Księgowość firmy

• Ryczałt od przychodów 

ewidencjonowanych,

• Karta podatkowa,
• Podatkowa księga przychodów i 

rozchodów

• Księga handlowa (spółki z o.o., 

s.a.).

Ryczałt

• Ryczałt - należna kwota pieniężna w 

wysokości ustalonej z góry — bez 

rozliczania kosztów poszczególnych 

transakcji, np. zryczałtowana opłata 

pocztowa — kwota ustalona z góry 

należna za korzystanie z usług 

pocztowych, ryczałt podatkowy - 

uproszczona metoda naliczania 

podatku, bez ustalania podstawy 

wymiaru podatku.

Ryczałt od przychodów 

ewidencjonowanych – w stosunku 

do osób,które:

• Prowadzą pozarolniczą działalność gospodarczą,
• Wykonują osobiście niektóre wolne zawody: 

lekarzy, lekarzy stomatologów, lekarzy weterynarii, 
techników dentystycznych, położne, pielęgniarki, 
tłumaczy, nauczycieli (lekcje na godziny) –osobiście 
,

• Będących osobami duchownymi,
• Osiągających dochody z tytułu umowy najmu, 

podnajmu, dzierżawy ( w tym rzeczy ruchomych).

Dwie pierwsze grupy obejmują wspólników spółek cywilnych i 

jawnych, o ile żaden ze wspólników nie jest osobą prawną. 

Ryczałt od przychodów 

ewidencjonowanych- podmioty 

podlegające ryczałtowi

• Z ryczałtu mogą korzystać podmioty jeśli w 

2008r

. :

– Przychód firmy nie przekroczył równowartości 150 000 

euro,

– Przychód firmy nie przekroczył (łącznie dla wszystkich 

wspólników) 150 000 euro,

– Firma opodatkowana była wg karty podatkowej (lub 

przez część roku wg wymienionej karty, a przez część 
roku na zasadach ogólnych , o ile łączny przychód nie 
był większy niż 150 000 euro),

– W firmie nowouruchamianej właściciel i jego spółka 

mogą być opodatkowani  ryczałtem, jeśli taką formę 
opodatkowania wybiorą nie później niż w dniu 
uzyskania pierwszego przychodu.

Ryczałt od przychodów 

ewidencjonowanych cd

• Rozpoczęcie działalności w trakcie roku – 

obowiązek powiadomienia Urzędu skarbowego o 

wyborze formy opodatkowania w dzień 

poprzedzający lub j.w.

• W spółkach obowiązek powiadamiania mają 

wszyscy wspólnicy,

• Jeśli przychód przekroczy równowartość 150 000 

euro obowiązuje to przejście do rozliczania na 

zasadach ogólnych od początku następnego roku,

• Ryczałtowiec nie musi co roku ( do 20 stycznia) 

deklarować wybranej formy opodatkowania 

(domniemanie kontynuacji )

Przychody zwolnione z podatku 

dochodowego (i ryczałtu)

• Z tytułu wynajmu osobom przebywającym na wypoczynku 

do  5 pokojów gościnnych wraz z wyżywieniem 
znajdujących się w budynkach mieszkalnych położonych 
na terenach wiejskich w gospodarstwie rolnym,

• Przychody pochodzące z międzypaństwowych instytucji 

lub ze środków przyznanych przez rządy obcych państw 
na podstawie umów zawartych przez Radę Ministrów 
(właściwego ministra lub agencje rządowe, a także 
odsetki od tych przychodów),

• Dotacje, subwencje i dopłaty otrzymane z PFRON przez 

zakłady pracy chronionej,

• Dochody z działalności gospodarczej z zatrudnieniem 

osób niepełnosprawnych, w zakresie i na zasadach 
określonych w odpowiedniej ustawie.

Wyłączenia z ryczałtu

•

Prowadzenie działalności opodatkowanej kartą 

podatkową (chyba, że podatnik sam podejmie taką 

decyzję),

•

Korzystanie z okresowego zwolnienia od podatku 

doch.

