Własność i jej
Własność i jej
ochrona
ochrona
Własność i jej
Własność i jej
ochrona
ochrona
Definicje własności
Definicje własności
Pozytywna
Pozytywna
(przez wyliczenie uprawnień, które
(przez wyliczenie uprawnień, które
właściciel ma w stosunku do rzeczy)
właściciel ma w stosunku do rzeczy)
Negatywna
Negatywna
(poprzez wskazanie zakazu ingerencji
(poprzez wskazanie zakazu ingerencji
wszystkich innych osób we władztwo
wszystkich innych osób we władztwo
właściciela)
właściciela)
Własność jako najszersze „prawo do
Własność jako najszersze „prawo do
rzeczy”
rzeczy”
Uprawnienia właściciela
Uprawnienia właściciela
Posiadanie (
Posiadanie (
ius possidendi
ius possidendi
)
)
Używanie (
Używanie (
ius
ius
utendi
utendi
)
)
Zużycie (
Zużycie (
ius
ius
abutendi
abutendi
)
)
Pobieranie pożytków (
Pobieranie pożytków (
ius
ius
fruendi
fruendi
)
)
Rozporządzanie rzeczą (
Rozporządzanie rzeczą (
ius
ius
disponendi
disponendi
)
)
Ograniczenia prawa
Ograniczenia prawa
własności
własności
Prawo sąsiedzkie
Prawo sąsiedzkie
Prawo publiczne
Prawo publiczne
Ograniczenia ustanowione
Ograniczenia ustanowione
samodzielnie
samodzielnie
(ograniczone prawa rzeczowe +
(ograniczone prawa rzeczowe +
ograniczenia umowne)
ograniczenia umowne)
Prawo sąsiedzkie
Prawo sąsiedzkie
W interesie utrzymania dobrych relacji z
W interesie utrzymania dobrych relacji z
sąsiadem
sąsiadem
Zakaz zmiany spływu wody (
Zakaz zmiany spływu wody (
si aqua
si aqua
pluvia nocet
pluvia nocet
)
)
Wycięcie rzucających cień drzew i gałęzi
Wycięcie rzucających cień drzew i gałęzi
Możliwość wchodzenia na cudzy grunt po
Możliwość wchodzenia na cudzy grunt po
owoce (co 3 dzień)
owoce (co 3 dzień)
Prawo sąsiedzkie
Prawo sąsiedzkie
Actio aquae pluviae arcendae
Actio aquae pluviae arcendae
Konstrukcja na sąsiednim gruncie powoduje
Konstrukcja na sąsiednim gruncie powoduje
zalanie gruntu sąsiadującego
zalanie gruntu sąsiadującego
[roszczenie ma sąsiad do sąsiada– o rozebranie
[roszczenie ma sąsiad do sąsiada– o rozebranie
budowli]
budowli]
Actio finium regundorum
Actio finium regundorum
O ponowne ustalenie granicy („o miedzę”)
O ponowne ustalenie granicy („o miedzę”)
Cautio damni infecti
Cautio damni infecti
Zabezpieczenie przed szkodą z cudzego gruntu
Zabezpieczenie przed szkodą z cudzego gruntu
Operis novi nuntiatio
Operis novi nuntiatio
Zakaz wznoszenia nowej budowli na gruncie
Zakaz wznoszenia nowej budowli na gruncie
sąsiada
sąsiada
Prawo publiczne
Ochrona zdrowia: zakaz grzebania zmarłych w
Ochrona zdrowia: zakaz grzebania zmarłych w
obrębie Rzymu
obrębie Rzymu
Budowlane: zakaz wyjmowania belki (
Budowlane: zakaz wyjmowania belki (
tignum
tignum
iunctum
iunctum
)
)
Komunikacyjne: przykład zniszczonej drogi
Komunikacyjne: przykład zniszczonej drogi
Administracyjne: utrzymywanie stanu dróg
Administracyjne: utrzymywanie stanu dróg
Przekazywanie poczty (od Augusta) itd…
Przekazywanie poczty (od Augusta) itd…
W prawie rzymskim istniało też umowne wywłaszczenie
W prawie rzymskim istniało też umowne wywłaszczenie
Ograniczenia
Ograniczenia
ustanawiane
ustanawiane
samodzielnie
samodzielnie
Ustanowienie prawa na rzeczy
Ustanowienie prawa na rzeczy
cudzej:
cudzej:
Służebności gruntowe
Służebności gruntowe
(wiejskie i miejskie)
(wiejskie i miejskie)
Służebności osobiste
Służebności osobiste
Ograniczenia ustanawiane
Ograniczenia ustanawiane
samodzielnie
samodzielnie
Umowy związane z rzeczą:
Umowy związane z rzeczą:
Najem
Najem
Oddanie rzeczy w zastaw
Oddanie rzeczy w zastaw
Użyczenie
Użyczenie
Inne o treści dowolnie ukształtowanej
Inne o treści dowolnie ukształtowanej
przez strony...
