Bilans płatniczy i

równowaga płatnicza

Bilans płatniczy to zestawienie

wszystkich transakcji

ekonomicznych dokonywanych

między rezydentami krajowymi

(mieszkańcami – osobami

fizycznymi i prawnymi) a

zagranicą w danym okresie,

najczęściej jednym roku.

Transakcje ekonomiczne są

to wszelkie formy wymiany

wartości, tj. wzajemna

wymiana dóbr, usług,

pieniędzy lub innych

aktywów.

Rodzaje transakcji

ujmowanych w bilansie

płatniczym:

Transakcje odpłatne

- sprzedaż i zakup towarów i

usług,

- zamiana towarów i usług na

inne towary i usługi,

- zamiana jednego waloru

finansowego na inny walor

finansowy.

Transakcje nieodpłatne:

- otrzymywanie lub

dostarczanie towarów i

usług bez ekwiwalentu

pieniężnego lub

rzeczowego,

- otrzymywanie lub

dostarczanie walorów

finansowych bez

ekwiwalentu.

Transakcje w bilansie

płatniczym mogą mieć

charakter autonomiczny

bądź wyrównawczy.

Transakcje autonomiczne są

niezależne od stanu bilansu

płatniczego i obejmują

wszystkie transakcje

importowe i eksportowe dóbr i

usług, transfery wielostronne

oraz większość ruchów

kapitałowych,

długoterminowych i

krótkoterminowych

obliczonych na zysk.

Transakcje wyrównawcze są

to wszystkie inne

transakcje, w tym sprzedaż

złota lub walut

zagranicznych przez bank

centralny w celu

wypełnienia luki między

dochodami a płatnościami

zagranicznymi.

Uwagi metodologiczne:

- każda transakcja zagraniczna jest

zapisywana w bilansie płatniczym

dwukrotnie: raz po stronie

„winien”, drugi raz po stronie

„ma”,

- każde zwiększenie rzeczowych

czy finansowych składników

majątkowych kraju ma

odpowiednik w zmniejszeniu

innego ze składników majątkowych

lub wzroście zobowiązań

(pasywów),

Uwagi metodyczne c.d.:

- w zakresie transakcji

nieodpłatnych dla zachowania

dwustronnego zapisu w bilansie

płatniczym stosuje się rozwiązanie

umowne: drugą stroną transakcji są

pozycje „transfery” w bilansie,

- dwukrotny zapis każdej transakcji

w bilansie płatniczym, raz po

stronie „winien”, drugi po stronie

„ma” powoduje, że bilans płatniczy,

w sensie rachunkowym jest zawsze

zrównoważony, natomiast nie

oznacza to jednak, ze bilans

płatniczy zawsze wykazuje

równowagę w sensie

ekonomicznym,

Uwagi metodyczne c.d.:

- rodzaj danych statystycznych:

możliwe jest ewidencjonowanie

danych o obrotach towarowych z

zagranicą na podstawie danych

urzędów celnych (SAD – Single

Administrative Document,

dokument odprawy celnej), lub też

na podstawie danych bankowych o

zrealizowanych płatnościach za

towary eksportowane i

importowane oraz zawartych

umowach kredytowych,

Uwagi metodyczne c.d.:

- ceny towarów i usług w obrotach

zagranicznych: według MFW

transakcje eksportowe w bilansach

płatniczych powinny być ujmowane

w cenach fob (free on board),

natomiast transakcje importowe

powinny być ujmowane w cenach

cif (cost, insurance, freight),

- waluta ewidencjonowania

obrotów w bilansach płatniczych,

w zasadzie bilans powinien być

ujmowany w walucie narodowej

kraju, pod warunkiem, że dana

waluta jest wymienialna w skali

międzynarodowej,

Uwagi metodyczne c.d.:

- zakres przedmiotowy transakcji

obejmowanych bilansem

płatniczym, najbardziej

rozpowszechniony jest system

rozliczeń wolnodewizowych, w

którym płatności są dokonywane w

walutach swobodnie

wymienialnych; w przypadku braku

walut wymienialnych narzucana

jest wymiana bezpieniężna

(barter).

