Ocena wieku rozwojowego

Ważne!!!

WIEK KALENDARZOWY

– inaczej chronologiczny, metrykalny – jest to

czas mierzony od chwili urodzenia do czasu badania.

WIEK ROZWOJOWY

- stanowi natomiast miarę dojrzałości biologicznej

organizmu, wyraża stopień rozwoju osobnika. Ocena wieku

rozwojowego osobnika pozwala na stwierdzenie, czy rozwój jego jest

w normie dla danego wieku, czy też jest przyspieszony lub opóźniony.

Wiek rozwojowy ustala się w latach lub w latach i miesiącach.

Wiek rozwojowy określa się poprzez ocenę:

Wieku morfologicznego (sylwetki)

Wieku kostnego (szkieletowego)

Wieku zębowego

Wieku drugorzędnych cech płciowych

Wieku fizjologicznego

Wiek szkieletowy



Wiek szkieletowy odzwierciedla stopień zaawansowania w

rozwoju układu kostnego. Kości przechodzą określone stadia

rozwoju od pojawienia się ich jąder kostnienia aż do osiągnięcia

dojrzałości (określonego rozmiaru i kształtu)



Określenie wieku szkieletowego polega na porównaniu zdjęcia

rentgenowskiego (ręki, nadgarstka i dystalnych odcinków kości

przedramienia) badanego dziecka z odpowiednim wzorcem

(standardem) opracowanym dla kolejnych grup wieku i płci



Wiek szkieletowy można również ocenić za pomocą skali

punktowej, każde stadium rozwoju kości określa się odpowiednią

ilością punktów. Ich suma porównana z przeciętną sumą

punktów dla danej grupy płci i wieku pozwala na określenie

zaawansowania rozwoju badanego, a tym samym na określenie

jego wieku rozwojowego – szkieletowego.

Wiek zębowy



Wiek zębowy badanego dziecka określa się na podstawie liczby

wyrżniętych zębów i porównaniu z obowiązującymi normami lub

jako wiek, w którym wyrzynają się poszczególne klasy zębów



Zarówno kolejność jak i liczba wyrżniętych zębów są ściśle

określone w czasie



Zęby mleczne wyrzynają się przeciętnie w okresie od 6 – 24

miesiąca życia (najpierw w żuchwie, a potem w szczęce górnej) w

następującej kolejności:

I1, I2, M1, C1, M2



Zęby stałe natomiast wyrzynają się przeciętnie w okresie od 5 – 15

roku życia. Zęby stałe wyrzynają się najpierw w żuchwie, a potem

w szczęce górnej – w następującej kolejności:

ŻUCHWA: M1, I1, I2, C, P1, P2,M2

SZCZĘKA GÓRNA: M1, I1, I2, P1, P2, C, M2

Wiek zębowy



Określenia czasu wyrzynania i liczby zębów dokonuje się na

podstawie bezpośredniej obserwacji w jamie ustnej. Za ząb

wyrżnięty, uważa się taki, którego jakakolwiek część korony

przebiła dziąsło i widoczny jest w jamie ustnej lub przyjmuje się,

że połowa korony musi być widoczna ponad dziąsłem



Znacznie dokładniejszą metodą oceny wieku zębowego są

metody oparte na rentgenogramach pozwalające śledzić kolejne

etapy formowania i wyrzynania zębów

Wiek drugorzędowych cech płciowych



Wiek ten u chłopców określa się na podstawie zaawansowania w rozwoju

narządów płciowych (prącia i jąder) oraz owłosienia łonowego, a u dziewcząt na

podstawie stopnia rozwoju piersi i owłosienia łonowego



Metody oceny dojrzewania płciowego sprowadzają się w morfologii do

obserwacji cech somatoskopowych i somatometrycznych



Ocena somatoskopowa wymaga stosowania odpowiednich skal, oraz metod

oceny kompleksowej wszystkich rozpatrywanych drugorzędnych cech płciowych



Każda cecha podlegająca ocenie dzielona jest na stadia oceniane w stopniach.

Liczba stopni wynosi zawsze od 0 – 12, zaś rozwój cechy może przechodzić

przez dwa do pięciu stadiów



Na podstawie czasu pojawiania się drugorzędowych cech płciowych można

różnicować typy dojrzewania, można sądzić o akceleracji tego procesu, która

jest typowa dla osobników o budowie endomorficznej, bądź o retardacji

dojrzewania pojawiającej się najczęściej u osobników o budowie ektomorficznej



Synchronizacja dojrzewania ma miejsce wówczas, gdy odpowiedniemu stanowi

rozwoju drugorzędowych cech płciowych towarzyszą oznaki dojrzałości

funkcjonalnej – polucje i cykle menstruacyjne

Wiek drugorzędowych cech płciowych



Brak synchronizacji, a więc rozwój drugorzędowych cech

płciowych bez oznak dojrzewania i odwrotnie – oznaki

dojrzewania bez odpowiedniego rozwoju drugorzędowych cech

płciowych, oraz wysokości i ciężaru ciała stanowią przejawy

dysharmonii procesu dojrzewania.

