Instytucje

Koszty transakcyjne



Z perspektywy

mikro, koszty

transakcyjne

sygnalizują, jak

łatwo bądź jak

trudno jest

dokonać

wymiany.

Koszty transakcyjne



Z punktu widzenia systemu

ekonomicznego, koszty transakcyjne

odgrywają ważną rolę przy

rozwiązywaniu problemu alokacji:

które bariery i trudności wpływają na

proces „rozdzielania” czynników

produkcji oraz dóbr finalnych do

miejsc, gdzie są najbardziej cenione.

Koszty transakcyjne



Standardowa ekonomia

neoklasyczna zakłada,

że koszty transakcyjne

nie występują.

Transakcje mogą być

zawierane bez żadnych

tarć, ponieważ

kompletne informacje

oraz instytucje są

ujmowane jako

„neutralne alokacyjnie”.

Koszty transakcyjne



W takiej sytuacji gospodarka rynkowa

opierająca się na mechanizmie

cenowym jest teoretycznie tak

wydajna w rozwiązywaniu problemu

alokacji zasobów, jak centralnie

planowana

Aktywność ekonomiczna



Wysokie koszty transakcyjne obniżają

aktywność gospodarczą.



Nie oznacza to koniecznie, że

gospodarka musi ulec stagnacji.



Oprócz kosztów transakcyjnych także

bodźce stanowią ważny czynnik

wpływający na działalność

gospodarczą.

Tabela

1.1

Prawdopodobny

wpływ

kosztów

transakcyjnych
oraz bodźców na aktywność ekonomiczną

Koszty

transakcyjn

Bodźce

Aktywność

ekonomiczn

Wysokie

Słabe

Wpływ

negatywny

Wysokie

Silne

Wpływ

uzależniony od

tego,

który

tego,

który

czynnik

oddziałuje

najmocniej

Niskie

Słabe

Niskie

Silne

Wpływ

pozytywny

Gra i Zasady Gry



Instytucje, „zasady gry”, dostarczają

bodźców do działalności gospodarczej

(stanu gospodarki) poprzez oddziaływanie

na ograniczenia transakcji ekonomicznych.



Transakcje są podejmowane na poziomie

governance (struktury kierowania”,

„rozgrywania gry”.



Koszty transakcyjne można odnaleźć na

poziomie governance. Poziom kosztów

transakcyjnych oddziałuje na poziom

aktywności ekonomicznej.

Institutional Governance -

sędzia



„

Institutional governance” poprzez

egzekwowanie (bądź brak

egzekwowania) zasad gry wywiera

podobny efekt na aktywność

ekonomiczną jak instytucje poprzez

wpływanie na bodźce.



„

Institutional governance” jest również

istotnym czynnikiem wpływającym na

poziom kosztów transakcyjnych poprzez

ułatwienie egzekwowania kontraktu.

Hardware



Kapitał fizyczny i

infrastruktura stanowią

ważne składniki

hardware, „narzędzi

gry”.



Systemy informacji

mogą kreować nowe

możliwości dla struktur

zarządzania.



Właściwa infrastruktura

jest istotna dla

funkcjonowania rynków.

Prawo Własności



Ważną instytucją formalną jest system

praw własności.



Determinuje on możliwe struktury

kierowania - poza dostarczaniem bodźców,

wpływa na koszty transakcyjne.



Własność może być uważana za umowę

zawartą pomiędzy jednostkami, a

odnoszącą się do dóbr ekonomicznych.



Wyjaśnia ona, kto posiada dobro, kto może

go używać lub mieć nad nim kontrolę, kto

zaś nie.

Prawo Własności



Prawo własności jest

„tytułem do bogactwa”.



Jeśli system praw

własności podlega

zmianom, jak to się

dzieje podczas

transformacji z

gospodarki planowanej

na zorientowaną

rynkowo za pomocą

prywatyzacji, zmienia

się również bogactwo

jednostek.

Nieformalne Zasady Gry i

Zmiany Instytucjonalne



Nieformalne zasady gry - kultura, wartości ,

konwencje i normy zachowania.