przez strony...
Współwłasność
Współwłasność
Dwie lub większa liczba osób ma prawo
Dwie lub większa liczba osób ma prawo
własności na jednej niepodzielnej rzeczy
własności na jednej niepodzielnej rzeczy
Sposoby powstania współwłasności
Sposoby powstania współwłasności
(np. dziedziczenie, czynności prawne, czynności
(np. dziedziczenie, czynności prawne, czynności
faktyczne)
faktyczne)
Współwłasność w częściach idealnych
Współwłasność w częściach idealnych
(
(
communio pro indiviso
communio pro indiviso
)
)
Ułamkowy udział we własności rzeczy,
Ułamkowy udział we własności rzeczy,
a nie własność jej fizycznej części
a nie własność jej fizycznej części
(!!!)
(!!!)
Współwłasność
Współwłasność
Każdy ze współwłaścicieli ma
Każdy ze współwłaścicieli ma
możliwość dysponowania udziałem –
możliwość dysponowania udziałem –
nie może dysponować fizyczną
nie może dysponować fizyczną
częścią ani całością rzeczy
częścią ani całością rzeczy
Zniesienie współwłasności
Zniesienie współwłasności
Umowne
Umowne
Actio familiae erciscundae
Actio familiae erciscundae
(podział majątku
(podział majątku
spadkowego)
spadkowego)
Actio communi dividundo
Actio communi dividundo
Ochrona własności
Ochrona własności
kwirytarnej
kwirytarnej
Skarga windykacyjna (wydobywcza)
Skarga windykacyjna (wydobywcza)
-
-
Rei
Rei
vindicatio
vindicatio
Jeśli pozbawiono właściciela posiadania rzeczy
Jeśli pozbawiono właściciela posiadania rzeczy
Skarga negatoryjna („zaprzeczająca”)
Skarga negatoryjna („zaprzeczająca”)
-
-
Actio
Actio
negatoria
negatoria
Jak ktoś utrzymywał, że przysługuje mu prawo do
Jak ktoś utrzymywał, że przysługuje mu prawo do
korzystania z rzeczy
korzystania z rzeczy
Skargi skierowane przeciw każdemu
Skargi skierowane przeciw każdemu
naruszającemu
naruszającemu
(„erga omnes”)
(„erga omnes”)
– wynikające z
– wynikające z
bezwzględnego charakteru prawa własności
bezwzględnego charakteru prawa własności
(ZNAĆ !!!)
(ZNAĆ !!!)
Rei vindicatio -
Rei vindicatio -
powód
powód
Komu przysługuje
Komu przysługuje
?
?
[czyli kto ma legitymację procesową czynną]
[czyli kto ma legitymację procesową czynną]
Właściciel kwirytarny
Właściciel kwirytarny
Pozbawiony posiadania
Pozbawiony posiadania
Jak długo przysługuje
Jak długo przysługuje
?
?
Dopóki istnieje własność danej osoby
Dopóki istnieje własność danej osoby
(tj. dopóki tej własności nie przeniesiemy; nie utracimy
(tj. dopóki tej własności nie przeniesiemy; nie utracimy
jej przez to, że ktoś rzecz zasiedział; nie porzucimy
jej przez to, że ktoś rzecz zasiedział; nie porzucimy
rzeczy z zamiarem wyzbycia się własności albo dopóki
rzeczy z zamiarem wyzbycia się własności albo dopóki
rzecz nie przestanie istnieć)
rzecz nie przestanie istnieć)
Rei vindicatio -
Rei vindicatio -
pozwany
pozwany
Przeciw komu kierujemy roszczenie
Przeciw komu kierujemy roszczenie
?