•

Osiąganie w całości lub części przychodów z tytułu:

– Prowadzenia aptek, lombardów, kantorów;
– Prowadzenia pozarolniczej dział. gospodarczej w zakresie 

wolnych zawodów, które nie uzyskały w ustawie prawa do 

ryczałtu,

– Prowadzenie  działalności w zakresie  handlu częściami i 

akcesoriami do pojazdów mechanicznych,

– Wytwarzanie wyrobów objętych podatkiem akcyzowym z 

wyjątkiem wytwarzania energii elektrycznej z odnawialnych 

źródeł energii,

– Prowadzenie usług wymienionych w zał. nr 2 do ustawy w 

tym podnajem nieruchomości i majątku firmy, korzystanie z 

usług (np. prawniczych),

Wyłączenia z ryczałtu cd.

• Podjęcie działalności w trakcie roku podatkowego 

po zmianie działalności wykonywanej:

– Samodzielnie na działalność prowadzoną w formie spółki 

z małżonkiem,

– W formie spółki z małżonkiem na działalność prowadzoną 

przez jednego lub każdego z osobna,

– Samodzielnie przez jednego małżonka na działalność 

prowadzoną samodzielnie przez drugiego małżonka (jeśli 
wcześniej odprowadzali podatek na zasadach ogólnych).

• Podjęcie działalności samodzielnie lub w ramach 

spółki lub w zakresie usług, które dotychczas 
wykonywał właściciel lub wspólnik na podstawie 
umowy o pracę lub spółdzielczego stosunku pracy. 

Stawki ryczałtu

• 20% - z działalności w wolnych zawodach, od przychodów z 

najmu, dzierżawy składników majątkowych  nie związanych z 

działalnością gospodarczą po przekroczeniu kwoty z tego 

tytułu 4000 euro ( stawka karna 75%)

• 17% - usługi pośrednictwa sprzedaży pojazdów 

mechanicznych, w tym motocykli (ale bez części i akcesoriów 

do tych pojazdów),pośrednictwa w handlu hurtowym , usługi 

noclegowe, parkingowe, centrów radio taxi, usługi 

pilotowania, organizatorów i pośredników turystycznych, 

zarządzania nieruchomościami na zlecenie, wynajmu 

środków transportu, doradztwa w zakresie sprzętu 

komputerowego, oprogramowania, przetwarzania danych, 

reprodukcji komputerowych nośników inf., pozyskiwania 

personelu*, dezynfekcji i tępienia szkodników, usługi 

fotograficzne*,  przyjmowania telefonów, powielania, 

organizowania wystaw, targów i kongresów*, pośrednictwa 

dla dzieci, opieki społ. prow. przez instytucje o char, 

doraźnym, usługi w zakresie przystosowania zawodowego (* 

- z zastrzeżeniami zał. 2 uor. Stawka karna wynosi 75%).

Stawki ryczałtu cd.

• 8,5% - od działalności usługowej nie wymienionej 

wyżej z wyłączeniem usług budowlanych i 
transportowych powyżej 2 ton,

– Ze sprzedaży napojów alkoholowych o zawartości 

powyżej 1,5%,

– W komisie i kolportażu prasy- od prowizji,
– Wytwarzania wyrobów z materiałów zleceniodawcy,
– Z przychodów z najmu, podnajmu, dzierżawy oraz innych 

umów o podobnym charakterze składników majątkowych 
ruchomych uzyskiwanych w ramach prowadzonej 
działalności ale z wyłączeniem nieruchomości 
będących składnikami majątkowymi firmy (należy je 
wykreślić z wykazu środków trwałych – pozwoli na 
opodatkowanie ryczałtem wg następnego pkt),

Stawki ryczałtu cd.

• 8,5% - 

– z przychodów najmu, podnajmu dzierżawy, poddzierżawy 

składników majątkowych nie związanych z działalnością 
gospodarczą (do chwili osiągnięcia w roku przychodu w 
wysokości 400 euro – powyżej stawka wynosi 20%),

– Z otrzymanych odszkodowań za szkody dotyczące składników 

majątkowych związanych z prowadzoną działalnością,

– Ze sprzedaży usług związanych z ogrodami botanicznymi i 

zoologicznymi oraz obszarami z obiektami chronionej 
przyrody,

– Ze sprzedaży usług związanych z prowadzeniem przedszkoli i 

oddziałów przedszkolnych w szkołach (przyg. Dzieci do nauki 
w szkole),

– Przychody związane ze zwalczaniem i zapobieganiem 

pożarom, 

– stawka karna wynosi 42,5%,

Stawki ryczałtu cd.

