Wykład
Wykład
VI
VI
Zaburzenia psychiczne
Zaburzenia psychiczne
wieku podeszłego
wieku podeszłego
Andrzej Czernikiewicz
Andrzej Czernikiewicz
Wykład
Wykład
VI
VI
Zaburzenia psychiczne
Zaburzenia psychiczne
wieku podeszłego
wieku podeszłego
Andrzej Czernikiewicz
Andrzej Czernikiewicz
2
2
zespoły psychorganiczne
zespoły psychorganiczne
przewlekłe (przewlekłe zespoły
przewlekłe (przewlekłe zespoły
mózgowe)
mózgowe)
- przewlekłe,
- przewlekłe,
najczęściej nieuleczalne
najczęściej nieuleczalne
,
,
całościowe zaburzenia funkcji
całościowe zaburzenia funkcji
psychicznych
psychicznych
spowodowane organicznym
spowodowane organicznym
uszkodzeniem mózgu
uszkodzeniem mózgu
3
3
najczęstsze objawy:
najczęstsze objawy:
· labilność afektywna
· labilność afektywna
· impulsywność
· impulsywność
· zaburzenia pamięci
· zaburzenia pamięci
· zaburzenia snu
· zaburzenia snu
· ubóstwo mowy
· ubóstwo mowy
4
4
zespoły psychorganiczne:
zespoły psychorganiczne:
·
·
upośledzenie umysłowe
upośledzenie umysłowe
·
·
organiczne zaburzenia
organiczne zaburzenia
osobowości
osobowości
·
·
otępienie
otępienie
·
·
urojeniowe i afektywne
urojeniowe i afektywne
zab. organiczne
zab. organiczne
5
5
czynniki sprzyjaj
czynniki sprzyjaj
ą
ą
ce powstawaniu
ce powstawaniu
przewlekłych zespołów psycho
przewlekłych zespołów psycho
o
o
rganicznych
rganicznych
wieku trzeciego:
wieku trzeciego:
·
·
czynniki genetyczne
czynniki genetyczne
·
·
przewlekłe zatrucia (np.
przewlekłe zatrucia (np.
alkoholizm)
alkoholizm)
·
·
zatrucia przemysłowe
zatrucia przemysłowe
·
·
zab. metabolizmu (np.
zab. metabolizmu (np.
hipercholesterolemia)
hipercholesterolemia)
·
·
przewlekłe choroby
przewlekłe choroby
somatyczne
somatyczne
·
·
wiek
wiek
6
6
objawy otępienia wg DSM IV:
objawy otępienia wg DSM IV:
·
·
zaburzenia funkcji poznawczych
zaburzenia funkcji poznawczych
manifestujące się jednym z dwu n/w
manifestujące się jednym z dwu n/w
objawów:
objawów:
1.pogorszenie pamięci (amnezja
1.pogorszenie pamięci (amnezja
krótkoterminowa)
krótkoterminowa)
2.afazja lub apra
2.afazja lub apra
ksj
ksj
a lub agnozja lub
a lub agnozja lub
zab. planowania i abstrakcyjnego
zab. planowania i abstrakcyjnego
myślenia
myślenia
·
·
znaczące pogorszenie
znaczące pogorszenie
funkcjonowania
funkcjonowania
·
·
stopniowy początek i przewlekły
stopniowy początek i przewlekły
przebieg
przebieg
7
7
Otępienia – podział
Otępienia – podział
etiologiczny
etiologiczny
Majaczenie czy otępienie?
Majaczenie czy otępienie?