Można zatem wyróżnić różne formy dojrzewania:

Synchronizacja dojrzewania cech somatycznych wysokości i

ciężaru ciała z dojrzewaniem płciowym (w przedziale wieku

odpowiednim dla danej populacji)

Akceleracja rozmiarów ciała i opóźnienie dojrzałości

Akceleracja dojrzałości płciowej i opóźnienie (deceleracja) w

stosunku do norm dla danego wieku rozwoju cech somatycznych

Harmonijna akceleracja dojrzewania, gdy zarówno większe są

cechy somatyczne (wysokość i masa ciała) jak i wcześniejsze jest

dojrzewanie płciowe w stosunku do danej populacji z której

pochodzi badany osobnik

Norma rozwojowa

Umownie przyjęto, że wiek biologiczny zgodny z metrykalnym ma 50%

populacji. O takich osobnikach mówi się, że odznaczają się przeciętnym

tempem rozwoju. Z pozostałej ilości osobników 25%kwalifikuje się jako

wcześnie dojrzewających i tyleż samo jak późno dojrzewających.

NORMA ROZWOJOWA –

jest biologicznym układem odniesienia służącym do

oceny rozwoju fizycznego całych populacji lub też pojedynczych osobników.

Jej zakres wyznacza się metodami statystycznymi i zależy od celu jakiemu

norma ma służyć.

Następną pozostającą do wyjaśnienia kwestią jest rodzaj normy. Istnieje kilka

rodzajów normy rozwojowej:

Normy populacyjne – u nas rozumiane jako regionalne normy rozwoju

fizycznego (np. wieś – miasto z uwzględnieniem różnych regionów kraju)

Normy grupowe – uwzględniające cechy rodziców

Normy docelowe – konstruowane na podstawie wyselekcjonowanej pod

względem warunków socjalno-ekonomicznych populacji

Normy uwzględniające somatotyp osobnika

Wiek morfologiczny



W celu określenia wieku morfologicznego stosuje się porównanie stanu

rozwoju cech somatycznych (wysokość ciała, masa ciała, obwód głowy,

obwód klatki piersiowej) w stosunku do normy dla danej populacji



Oceny rozwoju są wykonywane za pomocą tablic Pirqueta, graficznej

metody oceny wieku rozwojowego i proporcji wagowo-wzrostowych, czy

jednocechowych siatek centylowych lub morfogramów dla większej liczby

cech



Stopień zaawansowania rozwoju biologicznego jednostki wynika z

zależności między jego wiekiem rozwojowym, a kalendarzowym.

Obiektywnie tę zależność określa Wskaźnik Stanu Dojrzałości Biologicznej



Najczęściej w podręcznikach podaje się formuły na obliczanie

przeciętnego wieku morfologicznego osobnika na podstawie znajomości

„wieku” poszczególnych jego cech morfologicznych:

Wiek rozwojowy = wiek wys. ciała + wiek ciężaru ciała + wiek kal./3

Wiek rozwojowy = wiek wys. ciała + wiek ciężaru ciała/2

Wiek morfologicznego



Wiek rozwojowy jako zmienna ciągła posiada w każdej grupie osobników

równych pod względem wieku kalendarzowego rozkład normalny



Stopień odchyleń wieku rozwojowego i kalendarzowego uznajemy za

mieszczący się w normie, lub określamy ewentualne odchylenia stosując

się do poniższych zakresów tych zmian:

Przedział wieku

odchylenie

0 – 12 miesięcy

1 miesiąc

12 – 36 miesięcy

3 miesiące

3 – 7 lat

6 miesięcy

7 – 18 lat

12 miesięcy

Wiek proporcji ciała



Różne tempo rozwoju wysokości ciała i jej składowych oraz

ciężaru ciała w kolejnych okresach życia prowadzi do powstania

istotnych zmian w proporcjach ciała dziecka.



Znajomość charakterystycznych dla danego wieku

kalendarzowego proporcji ciała wykorzystywana jest również do

określania wieku rozwojowego dziecka.



Ciekawym przykładem stosowania tego testu jest „test filipiński”



Polega on na ocenie możliwości sięgania ręką przeciwległego

ucha, przez wyprostowaną głowę

Jeżeli koniec trzeciego palca, dotknie górnej krawędzi ucha, pomiar

jest zerowy, jeśli nie dotyka – ujemny, a gdy sięga poniżej górnej

krawędzi – dodatni.