• 5,5% wszelkiej działalności wytwórczej 

(również sprzedaż własnej produkcji),

– Z usług budowlanych i transportu samochodowego 

powyżej 2 ton ładowności,

– Od prowizji z prowadzonej w systemie prowizyjnym 

sprzedaży jednorazowych biletów komunikacji 
miejskiej, znaczków do biletów miesięcznych, 
znaczków pocztowych, znaków opłaty skarbowej, 
żetonów i kart magnetycznych do automatów.

– Opłata karna wynosi 27,5%

Stawki ryczałtu cd.

• 3,0% z działalności handlowej (również handel 

alkoholem), w tym także odpłatnego zbycia 

ruchomych składników majątkowych o wartości 

poniżej 1500 zł i nie wpisanych do wykazu 

środków trwałych lub ewidencji wyposażenia, jeśli 

do sprzedaży dochodzi w trakcie prowadzenia 

działalności (po likwidacji –zasada sprzedaży 

używanych),

• Z odpłatnego zbycia ruchomych składników 

majątkowych wykorzystywanych w działalności 

gosp.(środków trwałych i wyposażenia o wart. 

powyżej 1500 zł (jeśli od nabycia nie minęło 6 lat),

• Z działalności gastronomicznej z wyłączeniem 

napoi alkoholowych powyżej 1,5%,

Stawki ryczałtu cd.

• 3,0% z usług związanych z produkcją zwierzęcą (chów i hodowla 

kl. 01.42) z wyłączeniem usług weterynaryjnych (kl. 85.20),

• Z działalności rybaków morskich i zalewowych w zakresie 

sprzedaży ryb innych surowców z własnych połowów (z wyjątkiem 
konserw i prezerw z ryb i innych surowców z połowów),

• Z dotacji i subwencji, dopłat i innych nieodpłatnych świadczeń 

otrzymanych  na pokrycie kosztów albo jako zwrot wydatków, z 
wyjątkiem gdy przychody te są związane z otrzymaniem, zakupem 
lub wytworzeniem we własnym zakresie  środków trwałych lub 
wartości niematerialnych od których dokonuje się odpisów 
amortyzacyjnych,

• Z odsetek od środków na rachunkach bankowych utrzymywanych 

w związku z prowadzoną działalnością,

• Od wartości umorzonych lub przedawnionych zobowiązań ( z 

wyłączeniem wymienionych w art. 14 ust. 3 pkt. ustawy 
związanych z bankowym postępowaniem ugodowym lub 
układowym) z tytułu zaciągniętych pożyczek, z wyjątkiem 
umorzonych pożyczek z FP I PFRON,

Stawki ryczałtu cd.

• 3,0% - od wartości zwróconych wierzytelności, które 

zostały uprzednio odpisane jako nieściągalne, albo na które 
utworzono rezerwy zaliczone uprzednio do kosztów 
uzyskania przychodu,

• Od wartości otrzymanych świadczeń w naturze i innych 

nieodpłatnych świadczeń ,

• Od otrzymanego wynagrodzenia za obsługę pracowniczego 

programu emerytalnego uczestnika, w związku ze zwrotem 
środków pochodzących ze składki dodatkowej,

• Od wynagrodzeń płatnika za terminowy pobór i 

odprowadzenie podatków, składek ubezpieczenia 
zdrowotnego oraz obsługi świadczeń z ubezpieczenia 
chorobowego zatrudnionych.

• Stawka karna wynosi 15%.

Przychód ryczałtowca

• Przychodem ryczałtowca są kwoty należne, 

choćby nie zostały faktycznie otrzymane, po 
wyłączeniu wartości zwróconych towarów, 
udzielonych bonifikat i skont (art.. 14 ust. 1 i 
1b updof). 

• Zgodnie z art.. 14 ust. 1c updof datą 

powstania przychodu jest dzień wydania 
rzeczy, zbycia prawa majątkowego lub 
wykonania usługi (także częściowego) nie 
później niż dzień wystawienia faktury lub 
dzień uregulowania należności.

Skonto 

• Skonto to procentowe zmniejszenie sumy 

należności, przyznawane nabywcy towaru na 

warunkach kredytowych, w razie zapłaty 

należności gotówką przed umówionym 

terminem.