Teoretycznie formalne instytucje mogą zostać

zmienione z dnia na dzień za pomocą decyzji

politycznych czy prawnych.



Jednak wprowadzenia i interpretacja nowych

zasad wymaga czasu. Różnice w interpretacji

mogą stanowić materiał dla spraw sądowych.



Np. kultura, coś, co rozwijało się i kształtowało

przez stulecia, zmienia się wolniej,

zmniejszając tempo zmian instytucjonalnych.

Nieformalne Zasady Gry i

Zmiany Instytucjonalne



Potrzeba czasu na to, aby ludzie zapoznali

się z nowymi regułami i aby reguły te

zaczęły być egzekwowane.



Kiedy ludzie zaznajamiają się z nowymi

zasadami, co zależy także od efektywności

rozpowszechniania informacji przez rząd,

potrzebują czasu na ich zaakceptowanie.



Niewłaściwe przepływy informacji mogą

prowadzić do sytuacji, gdy stosowane są

jednocześnie stare i nowe zasady gry, a

nikt nie ma pojęcia, które z nich w

rzeczywistości obowiązują.

Nieformalne Zasady Gry i

Zmiany Instytucjonalne



Zmianom instytucjonalnym często towarzyszy

niepewność.



Kiedy decyzje zapadają w warunkach

niepewności, „modele myślowe”, rozumiane

jako subiektywne spostrzeżenia i modele

objaśniające zdeterminowane

doświadczeniem oraz procesem uczenia się

jednostek z podobnymi doświadczeniami,

odgrywają istotną rolę w procesie

podejmowania decyzji.



Tak więc istnienie odmiennych modeli

myślowych sprawia, że te same instytucje

formalne mogą działać z różnymi wynikami.

Funkcje Instytucji



Najistotniejszą funkcję

instytucji stanowi

„zwiększanie

przewidywalności

ludzkiego zachowania”.



Stabilne ramy prawne,

ochraniające własność

oraz usprawniające

egzekwowanie

kontraktu, stymulują

zwykle

przedsiębiorczość i

aktywność ekonomiczną.

Częste zmiany instytucji



takich jak prawo czy przepisy,

zwiększają niepewność w gospodarce i

sprawiają, że niemal niemożliwe jest,

aby za nimi nadążyć.



W konsekwencji podmioty

ekonomiczne posiadają mniej

wiarygodne informacje, co z kolei

negatywnie wpływa na aktywność

ekonomiczna.

Governance – rynek czy

firma?



Governance - „rozgrywanie gry” - transakcje oraz

produkcja dóbr i usług - dotyczy on organizacji

ustaleń związanych z podejmowaniem decyzji.



Williamson: organizowanie produkcji oraz

zawieranie transakcji w organizacji hierarchicznej

(Np. firma) może być bardziej pożądane niż rynek,

gdy pojawia się zachowanie oportunistyczne.





kiedy kłamstwa i oszukiwanie prowadzą do

kosztów transakcyjnych korzystania z rynku

przekraczających koszty transakcyjne organizacji

produkcji wewnątrz firmy.

Governance – rynek czy

firma?



Bodźce na rynkach i w firmach różnią się .



Rynki dostarczają bardzo mocnych bodźców z

powodu konkurencji.



Bodźce w firmie są słabe ze względu na brak

konkurencji. Ponadto firmy korzystają z licznych

zasad administracyjnych oraz procedur.



Rynki, ogólnie rzecz biorąc, szybciej przystosowują

się do zmian cen relatywnych.



Firmy posiadają przewagę w sytuacjach, kiedy

potrzebne stają się wspólne rozwiązania, dla

których ważne jest zaufanie.



Spory rynkowe są często rozpatrywane w sądzie,

podczas gdy spory wewnątrz firmy są najczęściej

rozstrzygane przez samą firmę.

Governance – rynek czy

firma?



Kiedy nie występują

inwestycje specyficzne

dla danej transakcji –

Np. wykorzystywana

jest technologia

służąca do celów

ogólnych - czynniki

produkcji mogą zostać

łatwo przeniesione.





Rynek mógłby być

najbardziej wydajną

formą governance.

Governance – rynek czy

firma?



