Diagnostyka chorób
Diagnostyka chorób
układu ruchu i tkanki
układu ruchu i tkanki
łącznej
łącznej
Lek. Dorota Bartuszek
Lek. Dorota Bartuszek
Klinika Nefrologii,
Klinika Nefrologii,
Dializoterapii i Chorób
Dializoterapii i Chorób
Wewnętrznych
Wewnętrznych
Główne objawy i ich
Główne objawy i ich
różnicowanie
różnicowanie
•
Bóle stawów
Bóle stawów
•
Zmiany skórne
Zmiany skórne
•
Guzki
Guzki
•
Zespół Raynauda
Zespół Raynauda
•
Zespół fibromialgii
Zespół fibromialgii
Bóle stawów
Bóle stawów
•
Pochodzenia zwyrodnieniowego
Pochodzenia zwyrodnieniowego
Choroba zwyrodnieniowa stawów
Choroba zwyrodnieniowa stawów
Aseptyczna martwica kości
Aseptyczna martwica kości
Artropatie neurogenne (cukrzyca, wiąd
Artropatie neurogenne (cukrzyca, wiąd
rdzenia)
rdzenia)
Bóle stawów
Bóle stawów
•
Pochodzenia zapalnego
Pochodzenia zapalnego
Przebieg ostry: bakteryjne
Przebieg ostry: bakteryjne
napad dny moczanowej
napad dny moczanowej
ch. Stilla
ch. Stilla
gorączka reumatyczna
gorączka reumatyczna
Przebieg przewlekły: RZS
Przebieg przewlekły: RZS
ch. Bechterewa ZZSK
ch. Bechterewa ZZSK
łuszczyca
łuszczyca
sarkoidoza
sarkoidoza
Kolagenozy
Kolagenozy
Bóle stawów
Bóle stawów
•
Wywiad: dokładna lokalizacja
Wywiad: dokładna lokalizacja
sztywność poranna
sztywność poranna
kiedy występuje ból
kiedy występuje ból
czynniki nasilające/łagodzące
czynniki nasilające/łagodzące
gorączka
gorączka
infekcja układu oddechowego
infekcja układu oddechowego
pogorszenie ostrości wzroku
pogorszenie ostrości wzroku
zapalenie cewki moczowej
zapalenie cewki moczowej
używki
używki
leki – sterydy
leki – sterydy
wywiady rodzinne
wywiady rodzinne
Bóle stawów
Bóle stawów
•
Badanie przedmiotowe
Badanie przedmiotowe
Oglądanie w spoczynku i podczas
Oglądanie w spoczynku i podczas
ruchu
ruchu
Obmacywanie stawów
Obmacywanie stawów
Ocena zakresu ruchów w stawach
Ocena zakresu ruchów w stawach
Ocena ruchomości kręgosłupa –
Ocena ruchomości kręgosłupa –
odległość palce - podłoga
odległość palce - podłoga
Bóle stawów
Bóle stawów
•
Choroba zwyrodnieniowa stawów
Choroba zwyrodnieniowa stawów
Po 50 r.ż.
Po 50 r.ż.
Duże, obciążane stawy
Duże, obciążane stawy
•
Jałowa martwica kości:
Jałowa martwica kości:
Głowa kości udowej, staw kolanowy, kość łódkowata, kości śródstopia
Głowa kości udowej, staw kolanowy, kość łódkowata, kości śródstopia
•
Artropatia cukrzycowa:
Artropatia cukrzycowa:
stawy stępowo-śródstopne, staw śródstopno-paliczkowy palucha.
stawy stępowo-śródstopne, staw śródstopno-paliczkowy palucha.
•
Hemofilia A i B:
Hemofilia A i B:
wylewy do stawów
wylewy do stawów
•
Hemochromatoza:
Hemochromatoza:
symetryczne zajęcie stawów śródręczno-paliczkowych II i III
symetryczne zajęcie stawów śródręczno-paliczkowych II i III
•
RZS:
RZS:
sztywność poranna, stawy śródręczno – paliczkowe i międzypaliczkowe bliższe II
sztywność poranna, stawy śródręczno – paliczkowe i międzypaliczkowe bliższe II
i III, promieniowo- nadgarstkowe, kolqanowe
i III, promieniowo- nadgarstkowe, kolqanowe
•
ZZSK:
ZZSK:
Mężczyźni przed 30 r.ż.
Mężczyźni przed 30 r.ż.