Typy otępienia (etiologia)
Typy otępienia (etiologia)
Choroba Alzheimera (AD,
Choroba Alzheimera (AD,
SDAT)
SDAT)
Naczyniowe (MID)
Naczyniowe (MID)
HIV
HIV
Choroba Parkinsona
Choroba Parkinsona
Pląsawica Huntingtona
Pląsawica Huntingtona
Choroba Picka
Choroba Picka
8
8
Choroba Alzheimera
Choroba Alzheimera
Postępujące otępienie
Postępujące otępienie
spowodowane pierwotnym
spowodowane pierwotnym
uszkodzeniem komórek
uszkodzeniem komórek
nerwowych w OUN
nerwowych w OUN
Brak przyczyn
Brak przyczyn
naczyniopochodnych
naczyniopochodnych
9
9
Choroba Alzheimera
Choroba Alzheimera
Objawy:
Objawy:
Amnezja
Amnezja
Apraksja
Apraksja
Anomia
Anomia
Zaburzenia adaptacji socjalnej
Zaburzenia adaptacji socjalnej
Zmiany nastroju
Zmiany nastroju
Prognoza
Prognoza
zgon
zgon
Przebieg postępujący
Przebieg postępujący
10
10
Diagnoza AD
Diagnoza AD
Pewna
Pewna
Prawdopodobne kryteria AD (wszystkie)
Prawdopodobne kryteria AD (wszystkie)
Pozytywny wynik badania histopatologicznego
Pozytywny wynik badania histopatologicznego
(biopsja lub autopsja)
(biopsja lub autopsja)
Prawdopodobna
Prawdopodobna
Początek pomiędzy 40-m a 90-m rokiem życia
Początek pomiędzy 40-m a 90-m rokiem życia
Brak wyraźnych objawów majaczenia
Brak wyraźnych objawów majaczenia
Otępienie potwierdzone: w badaniu
Otępienie potwierdzone: w badaniu
psychiatrycznym, MMSE i neuropsychologicznym
psychiatrycznym, MMSE i neuropsychologicznym
Postępujące pogorszenie funkcji poznawczych
Postępujące pogorszenie funkcji poznawczych
Deficyt pamięci i co najmniej jednej funkcji
Deficyt pamięci i co najmniej jednej funkcji
poznawczej
poznawczej
Brak wskaźników innego specyficznego otępienia
Brak wskaźników innego specyficznego otępienia
11
11
Diagnoza AD
Diagnoza AD
Kryteria wykluczające
Kryteria wykluczające
Nagły początek
Nagły początek
Napady drgawkowe na
Napady drgawkowe na
początku choroby
początku choroby
Objawy ogniskowe w
Objawy ogniskowe w
pierwszym okresie choroby
pierwszym okresie choroby
12
12
Choroba Alzheimera -
Choroba Alzheimera -
etiologia
etiologia
Beta amyloid i blaszki
Beta amyloid i blaszki
starcze
starcze
Białko Tau
Białko Tau
Deficyty transmisji Ach
Deficyty transmisji Ach
Stres oksydacyjny
Stres oksydacyjny
Apolipoproteina E (ApoE)
Apolipoproteina E (ApoE)
Genetyka
Genetyka
13
13
14
14
15
15
10 sygnałów
10 sygnałów
ostrzegawczych AD
ostrzegawczych AD
1. zaburzenia
1. zaburzenia
pamięci
pamięci
utrudniające
utrudniające
codzienne
codzienne
funkcjonowanie
funkcjonowanie
2. trudności w
2. trudności w
wykonywaniu
wykonywaniu
codziennych prac
codziennych prac
domowych
domowych
3. zaburzenia
3. zaburzenia
językowe
językowe
4. dezorientacja
4. dezorientacja
co do czasu i
co do czasu i
miejsca
miejsca
5. kłopoty w
5. kłopoty w
ocenie
ocenie
16
16
10 sygnałów
ostrzegawczych AD
• 6. zaburzenia
myślenia
abstrakcyjnego
• 7. gubienie rzeczy
• 8. zmienny
nastrój
• 9. zmiany
osobowościowe
• 10. utrata
inicjatywy
17
17
AD – 1. faza
AD – 1. faza
Sfera życia
Sfera życia
Typowe objawy
Typowe objawy
myślenie
myślenie
•
Łagodne zapominanie
Łagodne zapominanie
•
Kłopoty w uczeniu się nowych rzeczy i nadążaniu w
Kłopoty w uczeniu się nowych rzeczy i nadążaniu w
konwersacji
konwersacji
•
Kłopoty w koncentracji i utrzymaniu uwagi
Kłopoty w koncentracji i utrzymaniu uwagi
•
Kłopoty w orientacji przestrzennej
Kłopoty w orientacji przestrzennej
•
Okresowe trudności w znalezieniu właściwego słowa