Inwestycje specyficzne dla danej

transakcji sprawiają, że transfer

środków produkcji staje się

trudniejszy.





potrzebne mogą być

zabezpieczenia przeciwko

zachowaniom oportunistycznym, a

wówczas bardziej atrakcyjne stają się

hierarchiczne struktury governance.

Governance – rynek czy

rząd?



Centralne planowanie i/lub produkcja przez

państwo stanowią opcję, kiedy instytucje

rynkowe zawodzą i się nie rozwijają – kiedy

rynkowe koszty transakcyjne są zbyt

wysokie.



Racjonalizacją silnej interwencji państwowej

w Europie Zachodniej po II Wojnie Światowej

mógł być brak właściwie działających

instytucji rynkowych w wielu sektorach oraz

ogromne koszty korzystania z rynku.

„

Institutional Governance”



Organizacje

interpretujących oraz

egzekwujących zasady

gry, jak na przykład

sądownictwa, policji

czy rządu. Innymi

słowy, na tym poziomie

można znaleźć

sędziego/arbitra

ułatwiającego

przestrzeganie zasad

gry.

„

Institutional Governance”



Oddziałuje na poziom kosztów transakcyjnych.



W ten sposób determinuje, wraz z instytucjami

oraz hardware („narzędziami gry”), który rodzaj

struktury governance jest najbardziej wydajny.



Ale wpływa także na bodźce do działalności

gospodarczej poprzez oddziaływanie na

oczekiwane koszty transakcyjne przedsięwzięcia.



Np. kiedy zasadą jest przekupstwo, istnieje

główny antybodziec dla małych przedsiębiorstw,

ponieważ ogólnie rzecz biorąc brakuje im

zasobów, aby wpływać na decyzje podejmowane

przez „institutional governance”.

Definicja kosztów

transakcyjnych



Według Furubotna i Richtera [1997, 43]

można wyróżnić trzy różne rodzaje

kosztów transakcyjnych: rynkowe koszty

transakcyjne (ang.: market transaction

costs); menedżerskie (kierownicze) koszty

transakcyjne (ang.: managerial

transaction costs) i polityczne koszty

transakcyjne (ang.: political transaction

costs).

Koszty Transakcyjne



Powstają ze względu

na niekompletność i

niedoskonałość

informacji.



Ponadto ludzkie

zdolności poznawcze

i przewidywawcze są

ograniczone, w

związku z czym

popełniają oni błędy.

Koszty Transakcyjne



Barzel [1989, 2] definiuje koszty transakcyjne

jako „koszty powiązane z przemieszczeniem,

zdobyciem i ochroną praw”.



Hazeu [2000, 9] określa transakcję jako

przeniesienie praw własności.



Jeśli przedmiot ma różne właściwości, na

których można określić prawa własności,

transakcja może stanowić także przeniesienie

jednej lub większej ilości właściwości dobra.



Mówiąc ogólnie, transakcja dotyczy umowy

(kontraktu) pomiędzy dwiema stronami.

Rynkowe Koszty

Transakcyjne



Związane są z tarciami pojawiającymi się przy

korzystaniu z rynku.



Składają się z kosztów poszukiwania,

negocjacji i kontroli.



Koszty poszukiwania stanowią koszty

uzyskania informacji. Przykłady to:

poszukiwanie nabywców i sprzedawców;

informacji o ich kulturze i zachowaniu;

występowanie, interpretacja oraz środki

egzekwowania praw i regulacji; a także co jest

napisane w kontrakcie oraz co jest przez to

rozumiane (np. ukryte klauzule, znaczenie

języka, mały druczek).

Rynkowe Koszty Transakcyjne –

asymetryczna informacja



Asymetryczna

informacji - nie

wszystkie informacje są

dostępne publicznie



stwarzające możliwość

zachowania

oportunistycznego.





kosztami

transakcyjnymi są

koszty zdobycia

informacji o partnerze

handlowym (Np. o jego

wiarygodności) lub o

produkcie (Np. o jego

jakości).

Rynkowe Koszty Transakcyjne –

asymetryczna informacja



Poznański [1996] twierdzi, że informacje

prywatne nie mogą zostać w pełni

upublicznione „z powodu różnych doświadczeń

i spostrzeżeń aktorów oraz warunków, w jakich

informacje są gromadzone przez aktora”.



