1
1
Relacja
ratownik – pacjent
1
1
Relacja
ratownik – pacjent
Relacja
układ obejmujący dwóch partnerów/
jednostki lub grupy;
istnienie łącznika – przedmiotu,
postawy, interesu, sytuacji -
stanowiące podstawę tej relacji
układ powinności i obowiązków –
unormowane czynności, które
partnerzy powinni wobec siebie
wykonywać
Model relacji paternalistyczny
Kontrola całej sytuacji spoczywa
w rękach lekarza, natomiast
udział pacjenta jest minimalny.
Lekarz podejmuje samodzielnie
decyzje uznając, że są one
najlepsze dla pacjenta.
Model relacji partnerskiej
Profesjonalista w porozumieniu z chorym
podejmuje wszystkie decyzje zwracając
uwagę na doznania pacjenta, pozwalające
zrozumieć podejście chorego do choroby i
proponowanego leczenia. Danie pacjentowi
szansy przedstawienia jego punktu
widzenia choroby, poznanie postawy
pacjenta do proponowanego leczenia i jego
współudział w decyzji o podejmowanych
działaniach terapeutycznych.
MODELE TEORETYCZNE
RELACJI LEKARZ-PACJENT
Modele paternalistyczne
l. MODEL PARSONSA (1951 r.)
Pozycja lekarza i pacjenta są ze sobą sprzężone, ale jest to układ
zdecydowanie asymetryczny. Lekarz ma pozycję dominującą.
Lekarz w działaniu ma kierować się 3 zasadami:
uniwersalizmu,
emocjonalnej neutralności,
specyfiki funkcji.
Przedmiotem terapii jest choroba a nie osoba.
Lekarz ma prawo do całej osoby pacjenta pod względem
fizycznym i psychicznym.
Lekarz autorytatywnie ustala i prowadzi terapię. Lekarz wie
najlepiej, co jest dla pacjenta najlepsze.
Pacjent ma pełną gotowość do podporządkowania się wymogom
MODELE TEORETYCZNE
RELACJI LEKARZ-PACJENT
Modele paternalistyczne
II. MODEL SZASZA l HOLLENDRA (1956 r.)
Relacja lekarz -pacjent uzależniona jest od stanu
chorego i jego zdolności do aktywnego uczestnictwa w
terapii.
Wyróżnia się 3 rodzaje interakcji:
AKTYWNOŚĆ- BIERNOŚĆ
KIEROWANIE- WSPÓŁPRACA
WSPÓŁUCZESTNICTWO.
Model w pewnych sytuacjach dopuszcza partnerstwo
i współdziałanie, ale nadal zakłada dominację lekarza
i podporządkowanie
MODELE TEORETYCZNE
RELACJI LEKARZ-PACJENT
Modele paternalistyczne
III. MODELE OPARTE NA TEORII KONFLIKTU
Freidson (1960,1970),Waitzkin (1983), Navarro(1976)
Na wzajemną relację lekarz -pacjent mają wpływ różnice
ich interesów oraz różne pozycje w strukturze społecznej.
Dominująca pozycja lekarza wynika z tego, że kontroluje
on dostęp do wszystkich świadczeń medycznych.
Konflikt między lekarzem a pacjentem to konflikt między
korzyściami materialnymi.
System medyczny faworyzuje bogatych, a uniemożliwia
porozumienie i współpracę z biednymi.
W interesie lekarza jest zachowanie niedostępności
wiedzy dla innych i oceny ich działalności
MODELE TEORETYCZNE
RELACJI LEKARZ-PACJENT
Modele partnerskie
IV. MODELE OPARTE NA IDEOLOGII KONSUMERYZMU
Cassef(1986 r.)
Relacja lekarz-pacjent jest rozpatrywana z punktu widzenia
konsumenta usług medycznych, czyli pacjenta.
Następuje zerwanie z ignorancją, apatią i uzależnieniem pacjenta.
Lekarz jest partnerem, doradcą i współdecydentem.
Nie obowiązuje w pełni hasło „Lekarz wie lepiej".
Zdrowie pacjenta zależy bardziej od jego aktywnej postawy niż od
biernego stosowania się do zaleceń.