?
[czyli legitymacja procesowa bierna]
[czyli legitymacja procesowa bierna]
Pierwotnie
Pierwotnie
: tylko posiadacz w chwili
: tylko posiadacz w chwili
litis contestatio
litis contestatio
Czyli nie można było kierować skargi przeciwko
Czyli nie można było kierować skargi przeciwko
detentorowi
detentorowi
Potem
Potem
: przeciwko fikcyjnym posiadaczom
: przeciwko fikcyjnym posiadaczom
(ficti
(ficti
possessores) –
possessores) –
na
na
zasadzie
zasadzie
dolus pro possessione est
dolus pro possessione est
Osoby które podstępnie pozbyły się rzeczy (np. oddały ją w
Osoby które podstępnie pozbyły się rzeczy (np. oddały ją w
depozyt)
depozyt)
Osoby, które pozornie wdały się w spór, żeby umożliwić
Osoby, które pozornie wdały się w spór, żeby umożliwić
posiadaczowi zasiedzenie
posiadaczowi zasiedzenie
Rei vindicatio -
Rei vindicatio -
przedmiot
przedmiot
Przedmiot sporu
Przedmiot sporu
:
:
Rzecz
Rzecz
Pożytki
Pożytki
Posiadacz w dobrej wierze
Posiadacz w dobrej wierze
- zwraca
- zwraca
tylko pożytki po
tylko pożytki po
litis contestatio
litis contestatio
Posiadacz w złej wierze
Posiadacz w złej wierze
– zwraca
– zwraca
wszystkie pożytki, zarówno te zużyte,
wszystkie pożytki, zarówno te zużyte,
jak i niezużyte, a nawet te, których nie
jak i niezużyte, a nawet te, których nie
zebrał z własnej winy
zebrał z własnej winy
Rei vindicatio -
Rei vindicatio -
przedmiot
przedmiot
Problem
Problem
nakładów
nakładów
:
:
Posiadacz w dobrej wierze
Posiadacz w dobrej wierze
- może
- może
żądać zwrotu wszystkich nakładów
żądać zwrotu wszystkich nakładów
Posiadacz w złej wierze
Posiadacz w złej wierze
– może żądać
– może żądać
tylko nakładów koniecznych
tylko nakładów koniecznych
Obaj
Obaj
:
:
Ius retentionis
Ius retentionis
propter
propter
impensas necessarias
impensas necessarias
Obaj:
Obaj:
Ius tollendi
Ius tollendi
w stosunku do
w stosunku do
nakładów zbytkowych
nakładów zbytkowych
Rei vindicatio
Rei vindicatio
-
-
formułka
formułka
Formułka:
Formułka:
Sędzią niech będzie Titius.
Sędzią niech będzie Titius.
Jeśli się okaże, że rzecz, o którą toczy
Jeśli się okaże, że rzecz, o którą toczy
się spór
się spór
jest powoda wg prawa
jest powoda wg prawa
Kwirytów
Kwirytów
,
,
i rzecz
i rzecz
nie zostanie zwrócona
nie zostanie zwrócona
powodowi na
powodowi na
żądanie
żądanie
sędziego,
sędziego,
ile ta rzecz będzie warta,
ile ta rzecz będzie warta,
taką sumę
taką sumę
zasądź sędzio od pozwanego na rzecz
zasądź sędzio od pozwanego na rzecz
powoda. Jeśli się nie okaże, uwolnij.
powoda. Jeśli się nie okaże, uwolnij.
Actio negatoria
Actio negatoria
Powód: właściciel kwirytarny
Powód: właściciel kwirytarny
Naruszany w uprawnieniach
Naruszany w uprawnieniach
Naruszyciel twierdzi, że ma do tego
Naruszyciel twierdzi, że ma do tego
prawo (okres klasyczny)
prawo (okres klasyczny)
W prawie poklasycznym wystarczyło
W prawie poklasycznym wystarczyło
samo naruszenie prawa własności
samo naruszenie prawa własności
(ponieważ w praktyce pozwany, aby nie
(ponieważ w praktyce pozwany, aby nie
przegrać w procesie, musiał udowodnić
przegrać w procesie, musiał udowodnić
przysługiwanie mu prawa do naruszania
przysługiwanie mu prawa do naruszania
własności)
własności)
Actio negatoria -
Actio negatoria -
formułka
formułka
Sędzią niech będzie Titius.