„

Najlepsze” warunki dla komunikowania

informacji stanowi zaufanie oraz powtórna

interakcja. Jednakże osiągnięcie takiej sytuacji

znów pociąga za sobą wysokie koszty

transakcyjne.

Koszty Negocjacji



Koszty negocjacji to koszty ponoszone przy

zawieraniu kontraktu.



Negocjować z inną firmą, jak również z

odpowiedzialnymi osobami wewnątrz własnej firmy.



Koszty te zawierają niezbędną biurokrację oraz

robotę papierkową.



Koszty negocjacji mogą być pokaźne, kiedy

partnerzy wymiany nie znają się nawzajem.



Wzrastają one, gdy nie są dostępne wszystkie istotne

informacje o dobrach i usługach oraz kiedy dobra i

usługi są heterogeniczne, tzn. kiedy mają wiele

wartościowych właściwości, których pomiar jest

drogi.

Koszty Negocjacji



Kiedy obie strony próbują negocjować

zabezpieczenia przeciwko jakimkolwiek

przyszłym konsekwencjom niepewności

wynikającej z wysokich kosztów pomiaru

oraz niemożności obliczenia

prawdopodobieństwa pewności zdarzeń,

koszty negocjacji są wygórowane.



Tak więc kontrakty są zawsze

niekompletne ze względu na koszty

informacji i negocjacji.

Koszty Kontroli



Koszty kontroli wynikają

z monitorowania oraz

przestrzegania

wypełniania kontraktu.



Doradcy, rozwinięte

struktury rynkowe z

„samoegzekwującymi

się” zasadami oraz

rozwinięty system

prawny są instytucjami

mogącymi obniżyć te

koszty transakcyjne.

Wartość w domenie

publiczne



Im wyższe koszty transakcyjne, tym

trudniej jest egzekwować prawa

własności



słabsze bodźce do

aktywności ekonomicznej i silniejsze

bodźce do oportunistycznego

zachowania.



Więc pytanie jest – jak silny jest

system ekonomiczny?

Czynniki mogące obniżyć

koszty transakcyjne

Kapitał społeczny

Nieformalny kapitał społeczny

– zaufanie pierwotne



Zaufanie o cechach

dobra prywatnego i

publicznego.

Pomiędzy

członkami rodziny

(pokrewieństwo),

bliskimi

przyjaciółmi.

Nieformalny kapitał społeczny

– zaufanie procesowe



Zaufanie o cechach

dobra prywatnego i

publicznego.

Pomiędzy

jednostkami, które

wielokrotnie

zawierały między

sobą transakcje, nie

będąc lojalnymi

wobec specyficznych

grup.

Wpływ na koszty transakcyjne i

wydajność przystosowawczą



Obniża koszty transakcji pomiędzy

jednostkami.



Kapitał „znajomości”– niewydajny

kiedy ogranicza działania poza-

grupowe, ponieważ te mogłyby

zaszkodzić reputacji. Mogą prowadzić

do korupcji itp.



Niejasny wpływ na aktywność

ekonomiczną

Formalny kapitał społeczny.



Zaufanie ogólne albo procesowe;

pewność i zaufanie do instytucji

formalnych oraz „instytucjonalnych

struktur zarządzania” itp



Zaufanie jako dobro publiczne,

ułatwiające transakcje z nieznanymi

lub mało znanymi jednostkami albo

organizacjami.

Wpływ na koszty transakcyjne i

wydajność przystosowawczą



szerokie zaufanie ułatwia wydajne

egzekwowanie trzeciej strony. Obniża

koszty transakcyjne.



Wydajne egzekwowanie trzeciej

strony pobudza szerokie zaufanie.



Pozytywny wpływ na aktywność

ekonomiczną..

Infrastruktura fizyczna,

transport i logistyka



Wydajne środowisko instytucjonalne,

np. odpowiednia infrastruktura

prawna i gospodarcza, nie będzie

poprawiać aktywności ekonomicznej

bez infrastruktury przestrzennej i

fizycznej.