HLA – B27 w 90% dodatni
HLA – B27 w 90% dodatni
Bóle stawów
Bóle stawów
•
Zapalenia stawów związane z
Zapalenia stawów związane z
zakażeniem
zakażeniem
Odczynowe zapalenia stawów
Odczynowe zapalenia stawów
Borelioza
Borelioza
Gorączka reumatyczna
Gorączka reumatyczna
•
Choroby metaboliczne:
Choroby metaboliczne:
Dna moczanowa
Dna moczanowa
Zmiany skórne
Zmiany skórne
•
Łuszczyca
Łuszczyca
•
LE
LE
•
Guzkowe zapalenie tętnic
Guzkowe zapalenie tętnic
•
Rumień guzowaty
Rumień guzowaty
•
Z. Sj
Z. Sj
ö
ö
grena
grena
•
Zapalenie żołędzi i cewki moczowej
Zapalenie żołędzi i cewki moczowej
Guzki
Guzki
•
Guzki Heberdena
Guzki Heberdena
Stawy międzypaliczkowe dalsze – ch.
Stawy międzypaliczkowe dalsze – ch.
Zwyrodnieniowa
Zwyrodnieniowa
•
Guzki Boucharda – stawy
Guzki Boucharda – stawy
międzypaliczkowe środkowe
międzypaliczkowe środkowe
•
Guzki reumatoidalne – wzdłuż więzadeł
Guzki reumatoidalne – wzdłuż więzadeł
•
Guzki dnawe – na małżowinach usznych,
Guzki dnawe – na małżowinach usznych,
rękach, stopach, łokciach, kolanach
rękach, stopach, łokciach, kolanach
Zespół Raynauda
Zespół Raynauda
•
Trójfazowa zmiana zabarwienia palców rąk, od
Trójfazowa zmiana zabarwienia palców rąk, od
zblednięcia przez zasinienie po
zblednięcia przez zasinienie po
zaczerwienienie
zaczerwienienie
•
Pierwotny (czynnościowy) skurcz naczyń
Pierwotny (czynnościowy) skurcz naczyń
ustępujący po kilku minutach
ustępujący po kilku minutach
•
Wtórny:
Wtórny:
Kolagenozy
Kolagenozy
Miażdżyca, zator, zakrzepica
Miażdżyca, zator, zakrzepica
Urazy
Urazy
Diagnostyka laboratoryjna
Diagnostyka laboratoryjna
•
OB., CRP,
OB., CRP,
•
morfologia z rozmazem,
morfologia z rozmazem,
•
proteinogram (
proteinogram (
↑alfa1 i alfa2-globulin
↑alfa1 i alfa2-globulin
zapalenie ostre,↑gamma – globulin –
zapalenie ostre,↑gamma – globulin –
zapalenie przewlekłe
zapalenie przewlekłe
),
),
•
leukocytoza,
leukocytoza,
•
leuko – i trombocytopenia (SLE)
leuko – i trombocytopenia (SLE)
Diagnostyka laboratoryjna
Diagnostyka laboratoryjna
•
Czynnik reumatoidalny RF
Czynnik reumatoidalny RF
Niespecyficzny
Niespecyficzny
Dodatni w 70% w RZS
Dodatni w 70% w RZS
Wzrost w ciężkiej postaci RZS
Wzrost w ciężkiej postaci RZS
Może występować w marskości
Może występować w marskości
wątroby, gruźlicy, wzw, przewlekłym
wątroby, gruźlicy, wzw, przewlekłym
zapaleniu szpiku i kości, infekcyjnym
zapaleniu szpiku i kości, infekcyjnym
zapaleniu wsierdzia
zapaleniu wsierdzia
Diagnostyka laboratoryjna
Diagnostyka laboratoryjna
•
ASO:
ASO:
Norma <200/ml
Norma <200/ml
Wzrasta w 4 – 6 tygodni po zakażeniu
Wzrasta w 4 – 6 tygodni po zakażeniu
paciorkowcowym (beta-hemolizującym)
paciorkowcowym (beta-hemolizującym)
Obniża się po następnych 8 tygodniach
Obniża się po następnych 8 tygodniach
Gorączka reumatyczna: w 80% ASO wynosi
Gorączka reumatyczna: w 80% ASO wynosi
ponad 400/ml, prognostyczne znaczenie ma
ponad 400/ml, prognostyczne znaczenie ma
