LEKI
NICIENIOBÓJCZE
(Antinematoda)
CZĘŚĆ II
LEKI
NICIENIOBÓJCZE
(Antinematoda)
CZĘŚĆ II
KLASYFIKACJA LEKÓW
NICIENIOBÓJCZYCH
TETRAHYDROPIRYMIDYNY
Pyrantel
Morantel
IMIDAZOTIAZOLE
Lewamizol
Tetramizol
ZW. HETEROCYKLICZNE
Piperazyna
ZW.
FOSFOROORGANICZNE
Dichlorfos
Poch. AMINO-
ACETONITRYLOWA
Monepantel
PROBENZIMIDAZOLE
Febantel
Netobimin
BENZIMIDAZOLE
Fenbendazol
Albendazol
Oksfendazol
Oksybendazol
Mebendazol
Kambendazol
KLASYFIKACJA LEKÓW
NICIENIOBÓJCZYCH
ENDEKTOCYDY
AWERMEKTYNY
Abemektyna
Iwermektyna
Doramektyna
Eprinomektyna
Selamektyna
ENDEKTOCYDY
MILBEMYCYNY
Moksydektyna
Milbemycyna B
Milbecyny oksym
PRO-BENZIMIDAZOLE
(febantel i netobimin)
Pro-benzimidazole ulegają w przewodzie
pokarmowym gospodarza przekształceniu do
związków czynnych należących do benzimidazoli.
Febantel
fenbendazolu
i
oksfendazolu
Netobimin
albendazolu
Febantel
Zwalczanie dojrzałych i larwalnych postaci
nicieni żołądkowo-jelitowych i płucnych u
koni, przeżuwaczy, świń, psów, kotów i
zwierząt dzikich żyjących w ZOO
Zwalczanie infestacji wywołanych przez
Moniezia (tasiemiec) u bydła i owiec
PRO-BENZIMIDAZOLE
(febantel i netobimin)
Netobimin:
Zwalczanie nicieni żołądkowo-jelitowych
u koni i przeżuwaczy
Zwalczanie infestacji wywołanych przez
Moniezia u przeżuwaczy
Zwalczanie infestacji wywołanych przez
przywry Fasciola hepatica i
Paramphistomus u bydła i owiec.
BENZOIMIDAZOLE
Substancje czynne:
docelowe gatunki
Fenbendazol
pies, kot, przeżuwacze,
koń, świnia, ptaki
Tiabendazol
pies, przeżuwacze, koń,
świnia, ptaki
Albendazol
pies, kot, przeżuwacze,
świnia, ptaki (
z wyj. gołębi
)
Oksfendazol
psy, koń
,przeżuwacze,świnie.
Oksybendazol
konie, krowy, owce, świnie
Mebendazol
konie, osły, owce, pies, kot.
Kambendazol
przeżuwacze
Flubendazol
świnie, ptaki
BENZIMIDAZOLE
Spektrum
:
nicienie (żołądkowo-jelitowe)
nicienie płucne,
nicienie innych narządów
niektóre tasiemce
albendazol,
fenbendazol, mebendazol, oksfendazol
dojrzałe przywry
albendazol,
fenbendazol, oksfendazol
pierwotniaki
albendazol
BENZIMIDAZOLE
Mechanizm
:
Wiązanie do -tubuliny
(strukturalnej proteiny), która
tworzy cylindryczne mikrotubule.
Powoduje to dezorganizację funkcji
mikrotubuli co prowadzi do
zahamowania trawienia i adsorbcji
czynników żywieniowych i
następczego uszkodzenia błony
komórkowej.
BENZIMIDAZOLE
•
Jest to działanie zabójcze dla robaków, ale
rozwija się powoli.
•
Wiązanie tych leków z -tubuliną jest
odwracalne. !!!
•
Powinowactwo benzimidazoli do -tubuliny
wrażliwych pasożytów jest bardzo duże,
natomiast minimalne do tej proteiny
występującej w komórkach gospodarza.
•
Larwy hypobiotyczne (uśpione) są mało
wrażliwe na benzimidazole bo leki nie mają
możliwości
działania na -tubulinę.
BENZIMIDAZOLE
OPORNOŚĆ
Jest to istotny problem terapeutyczny
dotyczący możliwości wykorzystania
leków z tej grupy.