Relacje l-p są pewnym zorganizowanym systemem zachowań,
których pacjent (konsumet) musi się uczyć, aby efektywnie
negocjować usługi.
Pacjent aktywny - zdobywa wiedzę, wybiera lekarza, wybiera
alternatywne źródła pomocy.
Ocenia rezultaty interwencji med., dąży do poznania potrzeb
zdrowotnych.
MODELE TEORETYCZNE
RELACJI LEKARZ-PACJENT
Modele partnerskie
V. MODEL OPARTY NA PROMOCJI ZDROWIA
Profesjonalna opieka med. pełni rolę
wspierającą
Lekarz obok funkcji terapeutycznych zajmuje
się promocją zdrowia pacjenta i jego rodziny.
Lekarz jest doradcą, posiada autorytet, ale nie
ma władzy nad pacjentem (proces
deprofesjonalizacji).
Komunikacja
Aby mogła zaistnieć dobra relacja
pomiędzy personelem medycznym a
pacjentem ważna jest prawidłowa
komunikacja.
Komunikacja to proces mający na celu
spowodowanie u odbiorcy informacji
zmiany świadomości zamierzonej przez
nadawcę
Komunikacja
W proces przekazywania informacji
współuczestniczą 3 czynniki:
1.
nadawca
2.
odbiorca
3.
kod – sposób przekazu informacji
Muszą też istnieć 3 ogniwa:
1.
Aktywne słuchanie
2.
Słowne przekazywanie informacji
3.
Sygnały niewerbalne
W kontaktach z pacjentem ratownik
powinien wykorzystać dwa poziomy
oddziaływania:
1.
czynności instrumentalne – ściśle
wiążące się z leczeniem
2.
czynności ekspresywne –
zaspokajające potrzeby
psychologiczne
Korzystanie z pomocy
medycznej - wydarzenie
stresujące
1.Pacjent traci swą niezależność, swoje
normalne zdolności do samodzielnego
rozwiązywania problemów
2.Pacjent boi się o swoje zdrowie –
choroba może być poważna, obawa o
życie, perspektywa
niepełnosprawności, przewlekłej
choroby
Rola komunikacji
profesjonalista - pacjent
Na drodze komunikacji werbalnej oraz
niewerbalnej ratownik poznaje stan pacjenta,
jego problemy i oczekiwania, a następnie
przedstawia plan postępowania. Oddziałuje
tym samym na stan emocjonalny chorego,
wpływa na jego samopoczucie i nastawienie do
procesu leczenia. Pacjent natomiast opisuje
własne doznania, oczekiwania i zajmuje
stanowisko wobec przedstawionych przez
ratownika planów i rokowań.
Psycholog Eric Berne nazwał interakcje
między ludźmi transakcjami.
komplementarne / równoległe /
otwarte
skrzyżowane
z podwójną intencją
Interakcje wg. Berne’a
1.
Równoległe/komplementarne/otwart
e
takie, w których występuje
zgodność intencji nadawcy z
interpretacją odbiorcy, np. „Która
godzina? … Ósma.”
najkorzystniejsze
Interakcje wg. Berne’a
2. Skrzyżowane
Istnieje rozbieżność między
intencją nadawcy a interpretacją
odbiorcy, np. lekarz nie
usłyszawszy pytania, nie
odpowiada na nie, co pacjent
odbiera jako wrogość;
Interakcje wg. Berne’a
3. Z podwójną intencja - jedna z intencji jest
jawna, druga ukryta (zakamuflowana)
Prowadzą do „gry manipulacyjnej”, np. w
rozpoznaniu ciężkiej choroby rodzina nie
chce wyjawić prawdy pacjentowi, mówiąc:
„On tego nie zniesie”
intencja jawna to ochrona chorego przed
negatywnymi informacjami,
intencja ukryta to uniknięcie konfrontacji z
emocjami chorego
Najbardziej destruktywne
Gry manipulacyjne prowadzą w efekcie
do osłabiania więzi, udawania,
unikania, pogłębiania poczucia
zagrożenia i osamotnienia.
Bywa jednak i tak, że gry manipulacyjne
są cennym narzędziem, bardziej
przydatnym do poprawy nastroju
chorego niż otwarty komunikat.