Okresowe trudności w znalezieniu właściwego słowa
Nastroje i emocje
Nastroje i emocje
•
Zmienny nastrój
Zmienny nastrój
•
Depresja
Depresja
Zachowanie
Zachowanie
•
bierność
bierność
•
utrata zwykłych aktywności
utrata zwykłych aktywności
•
niepokój
niepokój
Umiejętności
Umiejętności
fizyczne
fizyczne
•
łagodne zaburzenia koordynacji ruchowej
łagodne zaburzenia koordynacji ruchowej
18
18
AD – 2. faza
AD – 2. faza
Sfera życia
Sfera życia
Typowe objawy
Typowe objawy
myślenie
myślenie
•
ciągłe zaburzenia pamięci
ciągłe zaburzenia pamięci
•
kłopoty w przypomnieniu sobie życiorysu
kłopoty w przypomnieniu sobie życiorysu
•
niezdolność rozpoznawania przyjaciół i rodziny
niezdolność rozpoznawania przyjaciół i rodziny
•
dezorientacja co do czasu i miejsca
dezorientacja co do czasu i miejsca
Nastroje i emocje
Nastroje i emocje
•
zmiany osobowości
zmiany osobowości
•
splątanie
splątanie
•
lęk
lęk
•
podejrzliwość
podejrzliwość
•
zmiany nastroju
zmiany nastroju
•
złość
złość
•
depresja
depresja
•
wrogość
wrogość
Zachowanie
Zachowanie
•
niepokój ruchowy
niepokój ruchowy
•
perseweracje
perseweracje
•
urojenia
urojenia
•
agresja
agresja
•
odhamowanie
odhamowanie
•
bierność
bierność
Umiejętności fizyczne
Umiejętności fizyczne
•
potrzebna pomoc w codziennych zajęciach
potrzebna pomoc w codziennych zajęciach
•
zaburzenia snu
zaburzenia snu
•
zaburzenia łaknienia
zaburzenia łaknienia
•
zaburzenia językowe
zaburzenia językowe
•
zaburzenia w orientacji przestrzennej
zaburzenia w orientacji przestrzennej
19
19
Sfera życia
Sfera życia
Typowe objawy
Typowe objawy
myślenie
myślenie
•
niezdolność do zapamiętywania
niezdolność do zapamiętywania
•
niezdolność do wyciągania wniosków
niezdolność do wyciągania wniosków
•
znaczne zaburzenia mowy
znaczne zaburzenia mowy
•
dezorientacja allo- i autopsychiczna
dezorientacja allo- i autopsychiczna
Nastroje i
Nastroje i
emocje
emocje
•
apatia
apatia
Zachowania
Zachowania
•
niewerbalne komunikowanie się
niewerbalne komunikowanie się
Umiej
Umiej
ę
ę
tności
tności
fizyczne
fizyczne
•
podsypianie
podsypianie
•
zaleganie w łóżku
zaleganie w łóżku
•
niezdolność do mówienia
niezdolność do mówienia
•
utrata kontroli nad czynnościami fizjologicznymi
utrata kontroli nad czynnościami fizjologicznymi
•
zaburzenia w jedzeniu i przełykaniu
zaburzenia w jedzeniu i przełykaniu
•
niezdolność ubierania się i mycia
niezdolność ubierania się i mycia
•
utrata wagi
utrata wagi
AD – 3. faza
AD – 3. faza
20
20
Global Deterioration
Global Deterioration
Scale (GDS)
Scale (GDS)
Poziom 1: norma
Poziom 1: norma
brak problemów w codziennym życiu
brak problemów w codziennym życiu
Poziom 2: bardzo łagodne zaburzenia
Poziom 2: bardzo łagodne zaburzenia
poznawcze
poznawcze
zapomina nazwy i adresy
zapomina nazwy i adresy
ma kłopoty w przypomnieniu sobie niektórych słów
ma kłopoty w przypomnieniu sobie niektórych słów
Poziom 3: umiarkowane zaburzenia
Poziom 3: umiarkowane zaburzenia
poznawcze
poznawcze
ma kłopoty w dotarciu do nowych miejsc
ma kłopoty w dotarciu do nowych miejsc
ma kłopoty w codziennych zajęciach
ma kłopoty w codziennych zajęciach
21
21
Global Deterioration
Global Deterioration
Scale (GDS)
Scale (GDS)
Poziom 4: znaczne zaburzenia
Poziom 4: znaczne zaburzenia
poznawcze
poznawcze
ma kłopoty w złożonych
ma kłopoty w złożonych
zajęciach(zakupy, pieniądze,
zajęciach(zakupy, pieniądze,
gotowanie).
gotowanie).