Oporność na benzimidazole wynika ze
zmian zapisu kodu genetycznego -
tubuliny, która jest miejscem wiązania
się cząsteczki benzoimidazolu z
mikrotubulami.
U pasożytów wykazujących oporność na
działanie benzimidazoli następuje
stopniowe zmniejszenie się liczby alleli
dla -tubuliny.
BENZIMIDAZOLE
Oporność pasożytów na benzimidazole
występuje najczęściej u Ostertagia i
Haemonchus (
bydło i owce
) oraz u
Strongylus sp. (
konie
).
Oporność może być częściowo krzyżowa
Oporność występuje bardzo często,
jeżeli owce trzymane są razem z kozami
koza „hoduje” oporne na
benzimidazole obleńce
BENZIMIDAZOLE
Grupa stosowana doustnie u wszystkich
gatunków zwierząt w postaci: zawiesiny, pasty,
proszku, granulatu i kęsów (bolus)
Działanie przeciwrobacze związane jest z czasem
utrzymywania się związku aktywnego w
przewodzie pokarmowym i we krwi,
•
u
bydła
i
koni
wystarczy pojedyncza dawka
rezerwuar leku w żwaczu i jelicie grubym,
•
u
świń
i
mięsożernych
należy podać następną
dawkę,
•
u
przeżuwaczy
benzimidazole działają lepiej
jeżeli trafią do żwacza, a nie rynienką przełykową
do ksiąg,
•
u
owiec
leki działają skuteczniej niż u
bydła
gdyż
są wolniej metabolizowane i wydalane.
BENZIMIDAZOLE
Właściwości farmakokinetyczne
•
zdolność wchłaniania zależy od substancji
czynnej i rozpuszczalności w wodzie -
tiabendazol
i
albendazol
wchłaniają się w
47%, pozostałe w 1%,
•
maksymalne stężenie we krwi:
2 - 7
godz.
flubendazol
i
mebendazol
,
6 - 30
godz.
albendazol, fenbendazol oksfendazol,
•
metabolizm jest zróżnicowany np.
mebendazol jest słabo metabolizowany,
febantel
fenbendazolu i oksfendazolu,
fenbendazol
oksfendazolu,
tiabendazol i
kambendazol jest metabolizowany w 95%,
•
wydalanie z moczem i kałem, zależy od
związku i gatunku zwierzęcia np.
oksfendazol
u zwierząt monogastrycznych wydalany jest z
moczem a u przeżuwaczy z kałem.
BENZIMIDAZOLE
•
Substancje czynne należą do Aneksu I
•
po 48 godz. od momentu podania stwierdza się
związki czynne bądź ich metabolity w tkankach
•
po 14 dniach obecność leków z tej grupy
stwierdza się w tkankach w stężeniu 0,3g/g
•
związki czynne są obecne w moczu przez 10 dni
od podania
•
nie stosuje się tej grupy leków u krów
mlecznych
•
okres karencji co najmniej 10 dni
•
dla gospodarza jest to bardzo bezpieczna grupa
leków z wyjątkiem samic ciężarnych
•
FENBENDAZOL jest stosowany u ciężarnych i
karmiących suk, aby zmniejszyć zarobaczenie
szczeniąt !!!!!!!