Struktura bilansu płatniczego

Rachunek

bieżący,

Bilans

obrotów

bieżących

Towary

Bilans handlowy

Wg grup towarowych

Wg partnerów wymiany

Usługi

Bilans usług

Transportowe, turystyczne,

ubezpieczeniowe, militarne,

licencyjne i techniczne, inne

Dochody

Bilans dochodów

Z inwestycji zagranicznych

(bezpośrednich i portfelowych)

Płace zatrudnionych zagranicą

Transfery

Bilans transferów

Publiczne (np. pomoc charytatywna)

Prywatne (np. spadki, darowizny)

Rachunek

kapitałowy

i finansowy

Rachunek kapitałowy

Rachunek finansowy

Inwestycje bezpośrednie, portfelowe

(udziałowe i dłużne)

Pozostałe inwestycje (kredyty, spłaty

i inne)

Saldo błędów i opuszczeń

Pozycje finansujące

Rezerwy zagraniczne

Zadłużenie zagraniczne

Z rachunkowego punktu widzenia

bilans płatniczy (BP) – z

uwzględnieniem bilansu obrotów

wyrównawczych (BOD) – jest

zawsze równy zero.

BP = BOB + BOK + BOD = 0

Z ekonomicznego punktu widzenia

bilans płatniczy często jest

niezrównoważony, szczególnie w

krótki okresie, np. miesiąca,

kwartału czy roku czy nawet 2-3

lata, kiedy występują również

transakcje nie obsługujące

realnych procesów gospodarczych.

W systemie kursu płynnego

bilans płatniczy jest zawsze

zrównoważony, ponieważ

deficytowi na rachunku obrotów

bieżących odpowiada

jednakowa, co do wielkości

nadwyżka na rachunku obrotów

kapitałowych, i na odwrót.

Krótkookresowe przyczyny

nierównowagi bilansu płatniczego:

- zmiany wielkości PKB,

- zmiany krajowego poziomu cen,

- krótkookresowe zmiany

terms of

trade

- zmiany poziomu kursu

walutowego,

- zmiany wysokości stopy

procentowej i stopy zysku w

stosunku do stóp krajowych,

- strukturalne zmiany w popycie

zagranicznym na towary

eksportowane przez dany kraj,

- klęski naturalne.

Automatyczne mechanizmy

przywracania równowagi

bilansu płatniczego w krótkim

okresie:

- mechanizm cenowy,

- mechanizm dochodowy,

- mechanizm kursu

walutowego,

- mechanizm stopy

procentowej.

Mechanizm cenowy

Deficyt

bilansu

płatniczego

Zmniejszenie

podaży

pieniądza

Spadek

cen

krajowych

Poprawa

konkurencyjności

cenowej

Spadek

importu

Wzrost

eksportu

Nadwyżka

bilansu

płatniczego

Mechanizm cenowy

Nadwyżka

bilansu

płatniczego

Zwiększenie

podaży

pieniądza

Wzrost

cen

krajowych

Spadek

konkurencyjności

cenowej

Wzrost

importu

Spadek

eksportu

Deficyt

bilansu

płatniczego

Mechanizm dochodowy

Deficyt

bilansu

płatniczego

Spadek

wydatków

globalnych

Spadek

dochodu

narodowego

Wzrost

eksportu

Spadek

importu

Nadwyżka

bilansu

płatniczego

Mechanizm dochodowy

Nadwyżka

bilansu

płatniczego

Wzrost

wydatków

globalnych

Wzrost

dochodu

narodowego

Spadek

eksportu

Wzrost

importu

deficyt

bilansu

płatniczego

Mechanizm kursu walutowego

Deficyt

bilansu

płatniczego

Spadek kursu

waluty krajowej

(deprecjacja)

Wzrost eksportu

Poprawa

konkurencyjności

cenowej eksportu

Spadek importu

Pogorszenie

konkurencyjności

cenowej importu

Nadwyżka

bilansu

płatniczego

Mechanizm kursu walutowego

Nadwyżka

bilansu

płatniczego

Wzrost kursu

waluty krajowej

(aprecjacja)

Spadek eksportu

Pogorszenie

konkurencyjności

cenowej eksportu

Wzrost importu

Poprawa

konkurencyjności

cenowej importu

deficyt

bilansu

płatniczego

Mechanizm stopy procentowej

Deficyt

bilansu

płatniczego

Zmniejszenie

krajowej

podaży

pieniądza

Nadwyżka

bilansu

płatniczego

Wzrost poziomu

stopy procentowej

w kraju

Spadek kursu

pieniądza krajowego

Napływ

kapitału

zagranicznego

Mechanizm stopy procentowej

Nadwyżka

bilansu

płatniczego

Zwiększenie

krajowej

podaży

pieniądza

Deficyt

bilansu

płatniczego

Spadek poziomu

stopy procentowej

w kraju

Wzrost kursu

pieniądza krajowego

Odpływ

kapitału

zagranicznego

Krótkookresowe k

onsekwencje

nierównowagi bilansu płatniczego

W gospodarce otwartej występuje ścisła

współzależność między równowaga

zewnętrzną (równowagą bilansu

płatniczego) a równowagą wewnętrzną.