• W praktyce udzielenie skonta wygląda w ten 

sposób, że sprzedawca ustala termin płatności 

np. na 30 dni, ale jeżeli nabywca ureguluje 

należność w terminie np. 15 dni, to suma 

należności jest obniżana np. o 4%.

•

Przychody – zasady naliczania

 

• Otrzymywane w walutach obcych – przelicza się wg 

średniego kursu obowiązującego w dniu roboczym 
poprzedzającym dzień uzyskania przychodu,

• Zwolnione od podatku (zwolnienia przedmiotowe) – 

wymienione są w art. 21 (nie dotyczy świadczeń 
przekazanych w ramach jakiejkolwiek zapłaty za np. pracę),

• Przychody z działalności usługowej – pełna kwota za 

usługę, pomniejszona o podatek VAT (jeśli jest zwolniona z 
VAT to przychodem jest pełna kwota należna) ,

• Przychód z różnic kursowych oraz z otrzymanych kar 

umownych – opodatkowuje się tą samą stawką właściwą 
dla działalności (różnice kursowe mogą być dodatnie-
zwiększą przychód lub ujemne – zmniejszą),

• Przychód z korekty VAT ( dokonuje się w styczniu 

następnego roku, jeśli korekta jest dodatnia – zwiększa 
przychód).

Ewidencja przychodów i 

ewidencje vatowskie

• Zastępuje ryczałtowcom księgę przychodów i 

rozchodów,

• Zawiera następujące informacje:

– Data wpisu,
– Data uzyskania przychodu,
– Nr dowodu (faktury, rachunku, dziennego 

zestawienia dowodów sprzedaży (faktur) lub innego 
zestawienia sprzedaży nieudokumentowanej),

– Kwota przychodu z podziałem wg stawek,
– Przychód ogółem,
– Uwagi.

Ewidencja przychodów - 

wymagania

• Jeśli wymienione ewidencje umożliwiają wyodrębnienie z 

obrotu na potrzeby VAT, nie jest konieczne prowadzenie 
odrębnej ewid.,

• Ewidencja musi być zbroszurowana – karty 

ponumerowane,

• Zapisu dokonuje się od dnia uzyskania pierwszego 

przychodu,

• Wpisu nie trzeba dokonywać codziennie (jeśli rachunki, 

faktury gromadzone są chronologicznie),

• Dokumenty muszą być przechowywane w siedzibie firmy 

lub biurze rachunkowym,

• Pod koniec roku należy sporządzić i zsumować 

zestawienie przychodów miesięcznych, z rozbiciem wg 
stawek podatkowych.

Odliczenia 

• Odliczenia od przychodu w trakcie 

roku,

• Odliczenia od przychodu w rozliczeniu 

roku podatkowego,

• Odliczenia od ryczałtu (podatku).

Odliczenia od przychodu w 

trakcie roku

• Składki na ubezpieczenie społeczne własne i osób 

współpracujących, wyłącznie przed końcem rozliczanego 

okresu, ale bez składek na FP,

• Darowizny na rzecz jednostek, stowarzyszeń , fundacji lub 

organizacji wykonujących zadania z zakresu pożytku 

publicznego (wym. w art. 4 ustawy o tych org. do wys. 6% 

własnego przychodu),

• Darowizny na działalność charytatywną kościołów bez 

ograniczeń (warunek – udokumentowanie),

• Wydatki na domowy internet - do 760 zł (internet w miejscu 

zamieszkania, niezbędne faktury),

• Honorowe krwiodawstwo (130 zł za litr),
• Straty  lat ubiegłych ( do 50% straty rocznie w dowolnie 

wybranych 5 latach po stracie),

• Wydatki na cele rehabilitacyjne,
• Zwrot nienależnie pobranych emerytur, rent i zasiłków. 

Odliczenia od przychodu w 

rozliczeniu roku podatkowego

• Wydatki na spłatę kredytów mieszkaniowych 

(ulga zlikwidowana od 2007r. Ale osoby, które 
nabyły do niej prawo do końca 2006r, mogą 
odliczać ją przez 20 lat –do 2027 roku), 
dotyczy przypadku gdy w wyniku tej 
inwestycji powstanie samodzielne mieszkanie,

• Odliczenia w ramach kontynuacji dużej ulgi 

budowlanej.

Odliczenia od ryczałtu 

(podatku).