Sędzią niech będzie Titius.
Jeśli się okaże, że pozwanemu nie
Jeśli się okaże, że pozwanemu nie
przysługuje [np.] prawo użytkowania
przysługuje [np.] prawo użytkowania
gruntu powoda, o który toczy się spór
gruntu powoda, o który toczy się spór
i jeśli na żądanie sędziego rzecz nie
i jeśli na żądanie sędziego rzecz nie
zostanie zwrócona powodowi przez
zostanie zwrócona powodowi przez
pozwanego,
pozwanego,
ile rzecz jest warta, taką sumę zasądź
ile rzecz jest warta, taką sumę zasądź
sędzio od pozwanego na rzecz
sędzio od pozwanego na rzecz
powoda. Jeśli się nie okaże, uwolnij
powoda. Jeśli się nie okaże, uwolnij
Actio negatoria
Actio negatoria
–
–
roszczenia
roszczenia
Żądanie powoda obejmuje:
Żądanie powoda obejmuje:
Uznanie własności za wolną od
Uznanie własności za wolną od
ograniczeń
ograniczeń
Zaprzestanie naruszania
Zaprzestanie naruszania
Przywrócenie do stanu poprzedniego
Przywrócenie do stanu poprzedniego
Odszkodowanie za szkody powstałe
Odszkodowanie za szkody powstałe
wskutek naruszeń
wskutek naruszeń
Zabezpieczenie (
Zabezpieczenie (
cautio de non
cautio de non
amplius turbando
amplius turbando
)
)
Actio Publiciana -
Actio Publiciana -
powód
powód
Kogo chroni?
Kogo chroni?
Właściciela bonitarnego (posiadacza
Właściciela bonitarnego (posiadacza
ad
ad
usucapionem –
usucapionem –
posiadacza w drodze do
posiadacza w drodze do
zasiedzenia)
zasiedzenia)
Właściciela kwirytarnego, który nie chce
Właściciela kwirytarnego, który nie chce
udowadniać w procesie własności kwirytarnej
udowadniać w procesie własności kwirytarnej
(ze względu na konieczność udowodnienia
(ze względu na konieczność udowodnienia
„pochodzenia” prawa własności oraz długie – od
„pochodzenia” prawa własności oraz długie – od
Justyniana – terminy zasiedzenia nieruchomości dowód
Justyniana – terminy zasiedzenia nieruchomości dowód
ten określany był jako
ten określany był jako
probatio diabolica
probatio diabolica
)
)
Actio Publiciana -
Actio Publiciana -
powód
powód
Posiadacz
Posiadacz
ad usucapionem
ad usucapionem
jest to
jest to
Osoba, która w dobrej wierze nabyła
Osoba, która w dobrej wierze nabyła
rzecz od niewłaściciela
rzecz od niewłaściciela
Osoba, która nieformalnie nabyła
Osoba, która nieformalnie nabyła
res
res
mancipi
mancipi
Ma on
Ma on
actio Publiciana
actio Publiciana
jeśli został
jeśli został
pozbawiony posiadania rzeczy
pozbawiony posiadania rzeczy
Actio Publiciana
Actio Publiciana
-
-
formułka
formułka
Jeśli rzecz, którą powód
Jeśli rzecz, którą powód
kupił
kupił
w
w
dobrej wierze
dobrej wierze
i która została mu
i która została mu
wydana
wydana
i która
i która
stałaby się jego
stałaby się jego
wg prawa
wg prawa
Kwirytów
Kwirytów
gdyby ją przez rok posiadał
gdyby ją przez rok posiadał
i ta rzecz, o którą toczy się spór nie
i ta rzecz, o którą toczy się spór nie
zostanie zwrócona powodowi na
zostanie zwrócona powodowi na
żądanie sędziego,
żądanie sędziego,
ile ta rzecz jest warta, taką sumę
ile ta rzecz jest warta, taką sumę
zasądź sędzio od pozwanego na rzecz
zasądź sędzio od pozwanego na rzecz
powoda. Jeśli się nie okaże, uwolnij.
powoda. Jeśli się nie okaże, uwolnij.
