
• Żywe omamy wzrokowe
• Zaburzenia orientacji allopsychicznej
8
9
Cechy zespołów abstynencyjnych
1 6-8
godzi
n
drżenie
2 24
godzi
n
halucynoza
3 7-48
godzi
n
Alkoholowe napady
drgawkowe
4 3-5
dni
Majaczenie drżenne
Kryteria diagnostyczne
halucynozy alkoholowej
•
• A. Rozwój żywych halucynacji
słuchowych w ciągu pierwszych 48
godzin po zaprzestaniu lub redukcji
picia.
• B. Reagowanie na groźby zawarte
w halucynacjach słuchowych.
• C. Brak zaburzeń świadomości
10
Charakterystyka napadów
drgawkowych alkoholowych
• znane jako “rum fits”
• pojawiają się w odstępie 7-
48 godzin po redukcji lub
zaprzestaniu picia
• 1/3 rozwija w następnej
dobie DT
• napady uogólnione, krótkie
• zaburzenia świadomości po
napadzie (nie mylić z DT)
11
Cechy encefalopatii
Wernicke’go:
• Oftalmoplegia
• Ataksja
• Zaburzenia świadomości lub pamięci
• Choroba rozwija się z powodu
niedoboru tiaminy
• Zaburzenia pamięci na pierwszym
tle > psychoza Korsakowa
12
Psychoza Korsakowa
• Niedobór tiaminy
• Obustronne uszkodzenie
hippokampa
• Konfabulacje
• Zaburzenia pamięci
krótkoterminowej
• Dezorientacja allopsychiczna
• Zaburzenia w identyfikacji osób
13
Czy w ciągu ostatnich dwu tygodni
cierpiałaś (eś)?
• 1. Uwag bliskich Panu (i) osób o
Pana(i) nadmiernym piciu alkoholu.
• 2. Picia alkoholu po to, aby dojść
do formy.
• 3. Drżenia, pocenia się, lub
niepokoju w sytuacji trzeźwienia po
nadużyciu alkoholu.
• 4. Nadmiernego , lub słabo
kontrolowanego picia alkoholu.
14
15
J. Uzależnienie od alkoholu. F.10.2.
Pacjent w okresie ostatniego roku miał co najmniej 3 sytuacje
w czasie których w ciągu 3 godzin wypił co najmniej 3 drinki
(J1)...
W okresie ostatniego roku (J2) ...
Pił po to, żeby dojść do formy...
W czasie trzeźwienia miał drżenie, pocił się, odczuwał niepokój, lub pił,
aby tego uniknąć ...
Gdy pił, wypijał więcej, niż początkowo planował ...
Usiłował zmniejszyć picie alkoholu, lub zaprzestać picia ...
W dnie, w które pił, sprawy związane z piciem i trzeźwieniem zajmowały
mu więcej, niż 2 godziny ...
Z powodu picia poświęcał innym sprawom mniej czasu ...
Kontynuował picie, pomimo świadomości, o jego negatywnych skutkach ...
Jeśli J1 tak i co najmniej z J2 3 razy tak to rozpoznanie – uzależnienie od
alkoholu...
CAGE
• 1) Has you ever felt the need to
C
ut down on
his drinking?
• 2) Is he
A
nnoyed by criticism of his drinking?
• 3) Has he had
G
uilty feeling about drinking?
• 4) Has he ever taken a morning
E
ye opener?
• Four yea – diagnosis = alcohol dependency
16
Diagnostyka uzależnienia od
alkoholu
• objawy abstynencyjne,
zaburzenia somatyczne,
ciągi, „przerwy w
życiorysie”
• niemożność zaprzestania
picia, picie poranne, picie
wynalazków
• konflikty z prawem, bójki,
kłopoty w pracy
• otoczenie badanego
uważa, iż pije on za dużo
* ZUA - > 2 pozytywne
odpowiedzi
•
Czy miałeś
kiedykolwiek potrzebę
zaprzestania picia?
•
Czy denerwuje cię gdy
inni mówią o twoim
piciu?