BENZIMIDAZOLE
•
Benzimidazole wykazują działanie
embriotoksyczne
i
teratogenne
Ze względu na działanie teratogenne
benzimidazole dzielą się na następujące klasy:
•
działanie teratogenne wykazuje związek
macierzysty natomiast metabolity nie
(
oksfendazol
)
•
działanie teratogenne wykazuje związek
macierzysty i metabolity (
kambendazol,
mebendazol
)
•
związek macierzysty nie działa teratogennie
natomiast metabolity tak (
fenbendazol
)
•
związek macierzysty i metabolity nie wykazują
działania teratogennego (
oksybendazol
)
BENZIMIDAZOLE
ALBENDAZOL
Nicienie żołądkowo-
jelitowe
Nicienie płucne
Dojrzałe przywry
wątrobowe i
Paraphistomus
Tasiemce Moniezia u
bydła i owiec
FENBENDAZOL
Nicienie żołądkowo-
jelitowe u koni, bydła,
owiec, świń, psów, kotów,
gołębi i innych ptaków
Nicienie płucne u bydła,
owiec, świń, psów i kotów
Tasiemce (Moniezia) u
przeżuwaczy
Tasiemce (Taenia) u psów
i kotów
Giardia u psów
BENZIMIDAZOLE
FLUBENDAZOL
Nicienie żołądkowo-
jelitowe u świń
Nicienie płucne u
świń
Nicienie i tasiemce u
drobiu i ptaków
ozdobnych
MEBENDAZOL
Nicienie żołądkowo-
jelitowe u koni, osłów,
owiec, psów i kotów
Nicienie płucne u
owiec i osłów
Tasiemce u owiec
Tasiemce (Taenia i
Echinococcus) u psów
i kotów
BENZIMIDAZOLE
OKSFENDAZOL
Nicienie żołądkowo-
jelitowe u bydła i
owiec
Nicienie płucne u
bydła i owiec
OKSYBENDAZOL
Nicienie żołądkowo-
jelitowe u koni i świń
Nicienie żołądkowo-
jelitowe i tasiemce
( po połączeniu z
niklozamidem) u
psów
ENDEKTOCYDY
AWERMEKTYNY
Abemektyna
Iwermektyna
Doramektyna
Eprinomektyna
Selamektyna
MILBEMYCYNY
Moksydektyna
Milbemycyna B
Milbemycyny
oksym
ENDEKTOCYDY =
MAKROCYKLICZNE LAKTONY
* Awermektyny
*Milbemycyny
Spektrum działania
•
robaki obłe
- nicienie; postacie dorosłe, formy
larwalne w tym larwy hipobiotyczne,
•
stawonogi
(Arthropoda), głównie owady i
roztocza, szczególnie wrażliwe są pasożytujące
larwy much,
•
wszy
- wrażliwość zależy od gatunku: gatunki
ssące (Anoplura) są bardziej wrażliwe niż
gatunki gryzące (Mellophaga)
•
nie są wrażliwe pierwotniaki, przywry i
tasiemce !!!
co związane jest z mechanizmem
działania
ENDEKTOCYDY
Mechanizm działania:
•
Pasożytobójcze działanie endektocydów wiązano
dotychczas z wpływem na receptor GABA-
ergiczny
•
Endektocydy nasilają uwalnianie GABA (kwas
gamma aminomasłowy) z neuronów
presynaptycznych.
•
GABA działa jak inhibitor neurotransmisji i
blokuje postsynaptyczną stymulację nerwów
ruchowych u nicieni i komórek mięśniowych u
stawonogów.
•
Zwiększone uwalnianie GABA u tych gatunków
pasożytów prowadzi do ich paraliżu wiotkiego i
śmierci.
ENDEKTOCYDY
•
Obecnie uważa się, że nicieniobójcze działanie
endektocydów związane z kanałami chlorkowymi
zależnymi od kwasu glutaminowego,
•
Po związaniu leku z jedną z podjednostką kanału
chlorkowego dochodzi do potencjalizacji efektu
glutaminergicznego co wywołuje wzrost
przepuszczalności chlorków przez kanał.
•
Endektocydy ułatwiając wnikanie jonów
chlorkowych do komórek efektorowych
doprowadzając do zmiany postsynaptycznego
potencjału błonowego.
ENDEKTOCYDY
•
u nicieni komórkami efektorowymi są nerwy
ruchowe, u stawonogów - komórki mięśniowe.
•
komórki te nie mogą zareagować na docierający
do nich impuls nerwowy.
•
Działanie leków z grupy endektocydów jest
długotrwałe i nieodwracalne, stąd
konsekwencją indukcji paraliżu wiotkiego jest
śmierć wrażliwych pasożytów.
•
Przyczyną braku działania endektocydów na
pierwotniaki, przywry i tasiemce jest brak
podobnego mechanizmu w neurotransmisji
(GABA i glutaminergicznego) u tych pasożytów
.
