Farmakoterapia 

geriatryczna

dr n. med. Katarzyna Broczek

Klinika Geriatrii

Warszawski Uniwersytet 

Medyczny

Plan prezentacji

• Podstawy farmakologii
• Wielolekowość a polipragmazja
• Działania niepożądane i 

interakcje leków - PRZYKŁADY

• Problemy w leczeniu osób 

starszych

• Leki bez recepty
• Jakie pytania zadać pacjentowi?

Odmienności farmakoterapii 

geriatrycznej

• Problemy w leczeniu osób starszych 

wynikają najczęściej z połączenia 
skutków dwóch zjawisk:

– zmian farmakokinetyki i 

farmakodynamiki leków  

– jednoczesnego stosowania wielu 

leków

Farmakokinetyka leków

• Uwalnianie
• Wchłanianie
• Dystrybucja
• Metabolizm
• Eliminacja

Farmakodynamika leków

• Działanie na poziomie 

receptorów, komórek

Zmiany farmakokinetyki 

leków z wiekiem

• Metabolizm w wątrobie 
• Wydalanie przez nerki

• Ważne parametry farmakokinetyczne:

– Czas półtrwania (T 0,5)
– Procent wiązania się z białkami
– Współczynnik terapeutyczny

Przykłady

• Diazepam (Relanium) T0,5

• Acenokumarol % wiązania się z 

białkami

• Teofilina – współczynnik 

terapeutyczny

Wielolekowość a 

polipragmazja

• Wielolekowość (polifarmakoterapia): 

stosowanie wielu leków jednocześnie, 
zwykle definiowane jako ≥5 leków

• Polipragmazja: stosowanie wielu leków 

jednocześnie nieuzasadnione 
wskazaniami, w nieprawidłowych dawkach 
lub połączeniach

• Jak uniknąć polipragmazji, a jednocześnie 

leczyć nowocześnie, zgodnie z wytycznymi 
zalecającymi leczenie skojarzone?

Działania niepożądane 

leków

• Ich częstość wzrasta z wiekiem
• Mogą być łagodne lub groźne
• Dotyczą wszystkich leków, również 

tych kupowanych bez recepty

• Zależą od ogólnego stanu zdrowia 

pacjenta, współistniejących 

chorób, stanu metabolicznego, 

wydolności narządów.

Niebezpieczne zjawisko

• Objawy będące wynikiem 

działania niepożądanego 
jednego leku skłaniają pacjenta 
do poszukiwania pomocy 
lekarskiej, co skutkuje 
zaleceniem nowego leku.

• Mechanizm błędnego koła

Interakcje leków

• Lek – lek
• Lek – choroba
• Lek – żywność
• Lek – alkohol 

RYZYKO INTERAKCJI WZRASTA 

WRAZ Z LICZBĄ 

PRZYJMOWANYCH LEKÓW

Interakcje leków

• Farmakokinetyczne

– Uwalnianie
– Wchłanianie
– Dystrybucja
– Metabolizm
– Eliminacja

• Farmakodynamiczne

– Addycyjne
– Antagonistyczne

Problemy w leczeniu osób w 

podeszłym wieku

• Zażywanie wielu leków zalecanych przez 

różnych lekarzy

• Błędy w dawkowaniu, zażywanie tych 

samych leków pod różnymi nazwami

• Zażywanie leków od „sąsiadki”
• Nadużywanie leków bez recepty
• Brak współpracy w leczeniu, 

zaprzestawanie leczenia

• Leki wziewne

LEKI bez recepty

• OTC = „over the counter”
• Najszybciej rosnący sektor 

całego rynku leków

• Statystyczny Polak wydaje 100 

złotych rocznie na leki OTC

• Ponad 100 leków 

sprzedawanych poza aptekami 

Pytania, które należy 

zadać pacjentowi

1. Ile Pani / Pan przyjmuje leków?

– na receptę
– bez recepty (OTC)

2. Jakie są nazwy leków? 

– lista leków 
– opakowania leków

3. Czy występowały działania 

niepożądane leków? Jakie?

Leki NIEzalecane 

w podeszłym wieku

• Benzodwuazepiny

Leki zalecane w 

podeszłym wieku

• Szczepienia:

– przeciw grypie
– przeciw zapaleniu płuc 

(szczepionka 
pneumokokowa)

• Witamina D + wapń
• Witamina B12