CZY JESTEŚ KOWALEM 

SWOJEGO LOSU??

Angelika Lewandowska 

167844

Tomasz Łanowy 167919

Julian Rotter

• Stwierdził, że ludzie różnią się od siebie 

pod względem umiejscawiania 
odpowiedzialności za to, co im się 
przytrafia.

• Wyróżnił dwa rodzaje umiejscowienia 

źródła kontroli.

Umiejscowienie źródła kontroli

• ZEWNĘTRZNE

Interpretowanie 

skutków,    jakie 

wywołuje nasze 

zachowanie, jako 

wyniku szczęścia, 

działania innych 

ludzi, zrządzenie 

losu.

• WEWNĘTRZNE

Ludzie myślą, że to 

ich zachowanie i 

cechy osobowości 

są odpowiedzialne 

za skutki.

Teoria społecznego uczenia się 

• W rozwoju człowieka dochodzi do uczenia 

się tych zachowań które są wzmacniane.

• Wzmocnienie zwiększa oczekiwanie, że 

dane zachowanie spowoduje pożądane 
wzmocnienie. 

• Usunięcie wzmocnienia spowoduje zanik 

oczekiwania zależności między 
zachowaniem a wzmocnieniem.

• Zdaniem Rottera wewnętrzne lub 

zewnętrzne umiejscowienie źródła 
kontroli stanowi ważny aspekt tego, kim 
jesteś, jest częścią Twojej osobowości.

Cel badań

1. Stworzenie wiarygodnej skali pomiaru 

stopnia, w jakim jednostka 
umiejscawia kontrolę wewnątrz lub na 
zewnątrz siebie.

2. Udowodnienie, że ludzie różnią się 

sposobem interpretowania przyczyn 
wzmocnienia w takich samych 
sytuacjach.

Metoda

• Rotter zaprojektował skalę zawierającą 

serię wielu par stwierdzeń. W każdej 
parze znalazło się zdanie pokazujące 
wewnętrzne i zewnętrzne 
umiejscowienie kontroli.

• Badany wybierał jedno i tylko jedno 

zdanie z każdej pary, które było bardziej 
prawdziwe w jego przypadku.

Narzędzie badań

• Początkowo zawierało 60 par 

stwierdzeń, ograniczone do 23.

• Dodano 6 pozycji buforowych, by ukryć 

prawdziwy cel skali.

• Rotter nazwał ją I-E Scale - Skala 

Umiejscowienia Źródła Kontroli 
(Kwestionariusz do pomiaru poczucia 
kontroli [Delta] – R.Ł.Drwal).

Przykładowe pozycje

Pozycj

a

Stwierdzenie

2a.

2b.

Wiele przykrych rzeczy w życiu ludzi 

jest częściowo spowodowanych 
pechem.

Nieszczęścia, jakie zdarzają się 
ludziom, są wynikiem popełnianych 

przez nich błędów.

23a.

23b.

Niekiedy nie mogę pojąć, w jaki sposób 

nauczyciele dochodzą do ocen, które 
otrzymuje.

Moje oceny zależą bezpośrednio od 
tego, jak dużo się uczę.

Przykładowe pozycje buforowe

Pozycj

a

Pozycje buforowe

1a.

1b.

Dzieci mają kłopoty, ponieważ rodzice 

zbyt często je karzą.
Problemem większości dzisiejszych dzieci 

jest to, że rodzice są dla nich zbyt 
pobłażliwi.

14a.

14b.

Pewni ludzie są po prostu niedobrzy.

W każdym człowieku jest coś dobrego.

Wyniki

• Znaleziono zależności pomiędzy wynikami 

otrzymanymi dzięki zastosowaniu skali a 

sytuacjami związanymi z

:

1. Hazardem
2. Aktywnością polityczną
3. Perswazją
4. Paleniem tytoniu
5. Motywacja osiągnięć
6. Konformizmem

Hazard

• Związek robienia zakładów i 

umiejscowienie źródła kontroli.

• Pewne wygrane – kontrola wewnętrzna.
• Kontrola zewnętrzna – większe ryzyko, 

złudzenie gracza.

Aktywność polityczna

• Czarnoskórzy studenci pytani o 

aktywność związaną z ruchem praw 
obywatelskich.

• Ci, którzy brali udział w marszach i 

należeli do organizacji zajmujących się 
obroną praw obywatelskich mieli 
poczucie kontroli wewnętrznej. 

Perswazja

• Obie grupy miały taki sam stosunek do 

męskich i damskich organizacji 
studenckich.

• Obie grupy mieli przekonać innych 

studentów do zmiany poglądów na temat 
organizacji.

• Osoby z wewnętrzną kontrolą były 

skuteczniejsze w zmienianiu postaw 
innych i bardziej odporne na manipulacje.

Palenie tytoniu

• Samokontrola związana z wewnętrzną 

kontrolą.

1. Palacze częściej niż niepalący mieli 

poczucie kontroli zewnętrznej.

2. Ci którzy rzucili palenie po pojawieniu 

się ostrzeżenia o szkodliwości palenia 
mieli silniejsze poczucie kontroli 
wewnętrznej niż Ci, którzy nie rzucili 
nałogu.

Motywacja osiągnięć

• Jeśli wierzysz że twoje sukcesy są tylko 

twoja zasługą, to masz większą 
motywację do osiągania sukcesów. 

• Istnieje związek między poczuciem 

wewnętrznym kontroli a wskaźnikami 
motywacji.

Konformizm

• Osoby zostały poddane testowi 

konformizmu Solomona Ascha.