ENDEKTOCYDY
Drogi podania
:
•
doustna:
pasta, tabletki, premiksy, bolus
wolno uwalniający substancję czynną przez 35
dni
(bydło)
•
pour-on (bydło)
•
iniekcja podskórna
Właściwości farmakokinetyczne
•
po podaniu podskórnym i doustnym
endektocydy szybko ulegają wchłanialniu
stopień wchłaniania zależy od postaci
farmaceutycznej
•
okres półtrwania zależy od gatunku i
drogi podania :
np. iwermektyna.
– s.c. bydło - 4 dni, świnie - 1,5 doby
– i.v. bydło - 2,7 doby, pies - 1,8 doby
– p.o. pies - 0,5 doby
ENDEKTOCYDY
•
Po podaniu dożwaczowym u owiec maksymalne
stężenie we krwi jest około 25 razy niższe niż
po podaniu dożylnym w takiej samej dawce
•
Leki rozmieszczają się nierównomiernie,
najwyższe stężenie notuje się w wątrobie i
tkance tłuszczowej
•
Wydalane z moczem i kałem
ENDEKTOCYDY
•
Wszystkie substancje czynne należą do Aneksu I,
•
można stosować u samic ciężarnych,
•
nie stosuje się tej grupy leków u cieląt do 3 m-
ca,
•
nie stosuje się u zwierząt w okresie laktacji w
wyjątkiem
eprinomektyny
,
•
w różnym stopniu zabezpieczają przed reinwazją
eprinomektyna i iwermektyna 3 -4 tyg.
doramektyna 5 - 6 tyg. moksydektyna 8 tyg.
•
różne okresy karencji np. eprinomektyna 9 dni
tkanki jadalne, mleko - 0 dni, doramektyna - 21
dni, moksydektyna - 42 dni
ENDEKTOCYDY
•
Endektocydy wykazują silne działanie
ekotoksyczne, są toksyczne dla ryb i
zooplanktonu
•
w różnym stopniu są inaktywowane w
glebie np. moksydektyna bardzo długo ok.
63 dni, eprinomektyna jest inaktywowana
natychmiast przez promienie słoneczne
•
inaktywacja w środowisku zależy od pory
roku np. w zimie iwermektyna pozostaje w
glebie przez 13 tygodni, latem około 5 dni.
IWERMEKTYNA
GATUNKI DOCELOWE:
Bydło
Owce
Świnie
Konie
Jest lekiem z wyboru w terapii filarioz u
ludzi (
inwazje wywołane przez
Onchocerca volvulus bytujące w skórze i
oku
)
PSY ?
IWERMEKTYNA
Właściwości farmakokinetyczne:
U gatunków z żołądkiem jednokomorowym po
podaniu doustnym wchłania się w 95%
U przeżuwaczy po podaniu doustnym wchłania
się 1/4 – 1/3 podanej dawki.
Biodostępność po podaniu podskórnym 100%
Po podaniu doustnym wchłania się szybciej niż
po iniekcji podskórnej.
Doskonale przenika do narządów bogatych w
tkankę tłuszczową.
IWERMEKTYNA
Nie przenika przez barierę krew-mózg
Wyjątek stanowią psy niektórych ras:
owczarki colli, szeltiki, australijskie psy
pasterskie, bobtaile i inne rasy psów
długowłosych
.
U psów tych ras często występuje specyficzny
defekt genetyczny ( mutacja genu MDR-1)
co prowadzi do możliwości przechodzenia
przez barierę krew-mózg z następowym
niepożądanym działaniem neurotoksycznym
leku
nadwrażliwość typu idiosynkrazji.
IWERMEKTYNA
SPEKTRUM:
BYDŁO: 0,2-0,5 mg/kg –
nie podawać do 3 m-ca
życia
Wrażliwe nicienie
: Ostertagia, Trichostrongylus,
Oesophagostomum, Haemonchus, Diclocaulus,
Bunostomum, Cooperia, Strongyloides.
Wrażliwe stawonogi:
Hypoderma bovis,
Hypoderma lineatum, Dermatomia Hominis,
Haematopinus eurysternus
IWERMEKTYNA
OWCE 0,2-0,5 mg/kg
Wrażliwe nicienie:
Haemonchus contortus,
Coopperia, Ostertagia, Trichostrongylus,
Chabertia ovis, Nematodirus, Trichuris ovis,
Strongyloides.