Zakres tej współzależności jest tym

większy, im bardzie otwarta jest

gospodarka narodowa, zgodnie z

równaniem:

(Exp – Imp) / kurs walutowy = (S - I) + (T

- G) = - obroty kapitałowe

Krótkookresowe k

onsekwencje

nierównowagi bilansu płatniczego

Ujemne

saldo

bilansu

płatniczego

Spadek kursu

pieniądza
krajowego

Impuls deflacyjny

Ubytek rezerw

dewizowych

Zmniejszenie ilości

pieniądza

Krótkookresowe k

onsekwencje

nierównowagi bilansu płatniczego

Dodatnie

saldo

bilansu

płatniczego

Wzrost kursu

pieniądza
krajowego

Impuls inflacyjny

Wzrost rezerw

dewizowych

Zwiększenie ilości

pieniądza

Równowaga i

nierównowag

bilansu

płatniczego

w długim okresie

Wewnętrzne czynniki wpływające na sytuację w

bilansie płatniczym w długim okresie

Czynniki popytowe

Czynniki podażowe

Stopa wzrostu

gospodarczego określająca

rozmiary i dynamikę wzrostu

dochodów społeczeństwa

Stopa oszczędzania

wpływająca na dynamikę

zmian popytu globalnego i

importowego oraz na stopę

inwestycji

Stopa importu

Źródła wzrostu

gospodarczego (inwestycje,

wydatki budżetowe, eksport)

Sposoby i proporcje

finansowania inwestycji

krajowych (oszczędności

wewnętrzne, kapitał

zagraniczny)

Relacja między stopą

wzrostu produkcji na

eksport a stopą

wzrostu produkcji na

rynek wewnętrzny

Relacja między stopą

wzrostu produkcji

konkurującej z

importem a stopą

wzrostu produkcji

kierowanej na rynek

wewnętrzny

Zmiany udziału

importowanych

surowców i

półfabrykatów w

produkcji globalnej

Międzynarodowa

nierównowaga

płatnicza

Międzynarodowa

równowaga płatnicza to taki

układ międzynarodowych

przepływów produktów i

czynników wytwórczych,

przy którym bilanse

płatnicze różnych krajów i

ich grup są wzajemnie

zrównoważone

Międzynarodowa równowaga

płatnicza dotyczy układu

obrotów i bilansów płatniczych

wszystkich krajów rozumianych

jako całość, zrównoważonych w

sposób wielostronny, tj. aby

deficyt danego kraju (grupy

krajów) z innym krajem (inną

grupą krajów) był w krótkim

okresie równoważony nadwyżką

osiąganą w obrotach z trzecim

krajem (trzecią grupą krajów).

Międzynarodowa

nierównowaga płatnicza

praktyce

Punktem centralnym

międzynarodowej nierównowagi

jest utrzymujący się od wielu lat,

rekordowo wysoki i z roku na rok

powiększający się deficyt obrotów

bieżących największej gospodarki

świata, Stanów Zjednoczonych

Zmiany na rachunku obrotów bieżących

Stanów Zjednoczonych (w mln. $)

Źródło: METI 2007

1999

2000

2001

2002

2003

2004

2005

2006

Eksport

dóbr

i usług

965 884

1 070

597

1 004

896

974 721

1 017

757

1 157

250

1 283

070

1 445

703

Import

dóbr

i usług

-1 230

974

-1 450

432

-1 370

022

-1 398

446

-1 514

672

-1 769

341

-1 997

441

-2

20422

Bilans

dóbr

i usług

-265

090

-379

835

-365

126

-423

725

-496

915

-612

092

-714

371

-758

522

Bilans

rachunku

obrotów

bieżących

-301

630

-417

426

-384

699

-459

641

-522

101

-640

148

-754

848

-811

477

Międzynarodowa

nierównowaga płatnicza

Symptomy międzynarodowej

nierównowagi:

wartość amerykańskiego importu w

2005r. była blisko 2 razy większa niż

eksportu,

deficyt w wymiany handlowej Stanów

Zjednoczonych sięga sumy 800 mld

dol., co odpowiada blisko 7%

amerykańskiego PKB i ponad 2%

PKB całego świata,

Międzynarodowa

nierównowaga płatnicza

dodatkowo, problem ten dotyczy

kraju, który emituje główną walutę

rezerwową świata (ok. 80% wartości

urzędowych rezerw dewizowych

wszystkich banków centralnych

świata ma wciąż postać dolarową),

ujemna pozycja inwestycyjna netto

Stanów Zjednoczonych wyniosła w

2005r. blisko 30% PKB tego kraju,

Pozycja inwestycyjna netto Stanów

Zjednoczonych (w mln $)