•
Czy masz poczucie
winy z powodu picia
alkoholu?
•
Czy stosujesz klina?
17
MAST
• Czy uważasz się za normalnie pijącego?
• Czy przyjaciele i rodzina uważają cię za takiego?
• Czy uczestniczyłeś w spotkaniu AA? (5)
• Czy straciłeś przyjaciela z powodu alkoholu?
• Czy z powodu alkoholu miałeś kłopoty w pracy?
• Czy opuściłeś dom lub pracę na co najmniej 2 dni z
powodu alkoholu?
• Czy miałeś objawy Dts, lub słyszałeś głosy? (5)
• Czy prosiłeś kogoś o pomoc z powodu nadmiernego picia?
• Czy byłeś kiedyś w szpitalu w stanie nietrzeźwości?
• Czy byłeś w IW lub prowadziłeś pod wpływem alkoholu?
Cut-off >5
18
Trzy fazy tolerancji na
alkohol
19
Złe i dobre pytania o problemy
alkoholowe
•Jak tam
u Pana z
alkohole
m?
•Jak
często
pije Pan
wódkę?
20
21
Złe i dobre pytania o
problemy alkoholowe
Jak
często
pije Pan
alkohol?
Jak długo
w ciągu
ostatnieg
o roku w
ogóle Pan
nie pił?
22
Złe i dobre pytania o
problemy alkoholowe
Jak leczy
Pan kaca?
Co
najlepsz
e na
klina?
23
Złe i dobre pytania o
problemy alkoholowe
Czy
uważa się
Pan za
osobę
nadmierni
e pijącą?
Czy Pana
żona
uważa ,
że za
dużo
Pan pije?
Dobre pytanie
•Czy
wymiotuje Pan
po alkoholu?
24
25
Dobre pytanie
Jak często
urywa się
Panu film?
Kim jest alkoholik?
•„Osobą, która nie ma
wyboru
•Z kim
•Gdzie
•Ile wypić”
26
Badania laboratoryjne
wskazujące na uzależnienie
od alkoholu
• > 30 j. GGT
• MCV podwyższony
• Podwyższony poziom SGOT
• Podwyższony poziom lipidów
27
28
Ilościowa utrata kontroli
Wzrost tolerancji
Głód alkoholu
Sytuacyjna utrata kontroli
Jakościowa utrata kontroli
Piciorys
• Pierwszy raz
• Pierwsze świadome
upicie
• Preferowane
alkohole
• Tolerancja
• Klinowanie
• Zespół abstynencyjny
• Urwania się filmu
• Utrata odruchu
wymiotnego
• Ciągi
• Suche okresy
• Utrata kontroli –
jakiej?
• Preferowane
sytuacje picia
• Konflikty z prawem
• Funkcjonowanie w
rolach
• Skutki somatyczne
• Psychozy
• Próby terapii
• Wgląd
29
Inne zaburzenia psychiczne
związane z ZUA
• Alkoholowy zespół urojeniowy
• Depresja alkoholowa
• Wtórny zespół lęku panicznego
30
31
Specyfika „lekarskich”
problemów alkoholowych
Początek problemów – okres studiów
Brak dostatecznych informacji w czasie
studiów
„Pomagacze”, „sprzątacze”
„Przeciwwskazania” do oceny
alkoholemii i jej właściwa ocena
Brak „świadczących”
Błędna diagnostyka
Brak form pomocy
Co z prawem wykonywania zawodu?
32
Specyfika „alkoholizmu
młodzieńczego”
• Szybkie przejście od nadużywania
do alkoholizmu
• Znaczące powikłania
psychiatryczne i neurologiczne
• Czynnik kryminogenny
• Mniejsza dostępność terapii
33
Mity związane z narkomanią
Jedno użycie to jeszcze nie uzależnienie
Miękkie lepsze od twardych
Każdy kiedyś brał
Czy w ciągu ostatnich dwu tygodni
cierpiałaś (eś)?