Poziom 5: średniociężkie
Poziom 5: średniociężkie
zaburzenia kognitywne
zaburzenia kognitywne
wymaga pomocy przy przebieraniu
wymaga pomocy przy przebieraniu
się
się
wymaga pomocy przy kąpieli
wymaga pomocy przy kąpieli
22
22
Global Deterioration
Global Deterioration
Scale (GDS)
Scale (GDS)
Poziom 6: ciężkie zaburzenia
Poziom 6: ciężkie zaburzenia
poznawcze
poznawcze
zawsze wymaga pomocy przy ubieraniu się
zawsze wymaga pomocy przy ubieraniu się
nie myje się
nie myje się
nie trzyma moczu (stolca)
nie trzyma moczu (stolca)
poziom 7: bardzo ciężkie
poziom 7: bardzo ciężkie
zaburzenia poznawcze
zaburzenia poznawcze
ograniczenie słownika do kilku słów
ograniczenie słownika do kilku słów
utrata zdolności do siadania i chodzenia
utrata zdolności do siadania i chodzenia
23
23
Statystyki o otępieniach –
Statystyki o otępieniach –
na otępienie choruje
na otępienie choruje
1
1
na
na
13
13
Polaków w wieku >
Polaków w wieku >
65
65
1
1
na
na
50
50
w wieku
w wieku
65-74
65-74
lat
lat
1
1
na
na
9
9
w wieku
w wieku
75-84
75-84
lat
lat
1
1
na
na
3
3
w wieku >
w wieku >
85
85
lat
lat
24
24
Statystyki o AD – AD ma
Statystyki o AD – AD ma
1
1
na
na
20
20
Polaków
Polaków
w wieku
w wieku
65
65
lat
lat
1
1
na
na
100
100
w wieku
w wieku
65-74
65-74
lat
lat
1
1
na
na
14
14
w wieku
w wieku
75-84
75-84
lat
lat
1
1
na
na
4
4
w wieku >85 lat
w wieku >85 lat
25
25
26
26
27
27
28
28
29
29
30
30
31
31
32
32
33
33
34
34
35
35
AD - terapia
AD - terapia
Donepezil (Aricept) –
Donepezil (Aricept) –
swoisty, odwracalny inhibitor
swoisty, odwracalny inhibitor
esterazy acetylocholinowej;
esterazy acetylocholinowej;
dawki 5-10 mg/nn
dawki 5-10 mg/nn
Rivastigmina (Exelon) –
Rivastigmina (Exelon) –
inhibitor esterazy
inhibitor esterazy
acetyloholinowej; dawki 3-12
acetyloholinowej; dawki 3-12
mg/pd/ BID
mg/pd/ BID
36
36
AD - różnicowanie
AD - różnicowanie
Z chorobą
Z chorobą
Picka
Picka
Wcześniejszy
Wcześniejszy
początek
początek
Zmiany
Zmiany
osobowościow
osobowościow
e
e
Degeneracja
Degeneracja
kory czołowej
kory czołowej
Z chorobą
Z chorobą
Huntingtona
Huntingtona
Dziedziczenie
Dziedziczenie
autosomalne
autosomalne
decydujące
decydujące
Pląsawica
Pląsawica
Możliwość
Możliwość
diagnostyki
diagnostyki
prenatalnej
prenatalnej
37
37
T
T
ypy przebiegu
ypy przebiegu
otępienia
otępienia
:
:
z wczesnym początkiem
z wczesnym początkiem
(<65 r.ż.)
(<65 r.ż.)
z późnym początkiem (>65
z późnym początkiem (>65
r.ż.)
r.ż.)
z delirium
z delirium
z urojeniami
z urojeniami
z depresją
z depresją
38
38
otępienie
depresja
nieuchwytny początek dni, tygodnie
powolny przebieg,
pogorszenia w nocy
ustępowanie zaburzeń
pod wpływem leczenia
krytycyzm obniżony
krytycyzm nadmierny
częste objawy
neurologiczne
brak
MMS<15
MMS -10-20
współpraca pacjenta
brak współpracy
39
39
SDAT
MID
powolny początek
nagły początek
postępujący przebieg
skokowy przebieg
brak krytycyzmu
częściowy krytycyzm
późne objawy
ogniskowe
wczesne, często
przemijające obj.