• Odliczenia składki zdrowotnej od comiesięcznego 

ryczałtu,

• Odlicz. dla kontynuujących systematyczne oszcz. w 

kasie mieszkaniowej rozpoczęte  przed 1 stycznia 
2007r.,

• Odliczenia w ramach praw nabytych na szkolenie 

ucznia,

• Odliczenia części składki za zatrudnioną gosposię 

(wyłącznie umowy zawarte przed 1.01.2007, 
przedłużenie umowy –utrata możliwości odliczeń),

• Zmniejszenia dokonuje się poprzez oświadczenie woli 

wyrażone we wniosku wpisanym do rocznej deklaracji 
rozliczeniowej (część „0” w deklaracji PIT-28).

Inne dokumenty księgowe

• Wykaz środków trwałych( o wartości powyżej 3500 zł):

– Data nabycia,
– Data przyjęcia do użytkowania,
– Określenie dokumentu potwierdzającego nabycie (ew. nr),
– Określenie środka trwałego lub wartości niematerialnej i 

prawnej,

– Symbol Klasyfikacji Środków Trwałych,
– Wartość początkową (cena nabycia powiększona o koszt 

nabycia transportu, montażu itp. Lub koszt wytworzenia),

– Stawkę amortyzacyjną,
– Zaktualizowaną wartość początkową,
– Datę likwidacji oraz jej przyczynę, datę sprzedaży lub 

darowizny.

• Ewidencja wyposażenia,
• Remanent (spis z natury).

Opłacalność ryczałtu

• Jest opłacalny gdy w cenie produktu lub usługi 

znaczny jest wkład niematerialny 
(technologia, wiedza, robocizna własna).

• Przy dużym udziale w cenie wyrobu lub usługi 

kosztów materialnych, surowców, towarów, 
transportu, robocizny najemnej czy też 
kosztów ogólnych firmy – korzystniejsze może 
być opodatkowanie na zasadach ogólnych.

Karta podatkowa

• Z tej formy opodatkowania mogą korzystać 

jedynie podmioty wymienione przez ustawę w 
odpowiednim załączniku (jest to głównie 
działalność usługowa lub wytwórczo-
usługowa). Ponadto trzeba spełnić jeszcze 
dodatkowe warunki, takie jak:

• nieprzekroczenie określonego limitu zatrudnienia 

pracowników najemnych,

• nieprowadzenie innej pozarolniczej działalności 

gospodarczej,

• nieprowadzenie działalności w tym samym zakresie co 

małżonek podatnika.

Karta podatkowa

• Zaletą kart było zwolnienie od obowiązku 

prowadzenia jakichkolwiek ewidencji, składania 
zeznań i deklaracji o obrocie i dochodzie.

• Od 1.01.2002 wszyscy podatnicy opodatkowani w 

formie karty utracili zwolnienie z VAT , stali się 
podatnikami podatku VAT (obowiązek prowadzenia 
pełnej ewidencji sprzedaży i zakupów VAT oraz 
składanie deklaracji VAT-7).

• Zwolnienie z VAT zachowują podatnicy, których 

ubiegłoroczny obrót nie przekroczył kwoty 50000 
zł.

Zasady ogólne opodatkowania

• Zasady ogólne polegają na opłacaniu podatku 

dochodowego według skali podatkowej od 
dochodu, rozumianego jako przychody 
pomniejszone o koszty uzyskania przychodów.

• Zasady ogólne są podstawową formą 

opodatkowania przychodów z działalności 
gospodarczej, występują w sytuacji, gdy 
podatnik dokonał wyboru takich zasad, albo 
gdy rozpoczynając działalność nie dokonał 
wyboru w ogóle.

Podatkowa księga przychodów i 

rozchodów

 

• Podatkowa księga przychodów i rozchodów 

stanowi dowód, pozwalający na określenie 
zobowiązań podatkowych. 

• Zasady prowadzenia księgi reguluje 

rozporządzenie Ministra Finansów w 
sprawie prowadzenia podatkowej księgi 
przychodów i rozchodów. 

• Określa ono szczegółowy zakres obowiązków 

podatnika, dokumenty będące podstawą 
zapisów, terminy zawiadomienia fiskusa o 
prowadzeniu księgi, jak również inne 
nieodzowne informacje. 