• 1. Uwag bliskich Panu (i) osób o Pana
(i) nadmiernym przyjmowaniu leków.
Jakich?......................................................
................................................................
• 2. Brania leków po to, aby dojść do
formy.
• 3. Nadmiernego, słabo
kontrolowanego używania leków.
• 4. Drżenia, pocenia się, lub niepokoju
w sytuacji po nadużyciu leku.
34
35
K. Uzależnienie od środków
psychoaktywnych. F.11-19.2. (BDA-F.13.2)
W okresie ostatniego roku pacjent użył
więcej niż raz środek z listy podanej niżej,
aby poczuć się lepiej, lub zmienić
nastrój ...
Lista: benzodiazepiny, barbiturany,
haszysz i pochodne, amfetamina i
pochodne, kokaina, opiaty,
psychodysleptyki, „kleje”, sterydy, inne
(zaznacz grupę, wyszczególnij środki i ich
zwykłe dawki):
36
W okresie ostatniego roku ...
Brał środki psychoaktywne po to, żeby dojść do formy...
W czasie abstynencji miał drżenie, pocił się, odczuwał
niepokój, lub brał środki psychoaktywne, aby tego
uniknąć ...
Gdy brał środki psychoaktywne, używał ich więcej, niż
początkowo planował ...
Usiłował zmniejszyć ich używanie, lub zaprzestać brania ...
W dnie, w które brał środki psychoaktywne, sprawy
związane z ich braniem i dochodzeniem do siebie
zajmowały mu więcej, niż 2 godziny ...
Z powodu używania środków poświęcał innym sprawom
mniej czasu ...
Kontynuował branie, pomimo świadomości, o jego
negatywnych skutkach ...
Brał środki psychoaktywne po to, żeby dojść do formy...
Benzodiazepiny: clonazepam,
lorafen, rudotel, signopam,
estazolam ...
• Najbardziej dostępne – po alkoholu
• Uzależnienie fizyczne i psychiczne
• Rosnąca tolerancja
• Odstawienie groźne dla życia
• Tolerancja krzyżowa z alkoholem
• Zamienniki dla innych substancji
psychoaktywnych
37
Barbiturany : cyklobarbital,
luminal ...
• Uzależnienie fizyczne i psychiczne
• Rosnąca tolerancja
• Odstawienie groźne dla życia
• Tolerancja krzyżowa z alkoholem
38
Haszysz i pochodne: marihuana,
hasz ...
• Uzależnienie psychiczne
• Zwykle traktowane jako niegroźne
• Czynniki kryminogenny
• W niektórych krajach traktowane
jako „dozwolone narkotyki”
• Dowiedzione uszkodzenie materiału
genetycznego
39
Amfetamina i pochodne
• Uzależnienie psychiczne
• Zachowania agresywne
• Objawy abstynencyjne - depresja
40
Kokaina
• Uzależnienie psychiczne
• Możliwość uzależnienia fizycznego
• Zachowania agresywne
41
Opiaty: kompot, brown sugar,
hera, crack ...
• Uzależnienie fizyczne i psychiczne
• Wzrost tolerancji
• Skutki pośrednie
• Najpopularniejsze
42
Psychodysleptyki: LSD, extase,
grzybki ...
• Uzależnienie psychiczne
• Stała tolerancja
• „złe odloty”
43
Kleje
• Uszkodzenie OUN
• Początek uzależnień
• Pierwsze i ostatnie użycie
44
Sterydy
• Zaburzenie rozwoju
psychobiologicznego
• Zachowania agresywne
• Psychozy
45
Inne uzależnienia
• Od hazardu
• Od seksu
• Od pracy
• Od terapeuty
46
Problem przemocy
• Fizycznej
• Seksualnej
• Psychicznej
• Instytucjonalnej
47
„Nadużywanie jakiejś
substancji
nie powinno być dowodem
przeciwko jej używaniu”
49
Historia X Tomka
Ksiądz Tomasz ma 37 lat i
trafił do Izby Przyjęć po tym
jak usiłował popełnić
samobójstwo przez przyjęcie
30 tabletek amitryptyliny po
25 mg.
