Materiały pochodzą z Platformy 

Edukacyjnej Portalu 

www.szkolnictwo.pl

Wszelkie  treści  i  zasoby  edukacyjne  publikowane  na  łamach  Portalu  www.szkolnictwo.pl    mogą  być  wykorzystywane  przez  jego 
Użytkowników 

wyłącznie 

w  zakresie  własnego  użytku  osobistego  oraz  do  użytku  w  szkołach  podczas  zajęć  dydaktycznych.  Kopiowanie,  wprowadzanie  zmian, 
przesyłanie, 

publiczne 

odtwarzanie 

i  wszelkie  wykorzystywanie  tych  treści  do  celów  komercyjnych  jest  niedozwolone.  Plik  można  dowolnie  modernizować  na  potrzeby 
własne 

oraz 

do 

wykorzystania 

w szkołach podczas zajęć dydaktycznych.

SPIS TREŚCI:

1. Budowa układu oddechowego człowieka

– slajd 

3

2. Jama nosowa

– slajdy 4, 5

3. Gardło 

– slajd 6

4. Krtań 

– slajdy 7,8,9

5. Tchawica 

– slajd 10

6. Oskrzela i oskrzeliki

– slajdy 11, 

12

7. Płuca 

– slajdy 13, 14

8. Wymiana gazowa

– slajdy 

15,16,17

9. Oddychanie wewnątrzkomórkowe

– slajdy 

18, 19,20,21,22

10.Na co organizm zużywa energię?

– slajd 

23

11.Bibliografia i netografia 

– slajd 24

1. Budowa układu oddechowego 
człowieka. 

a. jama nosowa

b. jama ustna

c. gardło

d. krtań

e. tchawica

f. oskrzela

g. oskrzeliki

h. płuco 

a

d
e

f

b

c

h

g

2. Jama nosowa. 

Jest ona podzielona na dwie części chrzęstno – 

kostną przegrodą nosową. Wokół jamy nosowej 

znajdują się puste przestrzenie – zatoki oboczne 

nosa. 

Wnętrze jamy nosowej wyściela nabłonek 

migawkowy. Jest to błona śluzowa pokryta 

rzęskami, a w przedniej części jamy nosowej 

krótkimi włoskami. 

Znajduje się tu również narząd powonienia, który 

stanowią zakończenia nerwowe rozmieszczone w 

nabłonku.

Rolą jamy nosowej jest:

 oczyszczanie 

powietrza,
 ogrzewanie powietrza,
 nawilżanie powietrza.

Błona śluzowa nosa

3. Gardło. 

Gardło jest wspólna częścią układu pokarmowego i 

oddechowego. Znajdują się tu też ujścia trąbek 

słuchowych biegnących z ucha środkowego. W gardle 

mieszczą się też migdałki stanowiące pierwszą linię 

obrony układu immunologicznego.

4. Krtań. 

b

c

e

d

a

Budowa krtani:

a.Kość gnykowa

b.Chrząstka 

tarczowata

c.Chrząstka 

pierścieniowa

d.Błony i wiązadła

e.Chrząstki tchawicy

Krtań zbudowana jest z 9 chrząstek połączonych ze 

sobą mięśniami i wiązadłami. 

Nagłośnia jest to chrząstka zamykająca wejście do 

krtani w czasie połykania pokarmu.

Krtań podobnie jak jamę nosową wyściela nabłonek 

z rzęskami. Ma to na celu oczyszczanie powietrza z 

pyłów.

Krtań jest również narządem głosotwórczym. 

Stanowią go fałdy głosowe pomiędzy którymi 

znajduje się otwór – głośnia. Dolne fałdy głosowe 

nazywane są strunami głosowymi. 

Drganie strun głosowych wywołane powietrzem 

powoduje powstawanie dźwięków. 

Wysokość głosu wydawanego przez człowieka zależy 

od długości wiązadeł głosowych. Na ogół mężczyźni 

maja dłuższe wiązadła głosowe i ich głos jest niższy 

– bas, baryton, tenor. U kobiet wiązadła są krótsze, 

co powoduje powstawanie dźwięków niższych: 

mezzosopran, sopran, alt.

4. Tchawica. 

Jest to rurka długości około 10 cm.  Zbudowana jest 

z chrzęstnych półpierścieni połączonych 

wiązadłami. Wewnątrz wysłana jest nabłonkiem z 

rzęskami (oczyszczanie powietrza).

W dolnej części tchawica rozgałęzia się na dwa 

oskrzela. 

5. Oskrzela i oskrzeliki.

Oskrzela są naturalnym przedłużeniem tchawicy. 

Każde z oskrzeli rozgałęzia się na coraz węższe 

rureczki – oskrzeliki, tworząc tzw. drzewo 

oskrzelowe

. 

Na końcu najdrobniejszego z 

oskrzelików znajdują się pęcherzyki płucne. 

Podobnie jak pozostałe części układu oddechowego 

wysłane są nabłonkiem z rzęskami.

b

b

a

b

a. oskrzela
b. oskrzeli

ki

Do podstawowych funkcji oskrzeli i oskrzelików 

należą:

 transportowanie powietrza do płuc,
 ogrzewanie powietrza,
 oczyszczanie powietrza.

6. Płuca.

Płuca człowieka podobnie jak 

pozostałych 

ssaków mają strukturę 

gąbczastą. Umiejscowione są w 

klatce piersiowej.  Płuco prawe 

(b) zbudowane jest z trzech, a 

lewe (a) z dwóch płatów. 