Actio Publiciana
Actio Publiciana
– względność
– względność
ochrony
ochrony
W wypadku sporu:
W wypadku sporu:
właściciel kwirytarny
właściciel kwirytarny
vs.
vs.
właściciel
właściciel
bonitarny
bonitarny
Własciciel bonitarny ma jeden z dwóch zarzutów:
Własciciel bonitarny ma jeden z dwóch zarzutów:
exceptio rei venditae et traditae
exceptio rei venditae et traditae
exceptio doli
exceptio doli
Od chwili przyznania tych zarzutów
Od chwili przyznania tych zarzutów
właściciel bonitarny ma właściwie ochronę
właściciel bonitarny ma właściwie ochronę
bezwzględną
bezwzględną
(ale w zasadzie jedynie przeciwko właścicielowi
(ale w zasadzie jedynie przeciwko właścicielowi
kwirytalnemu, który zbył mu rzecz lub jego
kwirytalnemu, który zbył mu rzecz lub jego
następcy prawnego)
następcy prawnego)
Actio Publiciana
Actio Publiciana
– względność
– względność
ochrony
ochrony
W wypadku sporu:
W wypadku sporu:
właściciel bonitarny
właściciel bonitarny
vs.
vs.
właściciel
właściciel
bonitarny
bonitarny
Gdy nabyli od
Gdy nabyli od
tej samej osoby
tej samej osoby
(lepsze prawo ma ten,
(lepsze prawo ma ten,
kto nabył pierwszy
kto nabył pierwszy
)
)
prior tempore potior iure
prior tempore potior iure
– „pierwszy w czasie,
– „pierwszy w czasie,
lepszy w prawie”
lepszy w prawie”
Gdy nabyli od
Gdy nabyli od
różnych osób
różnych osób
(zarazem nie
(zarazem nie
właścicieli)
właścicieli)
(lepsze prawo ma ten,
(lepsze prawo ma ten,
kto posiada
kto posiada
rzecz)
rzecz)
in pari causa melior est condicio possidentis
in pari causa melior est condicio possidentis
– „w
– „w
równej sytuacji lepsze jest stanowisko
równej sytuacji lepsze jest stanowisko
posiadającego”
posiadającego”
Next time
Next time
Z Podręcznika
Z Podręcznika
Rozdział VII § 24 I
Rozdział VII § 24 I
(pierwotne i pochodne
(pierwotne i pochodne
sposoby nabycia własności)
sposoby nabycia własności)
Z Podręcznika PR-PPP:
Z Podręcznika PR-PPP:
Rozdział 5.3.4.
Źródła:
Źródła:
G.2.40-96; I. 2.6.
G.2.40-96; I. 2.6.
Kazusy:
Kazusy:
Kazusy z prezentacji 20_A
Kazusy z prezentacji 20_A
Z 565 Zagadek...
Z 565 Zagadek...
Kazusy: kazus 53 (do przeanalizowania), 60,
Kazusy: kazus 53 (do przeanalizowania), 60,
63, 65, 66, 69
63, 65, 66, 69
Next time – warto zajrzeć
Next time – warto zajrzeć
Warto zajrzeć:
Warto zajrzeć:
R. Świrgoń-Skok,
R. Świrgoń-Skok,
Odstępstwa od
Odstępstwa od
zasady superficies solo cedit (uwagi
zasady superficies solo cedit (uwagi
historyczno-prawne),
historyczno-prawne),
Zeszyty
Zeszyty
Naukowe Uniwersytetu
Naukowe Uniwersytetu
Rzeszowskiego, nr 7: Jednostka,
Rzeszowskiego, nr 7: Jednostka,
państwo i prawo dawniej i dziś, Prawo
państwo i prawo dawniej i dziś, Prawo
nr 1/2003, s. 383-400.
nr 1/2003, s. 383-400.
R. Świrgoń-Skok, „
R. Świrgoń-Skok, „
Accessio
Accessio
”
”
(akcesja)
(akcesja)
w terminologii rzymskiego prawa
w terminologii rzymskiego prawa
prywatnego,
prywatnego,
Zeszyty Prawnicze
Zeszyty Prawnicze
UKSW 8.2 (2008, nr 2), s. 37-54.
UKSW 8.2 (2008, nr 2), s. 37-54.