Barbara Bokus

1

Wykład 19-21e.

Społeczne-sytuacyjne uwarunkowania zachowania

Czynniki sytuacyjne wpływają na myślenie i działanie 
ludzi 
w znacznie większym stopniu, niż zdajemy sobie 
z tego sprawę i niż byśmy się spodziewali.

-Sama obecność innych może w pewnych 
okolicznościach sprzyjać uzyskiwaniu lepszych 
wyników.

Przydzielenie danej osobie jakiejś roli społecznej 
do odegrania nawet w sztucznych środowiskach 
(„pozorne więzienie”) może dramatycznie zmienić jej 
reakcje, 
będzie się zachowywać w sposób sprzeczny  
z własnymi wartościami, przekonaniami i dyspozycjami.

2

Inne zmienne sytuacyjne wywierające znaczny wpływ 
na ludzi to reguły postępowania, znaki, symbole, 
uniformy.

Normy społeczne w grupach ukierunkowują i kształtują 
        zachowanie ich członków.

Procesy wpływu informacyjnego prowadzą do 
konformizmu 
i uległości, kiedy sytuacja jest niejednoznaczna 
(a dana osoba chce mieć słuszność i postępować 
właściwie).

Skrystalizowana norma grupowa może wpływać na 
oceny jednostek wtedy także, gdy grupa dawno już nie 
istnieje.

Nawet w sytuacjach wysoce ustrukturalizowanych 
naciski skłaniające do konformizmu mogą wpływać 
na spostrzeżenia (badania Ascha).

Członkowie mniejszości mogą skutecznie zmieniać 
opinię większości, jeśli są konsekwentni, jednomyślni 
i nie są sztywni w swych działaniach.

3

Wpływ różnych stylów przywództwa i atmosfery 
grupowej            na produktywność i reakcje 
emocjonalne dzieci szkolnych

- Badania Milgrama nad posłuszeństwem wobec 
autorytetu

- Badania nad interwencją przypadkowych świadków 
wypadku

- Możemy wzbudzać altruizm u innych, po prostu 
prosząc 

o przysługę.

Każda jednostka konstruuje pewną wizję 
rzeczywistości społecznej

Przekonania i oczekiwania mogą kierować działaniami 
i kształtować poszczególne aspekty sytuacji.

- Przewidywania mogą stać się spełniającymi 
proroctwami.

4

5

Nasze oczekiwania mogą prowadzić do takich zachowań, 

które prowokują innych do zachowań, jakich od nich 
oczekujemy, 

       przy czym żadna ze stron nie zdaje sobie sprawy 
       z zachodzącego procesu.

 Skłonność do upraszczania złożonego procesu 

przetwarzania informacji przez kategoryzowanie 
osób 

może przyczyniać się do kształtowania uprzedzeń 
i dyskryminacji wobec tych, którzy zostali 

skategoryzowani 

jaki inni i gorsi.

Minimalne sygnały różnicujące wystarczają do 

dokonywania skrajnych kategoryzacji (por. przykład z 
niebieskookimi 

        i brązowookimi dziećmi).

 

• Jak dzieci postrzegają

– dzieci młodsze
– rówieśników 
– osoby dorosłe

7

VII. 

8

9

Opowiadanie pięciolatka dla siedmiolatka

Wacek... i Jacek grali.
Jacek i Wacek grali w piłkę nad wodą.
A piesek patrzył, jak grali.
No i potem piłka wleciała do wody.
I Jacek wleciał do wody też, bo chciał ją wyjąć.
A pan rybak jechał i stanął: "Co się stało?"
"Dlaczego dzieci są bez mamy?" 
No bo Jacek i Wacek się nie posłuchali mamusi. 
I polecieli nad rzekę z piłką.
Grali w piłkę.
I piłka wleciała do wody.
I Jacek chciał ją wyjąć.
I też wpadł do wody.
A Wacek mu pomógł. 
I wyciągnął Jacka...             Ale potem Jacek był bardzo 
chory.

10

11

Opowiadanie pięciolatka dla trzylatka

Jacek i Wacek grali.
Grali w piłkę.
I potem jeden...
Nie... nie wpadł do wody.
Chłopcy grali w piłkę w ogrodzie.
I chcieli też nauczyć pieska, jak grać w piłkę.
I mały piesek się nauczył, jak grać.

12

- 

W polu narracji:

0%

20%

40%

60%

80%

100%

Dziecko

Dorosły

Dziecko

Dorosły

Dziecko

Dorosły

Wiek narratora:                  4 lata                                                 5 lat                                                  6 lat                  

F

re

kw

en

cj

e 

at

ry

bu

cj

i (

%

)

Przyczyny

Działania

Konsekwencje

• Na mapie poznawczej dorosłego, interpretującego 

aktywność dziecięcych bohaterów z linii narracji, 
 krytycznymi punktami są:
- przyczyny niepożądanych zachowań dzieci 
i przyczyny braku zachowań pożądanych 
oraz 
- konsekwencje (następstwa) tych dwóch typów 

zachowań 
(skutki uboczne, kary, nagrody). 

• Na mapie poznawczej rówieśnika, interpretującego 

aktywność bohaterów, krytycznymi punktami są 

 -motywy, 
 -kroki działania  

       

 -wynik działania podmiotu.