Źródło: METI 2007

Aktywa

Pasywa

Aktywa minus

pasywa

Aktywa rządu

USA

265 566

Zadłużenie rządu

USA 2

7222 423

- 2 456 857

Prywatne

aktywa 10

813 636

Zadłużenie

prywatne 10

902 954

- 89 318

Pożyczki 3

215 180

Długi

3 459 043

- 243 863

Łącznie 11

079 202

Łącznie 13

652 377

-2 546 175

Międzynarodowa

nierównowaga płatnicza

ujemne oszczędności gospodarstw

domowych w krajach anglosaskich,

zwłaszcza w Stanach Zjednoczonych,

silny wzrost cen nieruchomości w

krajach anglosaskich, w niektórych

przypadkach mający charakter „bąbli”

spekulacyjnych, które powodują deficyt

oszczędności sektora prywatnego,

rosnący deficyt obrotów bieżących i

szybki wzrost zadłużenia zagranicznego,

Międzynarodowa

nierównowaga płatnicza

akumulacja rezerw dewizowych

przez instytucje sektora

publicznego w krajach Azji

Wschodniej i w krajach

naftowych, na skalę nie mającą

precedensu w historii.

Światowe rezerwy dewizowe (w mld

Źródło: METI 2007

Kraj

200

Japon

347

388

451

653

824

829

875

USA

Strefa

Euro

219

208

216

188

181

167

184

Chiny

166

212

289

403

610

819

066

Kraje

nafto

116

154

204

b.d.

Międzynarodowa

nierównowaga płatnicza

Deficyt obrotów bieżących Stanów

Zjednoczonych ma swój odpowiednik

w długotrwałych nadwyżkach

obrotów bieżących innych regionów

globu, zwłaszcza Azji Wschodniej, a

ostatnio także krajów naftowych.

Bilans obrotów bieżących krajów

Europy jest mniej więcej

zrównoważony.

Międzynarodowa

nierównowaga płatnicza

Szczególna rola Chin:

wschodząca superpotęga

gospodarcza świata,

systematyczna nadwyżka

eksportowa,

pierwszy kraj na świecie pod

względem wielkości zasobów rezerw

dewizowych (1,4 bln dol. w połowie

2007r.),

Międzynarodowa

nierównowaga płatnicza

bardzo istotny „krańcowy” wpływ na

światowy popyt i podaż, a w

konsekwencji na ceny rynku

światowego produktów

przetworzonych oraz surowców,

Chiny redukują światową inflację cen

dóbr przemysłowych, zwłaszcza w

dziedzinie produkcji towarów

wytwarzanych za pomocą technik o

stosunkowo wysokiej pracochłonności,

Międzynarodowa

nierównowaga płatnicza

Chiny zwiększając popyt na paliwa

ułatwiają krajom naftowym zwyżkę cen

ropy naftowej,

Chiny mają też istotny wpływ na stopy

procentowe i kursy walutowe w całym

świecie,

niski koszt pracy zawarty w cenach szybko

zwiększającego się chińskiego eksportu

niweluje zwyżkową presję na płace i

poziom cen towarów w krajach wyżej

rozwiniętych,

Międzynarodowa

nierównowaga płatnicza

lokowanie rosnących rezerw

dewizowych na międzynarodowym

rynku finansowym „spycha” w dół

kształtujące się tam stopy procentowe,

antyinflacyjny nacisk konkurencji ze

strony „niewyczerpanego” rezerwuaru

taniej siły roboczej w Chinach jest tak

silny, że wysokie ceny ropy naftowej w

świecie nie wywierają istotnego

wpływu na zwyżkę cen dóbr finalnych

w świecie,

polityka usztywnionego kursu

chińskiego yuana względem dolara

sprawia, że ponawiające się

sporadycznie naciski rynku

międzynarodowego na zmniejszenie

kursu dolara nie prowadzą do zmiany

kursowej na „linii” Stany Zjednoczone-

Chiny, ale przenoszą się na kurs dolar-

euro (presja na wzrost na wzrost kursu

euro).