Błędne komunikowanie się
Trudno o efektywną komunikację, jeżeli:
mówi się zbyt szybko,
niewyraźnie artykułuje wyrazy,
stosuje wyrażenia żargonowe lub niejasne określenia,
uwagę koncentruje się na wybranych faktach zamiast na
całokształcie wypowiedzi.
Poważnym utrudnieniem jest też stan psychofizyczny, który
doraźnie zmienia sposób postrzegania zdarzeń.
Istotnymi barierami utrudniającymi porozumienie są także:
domyślanie się,
przygotowywanie odpowiedzi,
wybiórcze słuchanie i ocenianie.
krytykowanie i obwinianie rozmówcy,
przerywanie mu,
zasypywanie nadmiarem informacji.
Niewłaściwa relacja między lekarzem a
pacjentem jest największym zagrożeniem
do zaistnienia nieodwracalnych szkód,
nadużyć i obustronnych obciążeń.
Podstawą przyjęcia na studia medyczne jest
punktacja w testach weryfikujących wiedzę,
a przecież ważniejsza jest umiejętność
właściwego komunikowania się, wrażliwość i
empatia.
Predyspozycje i umiejętności
interpersonalne kandydatów doceniły już
m.in. media, urzędy, branże handlowe,
biorąc w mniejszym stopniu pod uwagę
kwalifikacje zawodowe.
Personel – istotny element
terapii
Personel powinien umieć:
- właściwie zmotywować pacjenta do
walki z chorobą,
-
wyciszyć nadmiernie rozbudowane
emocje,
-
przywrócić poczucie kontroli nad
objawami,
-
zwiększyć poczucie bezpieczeństwa.
Personel – istotny element
terapii
Umiejętne zmotywowanie pacjenta
przez personel medyczny jest
niekiedy ważniejsze niż
odpowiednio zastosowane
leczenie, o czym świadczyć może
efekt placebo.
Cechy poprawnej
komunikacji z pacjentem
Wiarygodność, profesjonalizm i życzliwość
Indywidualne podejście
Przewaga słuchania
Zgodności zachowań werbalnych i niewerbalnych
Zrozumiałość i prostota przekazu
Stymulowanie do przekazu zwrotnego
Poznawanie potrzeb pacjenta i ich zaspokojenie
Stosowanie pytań otwartych — które dają możliwość
swobodnej wypowiedzi
Zadawanie pytań dotyczących problemów
psychologicznych, nie tylko somatycznych
Zachęcanie do wyjaśniania problemów, które pacjent
sygnalizuje tylko ogólnikowo
Umiejętne posługiwanie się ciszą
Rady dla ratownika
Najtrudniejszym zadaniem bywa na ogół
nawiązanie pierwszego kontaktu,
zwłaszcza w sytuacji, gdy nasilone emocje
dezorganizują procesy poznawcze (uwagę,
pamięć, racjonalne myślenie), wywołują
napięcie i obniżają kontrolę zachowania.
Wówczas najlepiej:
najpierw wyciszyć emocje,
udzielić wsparcia
dać wyraz pełnej akceptacji przeżyć
pacjenta lub odroczyć rozmowę.
Przykazania ratownika
Za minimum zaleca się włączenie na stałe do swojej
praktyki zawodowej kilku podstawowych przykazań:
— wyrażać się jasno, rzeczowo i zrozumiale;
— aktywnie słuchać;
— powtarzać najważniejsze informacje;
— okazywać zrozumienie i akceptację;
— wyjaśniać, pytać i odpowiadać;
— być uwrażliwionym na odbiorcę, podążać za nim;
— unikać nieszczerości; utrzymywać kontakt wzrokowy
— podchodzić indywidualnie i plastycznie;
— interesować się pacjentem, nie tylko jego chorobą;
— uwzględniać kontekst sytuacyjny;
— nie opuszczać w trudnych chwilach;
— dbać o racjonalną nadzieję, wspierać emocjonalnie.
Gotowość do wysłuchania, zachowanie
spokoju i pozwolenie na przeżywanie
różnych uczuć pacjentowi to ważna
umiejętność. Dzięki nim łatwiej
będzie:
zdobyć wskazówki diagnostyczne,
szybciej zaprogramować terapię,
doświadczyć satysfakcji i
zadowolenia ze wzajemnych relacji.