Wynika to z usytuowania serca. 

Płuca otoczone są błoną  - 

opłucną. Ochrania ona płuca i 

zmniejsza tarcie podczas ruchów 

oddechowych klatki piersiowej.

a
b

Obraz mikroskopowy pęcherzyków 

płucnych

Płuca zbudowane są z milionów pęcherzyków płucnych 
oplecionych gęstą siecią włosowatych naczyń 
krwionośnych. Poprzez jednowarstwowy nabłonek 
stanowiący ścianki pęcherzyków odbywa się wymiana 
gazowa. Powierzchnia wymiany gazowej jest bardzo 
duża  - u dorosłego człowieka to około 100 m

2

.

7. Wymiana gazowa. 

a. Wymiana gazowa zewnętrzna (oddychanie 

płucne) – zachodzi w pęcherzykach płucnych. 

Tlen z pęcherzyka przechodzi do krwi, a 

dwutlenek węgla z krwi do pęcherzyka 

płucnego. Wymiana gazów odbywa się na 

drodze dyfuzji.  

Dyfuzja jest to przenikanie cząsteczek ze 

środowiska o większym stężeniu do 

środowiska o mniejszym stężeniu. 

a

d
e
f

b

c

a. pęcherzyk płucny

b. włosowate naczynie 

krwionośne

c. erytrocyt z dwutlenkiem 

węgla

d. dwutlenek węgla

e. tlen

f. erytrocyt z tlenem

Zarówno tlen jak i dwutlenek węgla jest 

transportowany przez erytrocyty. Gazy te wchodzą w 

reakcję z hemoglobiną:

hemoglobina + O

2

 ↔ oksyhemoglobina

hemoglobina + CO

2

 ↔ karboksyhemoglobina

b. Wymiana gazowa wewnętrzna (oddychanie 

tkankowe) – zachodzi w komórkach ciała. Tlen z krwi 

przenika na drodze dyfuzji do komórki, a dwutlenek 

węgla z komórki do krwi.

8. Oddychanie wewnątrzkomórkowe. 

Oddychanie wewnątrzkomórkowe jest to 

biochemiczny proces rozkładu (spalania) 

związków organicznych przy udziale tlenu w celu 

wytworzenia energii.

Energia powstała w wyniku tego procesu jest 

magazynowana w postaci wysokoenergetycznych 

związków organicznych np. ATP.

Poza  energią w procesie tym powstają produkty 

uboczne w postaci wody, dwutlenku węgla i 

mocznika. 

Schemat oddychania 

wewnątrzkomórkowego

Proces oddychania można zapisać za pomocą 
następującego równania:

W przypadku niedoboru tlenu, w komórce może zajść 
proces oddychania beztlenowego. W jego wyniku 
również produkowana jest energia z glukozy, ale 
produktem ubocznym jest kwas mlekowy. Zjawisko 
takie obserwujemy np. podczas intensywnych ćwiczeń 
fizycznych prowadzących do powstawania tzw. 
zakwasów w mięśniach.  Proces oddychania 
beztlenowego ilustruje równanie:

Proces oddychania komórkowego jest doskonałym 
przykładem współpracy różnych układów w organizmie 
człowieka: 

o tlen pobierany jest przez układ oddechowy i 

dociera do komórki za pośrednictwem krwi,
o związki organiczne pochodzą z pokarmów 

trawionych w układzie pokarmowym i roznoszone 

są przez krew,
o dwutlenek węgla, również transportowany przez 

układ krwionośny, jest usuwany poprzez układ 

oddechowy,
o mocznik usuwany jest przez układ moczowy, a 

jego transportem zajmuje się krew,
o nadmiar wody usuwany jest przez układ 

moczowy, oddechowy (para wodna) i skórę.

Oddychanie wewnątrzkomórkowe zachodzi w 
każdej żywej komórce naszego organizmu w 
organellum zwanym mitochondrium. Szczególnie 
dużo mitichondriów posiadają tkanki o dużym 
zapotrzebowaniu energetycznym np. tkanka 
mięśniowa poprzecznie prążkowana.

9. Na co organizm człowieka zużywa 
energię? 

Energia chemiczna zgromadzona w ATP jest w 

miarę potrzeb organizmu przekształcana w inne 

rodzaje energii np.: cieplną, mechaniczną, 

elektryczną.

Organizm człowieka potrzebuje energii do 

wszystkich procesów życiowych,  a w 

szczególności:

 wykonywania ruchów,
 pracy narządów wewnętrznych,
 utrzymywania stałej temperatury organizmu 

(36,6 

0

C).

10. Bibliografia i netografia:

• Gołda W., Kłyś M., Wardas J.: Biologia dla gimnazjum 
część druga, Wydawnictwo Nowa Era,

• Gulewicz B., Wierbiłowicz E.: Biologia dla klasy I 
gimnazjum, Wydawnictwo ABC,

• Michajlik A., Ramotowski W.: Anatomia i fizjologia 
człowieka, Wydawnictwo Lekarskie PZWL,

• Sylwanowicz W.: Mały atlas anatomiczny, PZWL,

• Szlachetko A., Szlachetko D., Rutkowski P.: Biologia 
gimnazjum II, Wydawnictwo M. Rożak,

• Villee C. A.:Biologia, PWRiL,

• 

www.wikipedia.pl

,

• 

www.encyklopedia.interia.pl

 

•

www.wiem.onet.pl