Morfologiczną dojrzałość szkolną (wiek rozwojowy 7 lat) osiągają

te dzieci, które wykazują pomiar dodatni, lub co najmniej zerowy

Metoda tablic Pirqueta



Jedna z najprostszych znanych metod, polegająca na porównaniu

wielkości odpowiednich cech dziecka ze średnimi

arytmetycznymi tych cech charakterystycznymi dla danej

populacji



Najczęściej są to średnie arytmetyczne długości i ciężaru ciała, a

dla niemowląt także obwodu głowy i klatki piersiowej,

zestawione w kolejnych grupach wieku kalendarzowego, w

odpowiednich tablicach, oddzielnie dla każdej płci.



Przez porównanie wielkości badanych cech dziecka z

odpowiednimi danymi z tablicy można określić wiek rozwojowy

dziecka oraz obliczyć jak dalece dane dziecko jest opóźnione lub

przyspieszone (w miesiącach i latach w zależności od wieku

dziecka) w rozwoju pod względem badanych cech

Metoda siatek centylowych



Siatki centylowe – graficzne przedstawienie wartości danej cechy w

układzie współrzędnych (oś pionowa - wartość danej cechy, oś

pozioma – wiek)



Linie centylowe opisane liczbami (3,10, 25, 50, 75, 97) oznaczają

procent dzieci znajdujących się w każdej grupie poniżej ich poziomu i

ograniczają kanały odpowiadające:

– C

; małym

– C

; średnim

– C

;dużym wartościom danej cechy.



Praktyczne wykorzystanie siatki centylowej polega na: wyznaczeniu

na siatce pozycji centylowej stwierdzonej wielkości cechy w kategorii

wieku odpowiadającej wiekowi kalendarzowemu dziecka i

zklasyfikowaniu, na podstawie kanału centylowego, do odpowiedniej

kategorii wartości danej cechy, a następnie odczytaniu z siatki

centylowej wieku, jakiemu odpowiada wielkość cechy badanego

dziecka na poziomie 50 centyla, czyli wieku rozwojowego

Graficzna metoda oceny wieku

rozwojowego i proporcji wagowo-

wzrostowych



Metoda opiera się na zależnościach, między wysoce

skorelowanymi, np. wysokością ciała i masą ciała, określonych

średnimi arytmetycznymi i odchyleniami standardowymi tych

cech w poszczególnych grupach wieku chronologicznego.



Linie +2S, +1S, x, -1S, -2S, ograniczają kanały, określające

odpowiednie kategorie wzrostowo-wagowe.



Kanał środkowy (+1S do +2S) obejmuje osobników o

harmonijnym stosunku wysokości do masy ciała, natomiast

kanały górne (+1S do +2S) i dolne (-1S do -2S) – osobników o

dysproporcjonalnych stosunkach wysokości i masy ciała

(odpowiednio z nadwagą i niedowagą masy ciała)



Poza wyznaczonymi kanałami znajdują się osobnicy o wybitnie

zachwianych proporcjach wzrostowo-wagowych, tzw. osobnicy

dysharmonijni

Metoda morfograficzna



Metoda uwzględnia średnie arytmetyczne zespołu cech w

kolejnych grupach wiekowych



Praktycznie oceny według morfogramu dokonuje się, oceniając

zgodność przebiegu profilu rzeczywistego wykreślonego na

podstawie pomiarów badanego profilu chronologicznego –

odpowiadającego wiekowi kalendarzowemu badanego, i profilu

rozwojowego – odpowiadającemu wiekowi rozwojowemu.



Jeżeli przez Prz oznaczymy wartości poszczególnych cech profilu

rzeczywistego i odpowiednio przez Pr – wartości poszczególnych

cech profilu rozwojowego, Pch – profilu chronologicznego, to jeśli:

Prz = Pr = Pch; rozwój prawidłowy,

Prz = Pr>Pch; rozwój przyspieszony z zachowaniem proporcji,

Prz = Pr<Pch; rozwój opóźniony z zachowaniem proporcji,

Prz

jest różne od Pr, które jest różne Pch; rozwój nieharmonijny o

nieprawidłowych proporcjach wzrostowo-wagowych



Właściwa ocena rozwoju biologicznego osobnika polega więc na

ocenie zgodności między wiekiem kalendarzowym i wiekiem

rozwojowym

Wskaźnik stanu dojrzałości biologicznej

Stopień zaawansowania rozwoju

biologicznego, tzn. jego

przyspieszenia lub opóźnienia,

wyraża różnica między wiekiem

kalendarzowym i rozwojowym

danego osobnika.

Zobiektywizowaną miarą stopnia

zaawansowania rozwoju jest

wskaźnik stanu dojrzałości

biologicznej

, będący

stosunkiem wieku rozwojowego

(xr) do wieku chronologicznego

(xch).

SDB

Xr x 100

Xch

- 100

Wartości wskaźnika oznaczają:

-20 do +20; zakres normalności

-20,1 do -40; opóźnienie w zakresie fizjologicznym

+20,1 do +40; przyśpieszenie w zakresie
fizjologicznym

+40,1 i powyżej; przyśpieszenie patologiczne

-40,1 i poniżej;opóźnienie patologiczne

Document Outline