Wrażliwe stawonogi:
larwy Oestrus ovis
IWERMEKTYNA
TRZODA CHLEWNA 0,3 mg/kg
Wrażliwe nicienie:
Ascaris suum,
Hyostrongylus rubidus, Metastrongylus,
Oesophagostomum, Trichuris suis, Stephanurus
dentatus (bytuje w nerkach)
Wrażliwe stawonogi
: Haematopinus suis,
Sarcoptes, Psoroptes,
Iwermektyna hamuje zdolność składania jaj
przez samice kleszczy – nie zabija kleszczy
IWERMEKTYNA
NIEPARZYSTOKOPYTNE: konie, pony, osły -
0,2 mg/kg
Wrażliwe stawonogi
: duże słupkowce –
Strongylus sp., małe słupkowce – Cyanostomum,
Celicosthephanus, oraz Paraascaris equorum,
Oxyuris equi, Strongyloides, Diclocaulus, ,
Habronema, Drascheia, Trichostrongylus,
Onchocerca (nicień bytujący w więzadłach)
Wrażliwe stawonogi
: Gasterophilus
IWERMEKTYNA
Mięsożerne: psy i koty – 0,2- 0,3 mg/kg
Wrażliwe nicienie: Toxocara canis, Toxascaris
leonina, Toxocara cati, Ancylostoma sp., Uncinaria,
Dirophilaria immitis, Trichuris vulpis.
Wrażliwe stawonogi: Sarcoptes scabiei,
Otodectes cynotis, Demodex canis
Nie wolno stosować iwermektyny u
owczarków coli, szeltików, australijskich psów
pasterskich, bobtaili –
nadwrażliwość typu
idiosynkrazji !!!!!!
W Polsce nie ma zarejestrowanego preparatu
dla mięsożernych zawierającego iwermektynę
!!!!!
IWERMEKTYNA
DZIAŁANIA NIEPOŻĄDANE
Po 24 godzinach od podania podskórnego
opuchlizna i świąd w miejscu iniekcji
u
koni w terapii inwazji Onchocerca sp.
reakcja nadwrażliwości na zabite
mikrofilarie.
U bydła paraliż w przypadku obecności
postaci larwalnych gzów w kanale kręgowym
reakcja spowodowana zabiciem pasożyta.
U psów działanie neurotoksyczne:
hypotermia, depresja, śpiączka, śmierć.
SELAMEKTYNA (
prep.
REVOLUTION
)
Przeznaczona do stosowania u psów i kotów
Może być stosowana u wszystkich ras psów
Może być stosowana u karmiących i ciężarnych
samic, a także u szczeniąt i kociąt powyżej 6
tygodnia życia
Stosowana w roztworze w postaci „spot-on”,
jednorazowo (6 mg/kg)
Działa skutecznie przez 30 dni od podania
W profilaktyce dirofilariozy lek podaje się
jeden raz w miesiącu
SELAMEKTYNA
Leczenie inwazji nicieni jelitowych
Leczenie i profilaktyka świerzbu skórnego
– Sarcoptes scabiei
(podać dwukrotnie)
Leczenie i profilaktyka świerzbu usznego –
Otodectes cynotis (podać dwukrotnie)
Zwalczanie pcheł u psów i kotów
(Ctenocephalides) oraz
leczenie
przyczynowego pchlego zapalenia skóry
na tle alergicznym
(podawać w sezonie jeden
raz w miesiącu)
Profilaktyka dirofilariozy –
działa bardzo
skutecznie na mikrofilarie
–
nie działa na
dorosłe nicienie bytujące w sercu i naczyniach
–
podawać jeden raz w miesiącu w okresie
przenoszenia mikrofilarii przez komary.
SELAMEKTYNA
Właściwości farmakokinetyczne:
Psy
po podaniu naskórnym 5% ulega
wchłanianiu
, maksymalne stężenie osiąga po
3 dniach, okres półtrwania 11 dni.
Koty
po podaniu naskórnym 75% ulega
wchłanianiu,
maksymalne steżenie osiąga po
15 godzinach, okres półtrwania 8 dni.
U kotów selamektyna osiąga 64 razy
wyższe stężenie we krwi niż u psów !!!