ASO w kolejnych badaniach, nie w
ASO w kolejnych badaniach, nie w
pojedynczym
pojedynczym
Diagnostyka laboratoryjna
Diagnostyka laboratoryjna
•
ANCA:
ANCA:
Przeciwciała przeciw cytoplazmie
Przeciwciała przeciw cytoplazmie
granulocytów
granulocytów
p-ANCA – przeciw mieloperoksydazie,
p-ANCA – przeciw mieloperoksydazie,
głównie w zapaleniu wielotętniczym
głównie w zapaleniu wielotętniczym
c-ANCA – przeciw proteinazie 3,
c-ANCA – przeciw proteinazie 3,
głównie w ziarniniaku Wegenera
głównie w ziarniniaku Wegenera
Diagnostyka laboratoryjna
Diagnostyka laboratoryjna
•
Układ dopełniacza:
Układ dopełniacza:
Białko w surowicy w formie nieaktywnej
Białko w surowicy w formie nieaktywnej
Obniżone stężenie w defektach
Obniżone stężenie w defektach
wrodzonych
wrodzonych
Obniżone stężenie w procesach zapalnych
Obniżone stężenie w procesach zapalnych
przebiegających z jego zużyciem
przebiegających z jego zużyciem
(alergiczne, autoimmunologiczne),
(alergiczne, autoimmunologiczne),
głównie SLE i RZS
głównie SLE i RZS
↓C3 i ↓C4
↓C3 i ↓C4
Diagnostyka laboratoryjna
Diagnostyka laboratoryjna
•
ANA:
ANA:
autoprzeciwciała skierowane przeciw różnym
autoprzeciwciała skierowane przeciw różnym
składnikom jąder komórkowych
składnikom jąder komórkowych
Anty – dsDNA – SLE
Anty – dsDNA – SLE
Przeciwhistonowe – toczeń polekowy
Przeciwhistonowe – toczeń polekowy
Anty-Scl -70 – twardzina układowa
Anty-Scl -70 – twardzina układowa
ENA – MCTD
ENA – MCTD
Anty – Ro – zespół Sj
Anty – Ro – zespół Sj
ö
ö
grena, SLE
grena, SLE
Anty – La – zespół
Anty – La – zespół
Sj
Sj
ö
ö
grena, SLE
grena, SLE
Reumatoidalne zapalenie
Reumatoidalne zapalenie
stawów
stawów
•
OB.,
OB.,
•
Morfologia – niedokrwistość
Morfologia – niedokrwistość
•
Obniżenie stężenia Fe
Obniżenie stężenia Fe
•
RF
RF
•
ANA
ANA
•
Rtg kości, głównie rąk, przodostopia
Rtg kości, głównie rąk, przodostopia
•
Rtg kręgosłupa
Rtg kręgosłupa
ZZSK
ZZSK
•
Wywiad: ból w odc. krzyżowo-lędźwiowym kręgosłupa,
Wywiad: ból w odc. krzyżowo-lędźwiowym kręgosłupa,
cechy zapalenia
cechy zapalenia
•
Kryteria diagnostyczne:
Kryteria diagnostyczne:
ból, sztywność kręgosłupa lędźwiowego ponad 3 miesiące
ból, sztywność kręgosłupa lędźwiowego ponad 3 miesiące
Ból, sztywność kręgosłupa piersiowego
Ból, sztywność kręgosłupa piersiowego
Ograniczona ruchomość kręgosłupa piersiowego i
Ograniczona ruchomość kręgosłupa piersiowego i
lędźwiowego
lędźwiowego
Ograniczona ruchomość klatki piersiowej
Ograniczona ruchomość klatki piersiowej
Zapalenie tęczówki i ciałka rzęskowego
Zapalenie tęczówki i ciałka rzęskowego
•
OB, CRP
OB, CRP
•
HLA – B27 – dodatni w 90%
HLA – B27 – dodatni w 90%
•
Rtg – typowy obraz – kij bambusowy
Rtg – typowy obraz – kij bambusowy
Reaktywne zapalenie
Reaktywne zapalenie
stawów
stawów
•
Głównie stawy krzyżowo- biodrowe i kończyn
Głównie stawy krzyżowo- biodrowe i kończyn
dolnych
dolnych
•
80% HLA – B27 dodatni
80% HLA – B27 dodatni
•
20-40 r.ż.
20-40 r.ż.