ogniskowe
dobry stan somatyczny zły stan somatyczny
40
40
inwentarz potrzeb osoby z
inwentarz potrzeb osoby z
otępieniem:
otępieniem:
·
·
miejsca - "starych
miejsca - "starych
drzew nie należy
drzew nie należy
przesadzać"
przesadzać"
·
·
stabilności
stabilności
·
·
aktywności
aktywności
·
·
zaspokojenia potrzeb -
zaspokojenia potrzeb -
łaknienia, pragnienia
łaknienia, pragnienia
·
·
jakości życia
jakości życia
·
·
dokładności
dokładności
41
41
Depresje wieku
Depresje wieku
podeszłego
podeszłego
Ryzyko zachorowania – 1.2%
Ryzyko zachorowania – 1.2%
do 15.5%
do 15.5%
Nadreprezentacja
Nadreprezentacja
samobójstw w wieku
samobójstw w wieku
podeszłym
podeszłym
42
42
Depresje w wieku podeszłym
Depresje w wieku podeszłym
Przyczyny
Przyczyny
Zaburzenia
Zaburzenia
afektywne
afektywne
Depresje
Depresje
reaktywne
reaktywne
Depresje w
Depresje w
chorobach
chorobach
somatycznych
somatycznych
Depresje w
Depresje w
chorobach OUN
chorobach OUN
Depresje
Depresje
jatrogenne
jatrogenne
Cechy kliniczne
Cechy kliniczne
depresji w wieku
depresji w wieku
podeszłym
podeszłym
Przewlekłość
Przewlekłość
Deficyty
Deficyty
poznawcze
poznawcze
(pseudodemencj
(pseudodemencj
a)
a)
Obecność chorób
Obecność chorób
somatycznych/O
somatycznych/O
UN
UN
Specyfika obrazu
Specyfika obrazu
klinicznego
klinicznego
43
43
Depresje wieku
Depresje wieku
podeszłego – specyfika
podeszłego – specyfika
obrazu klinicznego
obrazu klinicznego
Liczne dolegliwości
Liczne dolegliwości
somatyczne
somatyczne
Depresja agitowana
Depresja agitowana
Urojenia nihilistyczne –
Urojenia nihilistyczne –
zespół Cotarda
zespół Cotarda
Melancholia
Melancholia
44
44
Depresje wieku podeszłego – depresje w
Depresje wieku podeszłego – depresje w
chorobach somatycznych
chorobach somatycznych
Nowotwory – 30-42%
Nowotwory – 30-42%
Cukrzyca – 8,5 – 27,3%
Cukrzyca – 8,5 – 27,3%
Choroba niedokrwienna
Choroba niedokrwienna
serca – 15-20%
serca – 15-20%
Nadciśnienie tętnicze – 9-
Nadciśnienie tętnicze – 9-
25%
25%
Inne: RZS, deficyty zmysłów,
Inne: RZS, deficyty zmysłów,
przewlekłe zespoły bólowe
przewlekłe zespoły bólowe
45
45
Depresje wieku
Depresje wieku
podeszłego
podeszłego
Choroby OUN
Choroby OUN
Choroba
Choroba
Parkinsona –
Parkinsona –
40-50%
40-50%
Choroba
Choroba
Alzheimera –
Alzheimera –
20-30%
20-30%
Udar mózgu –
Udar mózgu –
30-70%
30-70%
Depresje
Depresje
jatrogenne
jatrogenne
Rezerpina
Rezerpina
Kortykosterydy
Kortykosterydy
Beta-blokery
Beta-blokery
Metyldopa
Metyldopa
Klonidyna
Klonidyna
Nifedypina
Nifedypina
Barbiturany
Barbiturany
Neuroleptyki
Neuroleptyki
Cytostatyki
Cytostatyki
46
46
Depresja wieku
Depresja wieku
podeszłego – zasady
podeszłego – zasady
terapii
terapii
Rozpoznanie depresji i
Rozpoznanie depresji i
chorób współistniejące
chorób współistniejące
Ocena deficytu poznawczego
Ocena deficytu poznawczego
Ocena wpływu innych leków
Ocena wpływu innych leków
Wybór leku ze względu na
Wybór leku ze względu na
jego bezpieczeństwo
jego bezpieczeństwo
Ocena stopnia interakcji
Ocena stopnia interakcji
Ustalenie dawki
Ustalenie dawki
47
47
48
48