U kotów lek kumuluje się w gruczołach
łojowych skóry stopniowo uwalniany
zwalcza inwazje nicieni jelitowych
SELAMEKTYNA
Działania niepożądane
:
U 1% kotów po naskórnym podaniu może
powodować miejscowe, przemijające
wyłysienia
U mniej niż 0,5% kotów obserwowano
wystąpienie biegunki, wymiotów, drżeń
mięśniowych, niechęci do pobierania
pokarmu, wystąpienie świądu, pokrzywki,
zaczerwienienia skóry, ślinienie, duszność
.
Psy bardzo dobrze tolerują podanie leku
EPRINOMEKTYNA
Półsyntetyczna pochodna abamektyny
Stosowana jedynie u bydła opasowego i
krów w okresie laktacji
Stosuje się na skórę grzbietu „pour-on”
Około 30 % podanej dawki (0,5 mg/kg) resorbuje
się ze skóry w ciągu 3 tygodni
Służy do zwalczania pasożytów wewnętrznych
(nicieni żołądkowo-jelitowych i płucnych) i
zewnętrznych
Działa przez 3-4 tygodni po jednorazowym
podaniu
Karencja na mięso – 9 dni
Nie obowiązuje karencja na mleko
DORAMEKTYNA
Półsyntetyczna, wysoko aktywna, długo działająca
awermektyna
Stosowana w iniekcji podskórnej lub
domięśniowej u bydła, owiec i świń, może
być stosowana naskórnie (pour-on) jedynie u
bydła.
Spektrum działania porównywalne do iwermektyny
– nicienie żołądkowo-jelitowe i płucne oraz
stawonogi pasożytujące u gatunków docelowych
Skuteczność 100%
Bardzo dobrze tolerowana – współczynnik
terapeutyczny 30
MOKSYDEKTYNA
Endektocyd z grupy milbemycyn.
Różni się od awermektyn brakiem łańcucha
dwucukrowego.
Spektrum działania podobne do awermektyn.
Mechanizm działania identyczny jak awermektyn.
Stosowana jednorazowo, podskórnie u bydła i
owiec (0,2 mg/kg) i świń (0,3 mg/kg).
Może być stosowana u koni w postaci pasty
(0,3 mg/kg).
Moksydektyna jest też stosowana u psów i
kotów per se (0.2-0.4 mg/kg) lub w
preparatach złożonych
Może być stosowana w zwalczaniu inwazji Sarcoptes
spp. (świerzb skórny) 0,4 mg/kg po 3-4 dni przez 3-6
tygodni
Obecnie stosowany preparat złożony (
Advantage
Multi
):
imidakloprid +moksydektyna
podanie
naskórne
MOKSYDEKTYNA
Jest ekotoksyczna wiąże się z glebą,
ale nie dyfunduje do wód gruntowych,
bardzo powoli jest inaktywowana,
okres półtrwania w środowisku 63 dni
Jeżeli dostanie się do wody jest bardzo
toksyczna dla ryb i zooplanktonu.
Karencja dla tkanek jadalnych 42 dni
MILBEMYCYNY OKSYM
Gatunki docelowe:
pies i kot
Podawanie doustne (0,5-2 mg/kg)
Profilaktyka dirofilariozy Dirofilaria
immitis
podawać 1 raz w miesiącu.
Leczenie i profilaktyka świerzbu skórnego
– Sarcoptes scabiei
podawać codziennie
przez 30 dni
Leczenie inwazji nicieni jelitowych
:Toxocara canis, Toxascaris leonina, Toxocara
cati, Ancylostoma sp., Uncinaria,Trichuris
vulpis.v
podać jednorazowo
Zwalczanie pcheł u psów i kotów
podanie jednorazowe w odstępach 3
miesięcznych
MILBEMYCYNY OKSYM
Nie stosować u szczeniąt poniżej 4
tygodnia życia i psów o masie ciała
poniżej 5 kg.
Nie stosować u kociąt poniżej 6 tygodnia
życia i kotów o masie ciała poniżej 2 kg.
Nie stosować u suk i kotek ciężarnych
Lek dobrze tolerowany
Możliwość wystąpienia nadwrażliwości
typu idiosynkrazji uwarunkowanej
genetycznie
efekt neurotoksyczny.