Nie zostawił, żadnego listu
pożegnalnego, i jak się
okazało popił tabletki
alkoholem – alkoholemia w
Oddziale Leczenia Zatruć –
0,15%.
Leczony w OLZ przez dwa
dni, następnie odesłany do
Psychiatrycznej Izby Przyjęć.
W trakcie konsultacji w czystej
świadomości, bez objawów
wytwórczych i zaburzeń rytmu
serca. Nie zgodził się na
hospitalizację psychiatryczną,
ale został zobowiązany przez
towarzyszącego mu
proboszcza do konsultacji
psychiatrycznej.
50
Historia
Leczy się u psychiatry
od ok.. 2 lat z powodu
„depresji”. Pierwsze
jej objawy przed ok.. 3
laty: zaburzenia snu w
postaci snu
przerywanego, schudł
wtedy, miał kryzys
powołania, uważał się
za „niegodnego” bycia
duszpasterzem.
Usiłował wtedy
popełnić po raz
pierwszy samobójstwo
– przyjął relanium i
zapił to winem – ale
tylko usnął na ok.. 14
godzin.
Od ok.. roku w stanie
przygnębienia, ma
przerywany, krótki sen,
znowu schudł, mało dba o
siebie. Porzucił działalność
duszpasterską wśród
młodzieży, co sprawiało
mu dawniej przyjemność –
„realizował się w tym”.
Uważa się, za gorszego od
innych, w samotności
często płacze.
51
A. EPIZOD DEPRESJI – F.32;
F.33
Pacjent był stale
depresyjny lub smutny
przez większość dnia,
większość dni w
okresie ostatnich 2
tygodni...
W okresie ostatnich 2
tygodni mniej
interesował się
większością spraw lub
mniej cieszył się
sprawami, które
zwykle sprawiały mu
przyjemność ....
Jego apetyt zmienił się
istotnie, lub jego waga
wzrosła lub spadła o min. 4
kg, bez celowej diety ...
Miał kłopoty ze snem prawie
każdej nocy
Mówił lub poruszał się
wolniej niż zwykle, lub był
niespokojny, lub nie mógł
usiedzieć w miejscu ...
Był wyczerpany lub bez
zwykłej energii ...
Czuł się bezwartościowy lub
winny ...
Miał kłopoty w koncentracji
lub podejmowaniu decyzji ...
Rozważał samouszkodzenie,
samobójstwo, lub chciał
umrzeć ...
52
Historia - piciorys
Pierwsze w życiu upicie – 15 r.ż.
Pierwsza urwanie się filmu – 18 r.ż.
Wzrost tolerancji – pierwszy rok
Seminarium
Wyraźne objawy abstynencyjne i
klinowanie – drugi rok studiów w
Seminarium
Zapalenie trzustki – dwukrotnie
Picie poranne – od 3 lat
DT i napady drgawkowe – nigdy
Próby leczenia - nigdy
53
J. Uzależnienie od alkoholu. F.10.2.
Pacjent w okresie ostatniego roku miał co najmniej 3
sytuacje w czasie których w ciągu 3 godzin wypił co
najmniej 3 drinki (J1)...
W okresie ostatniego roku (J2) ...
Pił po to, żeby dojść do formy...
W czasie trzeźwienia miał drżenie, pocił się, odczuwał niepokój,
lub pił, aby tego uniknąć ...
Gdy pił, wypijał więcej, niż początkowo planował ...
Usiłował zmniejszyć picie alkoholu, lub zaprzestać picia ...
W dnie, w które pił, sprawy związane z piciem i trzeźwieniem
zajmowały mu więcej, niż 2 godziny ...
Z powodu picia poświęcał innym sprawom mniej czasu ...
Kontynuował picie, pomimo świadomości, o jego negatywnych
skutkach ...
Jeśli J1 tak i co najmniej z J2 3 razy tak to rozpoznanie –
uzależnienie od alkoholu...