• Badanym pozwolono stawiać pieniądze 

na prawdziwość swoich sądów.

• Osoby mające wewnętrzną kontrolę w 

mniejszym stopniu zgadzały się z 
większością, a kiedy ich sądy były 
sprzeczne z opinią większości stawiały 
więcej pieniędzy na siebie.

Omówienie

• Możliwe  czynniki wpływające na 

kształtowanie się poczucia kontroli:

– Różnice kulturowe
– Różnice społeczno-ekonomiczne
– Różne style rodzicielstwa

Omówienie

• Umiejscawianie kontroli jest możliwą do 

zdefiniowania cechą jednostki, 
występującą dosyć konsekwentnie w 
różnych sytuacjach.

• Różni ludzie zachowują się inaczej w 

takich samych sytuacjach.

• Umiejscawianie kontroli można 

zmierzyć.

• I-E Scale jest skutecznym narzędziem.

Hipoteza Rottera

• Osoby o wewnętrznej kontroli częściej:
1. Wykorzystują informacje do poprawienia 

przyszłych zachowań w takich samych 

lub podobnych sytuacjach

2. Inicjują zmiany, poprawiają swoje 

warunki życiowe

3. Bardziej cenią wewnętrzne umiejętności 

i osiąganie celów

4. Są mniej podatne na manipulację.

Kolejne badania

• Od czasu opracowania skali przez 

Rottera, przeprowadzono setki badań 
analizujących związek między 
umiejscowieniem kontroli a różnymi 
zachowaniami.  

Zachowania prozdrowotne

• Badania Stricklanda 1977
• Z przeglądu badań wynika, że osoby z 

poczuciem kontroli wewnętrznej zwykle 
przyjmują większą odpowiedzialność za 
swoje zdrowie – nie palą, maja lepsze 
nawyki żywieniowe, dbają by uniknąć 
wypadków.

• Poziom stresu jest u nich niższy, rzadziej 

cierpią na choroby związane ze stresem.

Styl rodzicielstwa

• Rodzice o kontroli wewnętrznej są 

bardziej czuli, konsekwentni pod 
względem dyscypliny, bardziej zależy im 
by nauczyć dziecko brania 
odpowiedzialności za własne czyny. 

• Rodzice z kontrolą zewnętrzną są 

bardziej autorytarni, restrykcyjni, nie 
sprawiają dzieciom dużej możliwości 
sprawowania osobistej kontroli.

Badania Simsa i Baumanna – 

1972

• Śmiertelność spowodowana przez 

tornado jest pięciokrotnie wyższa na 
Południu niż na Środkowym Zachodzie.

• Wyeliminowano aspekty fizyczne: siła i  

gwałtowność burz, pora doby burz, 
rodzaj konstrukcji mieszkań i zakładów 
pracy, jakość systemów ostrzegania.

• Różnica może być spowodowana 

zmiennymi psychologicznymi.

Badania Simsa i Baumanna – 

1972

• Wyniki pokazały, że badani z Alabamy 

mieli silniejsze poczucie kontroli 
zewnętrznej niż badani z Illinois.

• Poczucie kontroli wewnętrznej bardziej 

przyczynia się do zachowań ratujących 
życie podczas takich zdarzeń jak 
tornado.

Depresja

• Yang i Clum – 2000
• Bezradność i beznadziejność – 

podstawowe objawy depresji.

• Stres dziecięcy wynikający z 

wykorzystania i niestabilności rodziny 
przyczynia się do niskiego poczucia 
własnej wartości, zewnętrznej kontroli, 
wyższych poziomów depresji i tendencji 
samobójczych w dorosłym życiu.

Przekonania religijne

• Pobożni ludzie uważają że właściwe jest 

powierzenie losu Bogu.

• Stwierdzono, że jeżeli ktos ma poczucie 

kontroli zewnętrznej, ale zewnętrzna 
władza postrzegana jako silna wiara w 
najwyższą Istotę, to taka osoba będzie 
mniej podatna na np. poczucie 
bezradności, depresję, słabe 
osiągnięcia.  

Prawicowy autorytaryzm

• Badania Djakonowa i Jurtajkina - 2000
• Badania przeprowadzone wśród 

amerykańskich i rosyjskich studentów.

• Amerykańscy studenci z poczuciem 

kontroli wewnętrznej mieli wyższy 
poziom autorytaryzmu.

• Brak takiej zależności wśród rosyjskich 

studentów.

Inne badania

• Badania Rottera przytaczane przy 

– Zaburzeniach po stresie traumatycznym
– Starzeniu się 
– Metodach porodu
– Wynikach w nauce
– Zapobieganiu HIV, AIDS
– Stosowaniu środków antykoncepcyjnych
– ...

Wnioski

• Osoby o zewnętrznej kontroli częściej 

modyfikują swą orientację, jeśli pełnią 
funkcję związane z większą władzą 
źródło kontroli umiejscawiają wewnątrz.

• Osoby o poczuciu kontroli wewnętrznej 

w okresie stresu i niepewności, mogą 
przesunąć się nieco w kierunku 
orientacji zewnętrznej. 

Wnioski 

• Lepiej przystosowane i bardziej skuteczne 

są osoby z poczuciem wewnętrznej kontroli.

• Skutkami próby zmiany trudnej sytuacji 

mogą być frustracja, rozczarowanie, 
depresja.

• Kiedy kontrolowanie skutków zachowań 

rzeczywiście leży poza możliwościami 
jednostkami, najzdrowsze jest 
umiejscowienie źródła kontroli na zewnątrz.

Koniec