Infrastruktura fizyczna,

transport i logistyka



Inwestycje w telekomunikację zmniejszają

koszty przekazywani informacji.



Szybki rozwój hardware i software w

technologii komputerowej pociąga za sobą,

oprócz szybszej komunikacji, wysokie

oszczędności kosztów możliwe na

przetwarzaniu informacji.



Kiedy dostawca pizzy wykorzystuje system

komputerowy do zaplanowania najbardziej

wydajnej drogi do dostarczania pizzy,

oszczędza na transporcie.

Infrastruktura fizyczna,

transport i logistyka



Rozwój fizycznej infrastruktury także

zwiększa dystrybucyjny zakres

informacji, jak np. książki i gazety.



Jednak efekty te są silniejsze w

przypadku internetu i zwiększonych

możliwości transferu informacji

stworzonych przez telekomunikację,

sieci elektroniczne, sieci kablowe itd

Koszty transakcyjne a

logistyka



Trzy różne przepływy: przepływ dóbr,

przepływ informacji oraz przepływ pieniędzy.



Przepływ informacji dotyczy kosztów

transakcyjnych – kosztów informacji.



Przepływ pieniędzy dotyczy pieniędzy oraz

instytucji z nimi związanych, które ułatwiają

handel poprzez zmniejszanie kosztów

transakcyjnych handlu wymiennego.



Oba przepływy zawierają koszty

transakcyjne związane z zachowaniem

oportunistycznym, które tworzy potrzebę

poświęcania zasobów na zabezpieczenia.

Koszty transakcyjne a

logistyka



Przepływ dóbr zawiera koszty

produkcji, koszty transportu i koszty

transakcyjne.



Koszty produkcji zwykle są znaczące od

producenta surowców po produkt

finalny.



Koszty transportu dotyczą

przemieszczania dóbr pomiędzy

firmami.

Koszty transakcyjne a

logistyka



Koszty transakcyjne ponoszone są na poziomie

firmy (menedżerskie koszty transakcyjne), a

także kiedy transakcja zachodzi miedzy

dwiema firmami (rynkowe koszty

transakcyjne).



Czynniki takie, jak zaufanie i skłonność do

współpracy, należą do czynników obniżających

koszty transakcyjne we wszystkich trzech

przepływach, ułatwiając jednocześnie

tworzenie nowych struktur zarządzania.

Koszty transakcyjne a

logistyka



Dystrybucja z magazynu centralnego do

finalnego konsumenta obejmuje głównie

koszty transakcyjne.



Hurtownicy i detaliści są instytucjami

obniżającymi koszty transakcyjne poprzez

magazynowanie i dystrybuowanie w tym

sensie, że konsument nie musi tyle chodzić

lub jeździć, aby znaleźć produkt, którego

chce.



Z drugiej strony prowadzi to do przyrostu

kosztów składowania.

Koszty transakcyjne a

logistyka



Z punktu widzenia logistyki ci hurtownicy

i detaliści tworzą wartość dodaną poprzez

transformację / produkcję formy, miejsca,

czasu [Van Goor i in., 1998, 8].



Generalnie to, czy mówimy o kosztach

transportu, produkcji lub transakcyjnych,

często zależy od produktu oraz etapu w

łańcuchu logistycznym.

Koszty transakcyjne a

logistyka



Transformacja

miejsca dotyczy

kosztów

transportu,

ponieważ jest ona

związana z

transportem oraz

przeniesieniem

dóbr.

Koszty transakcyjne a

logistyka



Transformacja czasu związana jest ze

składowaniem dóbr, dopóki nie będą się

nadawać do konsumpcji (np. wino, whisky, ser)

albo dopóki nie pojawi się popyt konsumentów

(np. prezenty Bożonarodzeniowe, choinki).



W pierwszym przypadku magazynowanie

obejmuje koszty produkcji. W drugim

natomiast obejmuje koszty transakcyjne, które

ograniczają koszty transakcyjne reagowania

na / przewidywania popytu albo kiedy koszty

transakcyjne kupowania poprzez rynek są

wysokie (np. niewiarygodni dostawcy).

Document Outline