•
Czynniki etiologiczne; Chlamydia trachomatis,
Czynniki etiologiczne; Chlamydia trachomatis,
Yersinia enterocolitica, Salmonella, Shigella
Yersinia enterocolitica, Salmonella, Shigella
•
Asymetryczne zapalenie jednego lub kilku
Asymetryczne zapalenie jednego lub kilku
stawów
stawów
•
Diagnostyka trudna po przebytym zakażeniu –
Diagnostyka trudna po przebytym zakażeniu –
przeciwciała IgA
przeciwciała IgA
Toczeń układowy
Toczeń układowy
rumieniowaty
rumieniowaty
•
Objawy ogólne niespecyficzne
Objawy ogólne niespecyficzne
•
Stawy (90%): asymetryczne, wielostawowe zmiany
Stawy (90%): asymetryczne, wielostawowe zmiany
•
Skóra (75%): rumień na twarzy w kształcie motyla
Skóra (75%): rumień na twarzy w kształcie motyla
•
Nerki (35%): białkomocz, krwinkomocz, z.nerczycowy,
Nerki (35%): białkomocz, krwinkomocz, z.nerczycowy,
niewydolność nerek
niewydolność nerek
•
Błony surowicze: zapalenie opłucnej, otrzewnej,
Błony surowicze: zapalenie opłucnej, otrzewnej,
osierdzia
osierdzia
•
Przewód pokarmowy: brodawkowate zapalenie osierdzia
Przewód pokarmowy: brodawkowate zapalenie osierdzia
•
Krew: OB., CRP, morfologia – leukopenoa,
Krew: OB., CRP, morfologia – leukopenoa,
trombocytopenia,
trombocytopenia,
•
ANA, anty-ds.-DNA
ANA, anty-ds.-DNA
Twardzina ukladowa
Twardzina ukladowa
•
Kobiety w średnim wieku
Kobiety w średnim wieku
•
Zwłóknienie skóry, naczyń, narządów wewnętrznych
Zwłóknienie skóry, naczyń, narządów wewnętrznych
•
Twardzina ograniczona i uogólniona
Twardzina ograniczona i uogólniona
•
Zespół CREST:
Zespół CREST:
C
C
alcinosis,
alcinosis,
R
R
aunaud’s phenomenon,
aunaud’s phenomenon,
E
E
sophagal
sophagal
hypomobility,
hypomobility,
S
S
clerodactylia,
clerodactylia,
T
T
eleangiectasis
eleangiectasis
•
Zajmuje przede wszystkim skórę, przełyk, płuca,
Zajmuje przede wszystkim skórę, przełyk, płuca,
stawy, serce, nerki, oczy
stawy, serce, nerki, oczy
•
Diagnostyka:
Diagnostyka:
morfologia – niedokrwistość,
morfologia – niedokrwistość,
OB.,
OB.,
biopsja skóry
biopsja skóry
Zespół Sj
Zespół Sj
ö
ö
grena
grena
•
Stan zapalny gruczołów ślinowych i
Stan zapalny gruczołów ślinowych i
łzowych ze zmniejszeniem wydzielania
łzowych ze zmniejszeniem wydzielania
•
Zwykle u kobiet
Zwykle u kobiet
•
Może towarzyszyć: RZS, SLE,
Może towarzyszyć: RZS, SLE,
twardzinie układowej
twardzinie układowej
•
Diagnostyka: próba Schrimera, ANA,
Diagnostyka: próba Schrimera, ANA,
anty – Ro, anty-La, RF dodatni
anty – Ro, anty-La, RF dodatni
Zapalenie skórno-mięśniowe i
Zapalenie skórno-mięśniowe i
zapalenie wielomięśniowe
zapalenie wielomięśniowe
•
Zapalne schorzenie mięśni poprzecznie
Zapalne schorzenie mięśni poprzecznie
prążkowanych, w zapaleniu skórno-
prążkowanych, w zapaleniu skórno-
mięśniowym dodatkowo zajęcie skóry
mięśniowym dodatkowo zajęcie skóry
•
Osłabienie proksymalnych części
Osłabienie proksymalnych części
kończyn i mięśnia naramiennego,
kończyn i mięśnia naramiennego,
zmiany postępują obwodowo
zmiany postępują obwodowo
(niedowłady)
(niedowłady)
•
Diagnostyka: EMG, CK, LDH, AlAT,
Diagnostyka: EMG, CK, LDH, AlAT,
AspAT, Ob., CRP, ANA, RF
AspAT, Ob., CRP, ANA, RF
MCTD
MCTD
•
Mieszana choroba tkanki łącznej (z. Sharpa)
Mieszana choroba tkanki łącznej (z. Sharpa)
•
Względnie łagodny przebieg
Względnie łagodny przebieg
•
Zespół Raynauda,
Zespół Raynauda,
•
bóle wielostawowe,
bóle wielostawowe,
•
sklerodaktylia,
sklerodaktylia,
•
zapalenie mięśni,
zapalenie mięśni,
•
włóknienie płuc,
włóknienie płuc,
•
postępująca niewydolność nerek
postępująca niewydolność nerek