Podatkowa księga przychodów i 

rozchodów

• Przepisy prawa podatkowego nakładają obowiązek prowadzenia 

księgi przychodów i rozchodów na:

• osoby fizyczne prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą,

• spółki cywilne osób fizycznych wykonujących pozarolniczą 

działalność gospodarczą, w tym również działalność w zakresie 

wolnych zawodów, 

• osoby wykonujące działalność na podstawie umów agencyjnych i 

umów na warunkach zlecenia,

• prowadzących działy specjalne produkcji rolnej, jeżeli osoby te 

zgłosiły zamiar prowadzenia tych ksiąg. Prowadzenie księgi 

przychodów i rozchodów wyłącza opodatkowanie w formie 

zryczałtowanej: ryczałt od przychodów ewidencjonowanych i 

karta podatkowa. 

Podatkowa księga przychodów i 

rozchodów

• Zalety 
• Możliwość odliczania 

faktycznie poniesionych 
kosztów 

• Przy wysokich kosztach 

- możliwość uzyskania 
korzyści fiskalnych w 
porównaniu z formami 
ryczałtowymi 

• Wady
• Prowadzenie 

księgowości wymaga 
orientacji w przepisach 

• Konieczność 

systematycznego 
zapisywania w księdze 
operacji 
gospodarczych, 
sporządzania rejestrów 
itp. 

Podatkowa księga przychodów i 

rozchodów

• Uproszczona ewidencja sprzedaży VAT,
• Ewidencja sprzedaży,
• Ewidencja sprzedaży VAT
• Ewidencja zakupów VAT,
• Dowody księgowe,
• Faktury VAT,
• Rachunki,
• Opis dostawy, dowód dostawy,
• Paragon,
• Dowody wewnętrzne.

Uproszczona ewidencja 

sprzedaży VAT

• Prowadzenie jest potrzebne, jeśli firma 

jest podmiotem uprawnionym do 
zwolnienia z VAT,

• Nie jest konieczne prowadzenie 

uproszczonej ewidencji jeśli firma nie 
prowadzi sprzedaży bezrachunkowej i 
zawsze wystawia rachunki w dniu 
wydania towaru.

Ewidencja sprzedaży VAT

•

Obowiązuje czynnych podatników VAT, nie 

korzystających ze zwolnienia,

•

Służy do rejestracji i wyliczenia należnego podatku 

VAT,

•

Nie ma potrzeby codziennego rejestrowania, można 

pod koniec miesiąca,

•

Jeśli prowadzona jest sprzedaż bez rachunków ( nie 

ewidencjonowana, można ją rejestrować na dowodach 

wewnętrznych i należy codziennie wpisywać ją do 

ewidencji,

•

Na podstawie wpisów sporządzone zostanie 

miesięczne zestawienie sprzedaży VAT.                          

                                                  

Koszty uzyskania przychodów

• Kosztami uzyskania przychodów są wszelkie 

koszty poniesione w celu osiągnięcia 

przychodów z danego źródła.

• Za dzień poniesienia kosztu u podatników 

prowadzących podatkowe księgi przychodów i 

rozchodów uważa się dzień wystawienia faktury 

(rachunku) lub innego dowodu stanowiącego 

podstawę do zaakceptowania kosztu (art.. 22 

ust. 6b).

• Materiały podstawowe należy wpisywać 

niezwłocznie po ich otrzymaniu, pozostałe 

wydatki raz dziennie, po zakończeniu dnia.

Koszty uzyskania przychodów

• Koszty potrącane są tylko w tym roku 

podatkowym, w którym są poniesione:

– Koszty bezpośrednio związane z przychodami  

poniesione w latach poprzedzających rok podatkowy są 

potrącane w roku podatkowym, w którym osiągnięte 

zostały odpowiadające im przychody (np. zapas 

surowca),

– Koszty bezpośrednio związane z przychodami  

poniesione w następnym roku ale przed złożeniem 

zeznania rocznego (nie później niż 30 kwietnia są 

potrącane w roku, w którym zostały osiągnięte 

odpowiadające im przychody ,

– Koszty bezpośrednio związane z przychodami 

poniesione po dniu złożenia zeznania, są potrącane w 

następnym roku podatkowym,

– Koszty inne niż bezpośrednio związane z przychodami 

są potrącane w dacie ich poniesienia.