Międzynarodowa

nierównowaga płatnicza

Międzynarodowa

nierównowaga płatnicza

Co oznacza i jakie konsekwencje może

mieć obecna globalna nierównowaga

płatnicza?

Na razie brak jest większych

negatywnych konsekwencji nierównowag

obrotów bieżących na głównych

kierunkach wymiany handlowej.

Międzynarodowa

nierównowaga płatnicza

Powody do obaw:

bardzo szybkie zwiększanie się

deficytu obrotów bieżących

Stanów Zjednoczonych (przy

utrzymujących się tendencjach

dług zagraniczny Stanów

Zjednoczonych może przekroczyć

w latach 2010-2012 poziom 50%

PKB tego kraju),

Międzynarodowa

nierównowaga płatnicza

możliwe załamanie się kursu

dolara i zachwianie zaufania w

długofalową stabilność waluty

amerykańskiej (wbrew

„ekonomicznemu prawu grawitacji

kurs dolara” w krótkim, a nawet

średnim okresie może się równie

dobrze się wzmacniać, jak i

osłabiać),

Międzynarodowa

nierównowaga płatnicza

niezbędne są dostosowania za

pomocą kursów walut

(uelastycznienie kursu yuana) i

przesunięć zagregowanego popytu

wewnętrznego (wzrost konsumpcji

w krajach nadwyżkowych – Azja

Wschodnia), a także w wymianie

handlowej,

Międzynarodowa

nierównowaga płatnicza

groźba głębokiej recesji w Stanach

Zjednoczonych niesie zagrożenie

poważną recesją w reszcie świata, a

konsekwencji może to spowodować

nawrót protekcjonizmu, a także

załamanie z trudem budowanej

przez dziesięciolecia swobody

wymiany pod egidą GATT/WTO.

Międzynarodowa

nierównowaga płatnicza

Jakie działania należy realizować aby

„najczarniejszy” scenariusz się nie

spełnił?

Niezbędny jest wzrost inwestycji w

krajach wysoko rozwiniętych i

gospodarkach wschodzących (z

wyjątkiem szczególnego przypadku

Chin, gdzie inwestycje w relacji do PKB

są bardzo wysokie i wg. niektórych

prognoz kraj ten zbliża się do sytuacji

„przeinwestowania”).

Międzynarodowa

nierównowaga płatnicza

Stany Zjednoczone powinny dążyć do

ograniczenia nadmiernej konsumpcji

indywidualnej i zbiorowej i wzrostu

stopy oszczędności.

Grupa gospodarek wschodzących

powinna dążyć do skierowania

oszczędności wewnętrznych na

zwiększenie własnego potencjału

wytwórczego i zwiększenia

konsumpcji, zamiast gromadzenia

rezerw dewizowych.

Międzynarodowa

nierównowaga płatnicza

Poprawa efektywności inwestycji

poprzez rozluźnienie polityki

fiskalnej i pieniężnej.

Zmiany instytucjonalne w

kierunku zwiększenia

elastyczności płac i cen oraz

wrażliwości przedsiębiorstw na

bodźce proefektywnościowe (przy

utrzymaniu niezbędnych

ograniczeń budżetowych).

Międzynarodowa

nierównowaga płatnicza

Rozwój i zwiększenie sprawności

sektora finansowego w „krajach

nadwyżkowych”.

Realizacja reform systemowych w

gospodarkach wschodzących, gdzie

doraźne nakręcanie koniunktury za

pomocą forsowania nadwyżek

eksportowych stało się substytutem

obiektywnie bardziej dzisiaj

potrzebnych reform.

Document Outline

Slide 1
Slide 2
Slide 3
Slide 4
Slide 5
Slide 6
Slide 7
Slide 8
Slide 9
Slide 10
Slide 11
Slide 12
Slide 13
Slide 14
Slide 15
Slide 16
Slide 17
Slide 18
Slide 19
Slide 20
Slide 21
Slide 22
Slide 23
Slide 24
Slide 25
Slide 26
Slide 27
Slide 28
Slide 29
Slide 30
Slide 31
Slide 32
Slide 33
Slide 34
Slide 35
Slide 36
Slide 37
Slide 38
Slide 39
Slide 40
Slide 41
Slide 42
Slide 43
Slide 44
Slide 45
Slide 46
Slide 47
Slide 48
Slide 49
Slide 50
Slide 51
Slide 52
Slide 53
Slide 54
Slide 55
Slide 56