PowerPoint Presentation

Zawartość seminarium

Omówienie różnych definicji zdrowia.

Wielowymiarowa koncepcja zdrowia.

Przedstawienie czynników

wpływających na stan zdrowia.

Omówienie czynników ze

szczególnym uwzględnieniem

środowiska społeczno- kulturowego.

Podejście holistyczne w medycynie

Podejście tradycyjne-

biomedyczne

Choroba to patologiczne zakłócenia

w jego prawidłowym działaniu.

Definicje zdrowia



Nieobecnoś

choroby lub bólu, normalny stan

organizmu, w którym nie występuje fizyczna lub

psychiczna choroba (definicja biomedyczna)



Dobrostan fizyczny, psychiczny i społeczny, a nie

tylko nieobecność choroby lub niepełnosprawności

(definicja WHO

- biopsychospołeczna

)



Zdolność do pełnienia ról społecznych i

wykonywania zadań (definicja socjologiczna)

Dobrostan



Dobrostan fizyczny:

brak bólu, prawidłowe

funkcjonowanie systemów w organizmie, fizyczna

aktywność, samoobsługa, subiektywna pozytywna ocena

stanu fizycznego



Dobrostan psychiczny

: umiejętność akceptacji i

wyrażania swoich uczuć, umiejętność panowania nad

emocjami, radzenie sobie w sytuacjach stresowych, spokój

ducha, posiadanie wierzeń i wartości które decydują o celu

życia poczucie psychicznego dobrostanu



Dobrostan społeczny

satysfakcja z relacji z innymi,

wypełnianie ról społecznych

Choroba/czuje się chory/jestem

chory



Obiektywna patologiczna zmiana w organizmie

- biomedyczna koncepcja choroby ( ang

disease)



Indywidualna interpretacja i sposób

reagowania na symptomy chorobowe-

subiektywne odczucie choroby ( ang illness)



Wejście w rolę społeczną osoby chorej

(ang sickness)

Wielowymiarowe funkcjonowanie

człowieka



Wymiar biologiczny



Wymiar psychologiczny



Wymiar społeczny

Trzy wymiary miejscem

konfrontacji:



Czynników chorobotwórczych



Zasobów

Tablica 1. Szacunkowy wpływ czterech czynników na dziesięć
podstawowych przyczyn śmierci (w procentach)

Czynniki

Przyczyny śmierci     Styl życia   Środowiskowe  Genetyczne  Służba zdrowia
Choroby serca               54                    9                   25                12
Nowotwór                      37                  24                   29                10
Śmierć nagła                 50                  22                   21                  7
Wypadki drogowe         69                  18                     1                12
Inne wypadki                 51                  31                     4                14
Grypa/zapalenie płuc    23                  20                    39               18
Cukrzyca                      34                    0                    60                 6
Marskość wątroby         70                   9                    18                 3
Samobójstwa                60                  35                     2                 3
Zabójstwa                     63                  35                     2                 0
Powyższe przyczyny
Łącznie                         51                  19                    20              10
Źródło: U.S. Centers for Disease Control, za M. R. Levy, M. Dignan, J . H. Shirreffs; Essentials of Life

&Health, New York 1984.

Czynniki biologiczne

Zbiór determinant zdrowia zarówno fizycznego i

psychicznego

, będących wynikiem działania

naszego dziedzictwa genetycznego



Rodziny długowieczne (pomimo złego stylu życia)



Choroby genetyczne (mukowiscydoza-zmiana długości

życia)

Opieka zdrowotna

Wielkość i jakość zasobów opieki

zdrowotnej,

●

ludzie: lekarze, pielęgniarki, ratownicy

●

budynki, sprzęt, aparatura, leki

●

organizacja systemu opieki

zdrowotnej

Czynniki środowiskowe

Wszelkie czynniki

biologiczne,

fizyczne,

chemiczne, i społeczn

o-kulturowe

wpływające na stan zdrowia na któr

jednostka

niema lub

ma niewielki

wpływ

Środowisko



Zamieszkania



Pracy

Środowisko



Fizyczne



Kulturowe



Społeczne

Kulturowe uwarunkowania zdrowia

i choroby

Kultura to wszystkie elementy życia człowieka, które

nie mają charakteru biologicznego a dziedziczone

są w procesie socjalizacji i wychowania

Kultura



Materialna



Niematerialna

Język

Wiedza

System wartości

Normy

Symbole i znaki

Związek kultury ze zdrowiem



Definiowanie, czym jest zdrowie i choroba



Koncepcje dotyczące przyczyn choroby



Role osób chorych i osób leczących



Zachowania w zdrowiu, styl życia jako czynnik

socjogenny w powstawaniu chorób



Zachowania związane z leczeniem

Nierówności społeczne

a stan zdrowia



Nierówności ze względu na wiek



Nierówności ze względu na płeć



Nierówności ze względu na stan cywilny



Status społeczno – ekonomiczny



Zawód



Bezrobocie



Środowisko rodzinne



Społeczność lokalna



Środowisko pracy



Migracja

Czynniki społeczne szczególnie

predysponujące do wystąpienia

chorób



Ubóstwo i niski status ekonomiczny



Samotność



Migracje

Nierówności ze względu na wiek



Niemowlęctwo (0-1)



Dzieciństwo (2-14)



Młodość (15-24)



Dojrzałość (25- 64)



Wiek starszy (powyżej 65)

Czynniki środowiskowe a wiek

1. Dzieciństwo i młodość:

Socjalizacja, wychowanie,

podejmowanie pierwszej pracy

2. Dojrzałość:

Zmiany w wypełnianiu ról rodzinnych,

duża ruchliwość zawodowa (zmiany pracy)

3. Wiek starszy:

okres strat

Wiek podeszły okresem strat



Obniżenie sprawności psychicznej i fizycznej,

występowanie schorzeń przewlekłych,

niepełnosprawność



Wycofanie się z pełnionych ról społecznych



Obniżenie status ekonomicznego



Utrata współmałżonka



Osamotnienie, tracenie grup wsparcia, izolacja



Utrata niezależności i zajęcie pozycji zależności

od innych

Płeć jako wyznacznik nierówności

społecznych a stan zdrowia



Kobiety żyją dłużej od mężczyzn

( średnio 7 lat )



Stan zdrowia kobiet jest gorszy niż

mężczyzn

Nierówności społeczne ze względu na

stan cywilny



Osoby pozostające w związkach małżeńskich

odznaczają się lepszym zdrowiem i mniejszym

stopniem niepełnosprawności



Stan małżeński jest bardziej korzystny dla

mężczyzn niż dla kobiet

Zabezpieczenie regularnego życia i pomocy w razie

choroby

Jaka może być przyczyna lepszego

zdrowia u osób w stanie małżeńskim

w porównaniu do osób w stanie

wolnym?

Stan cywilny a styl życia

Różnice w umieralności



Samobójstwa



Zabójstwa



Zgony z powodu marskości wątroby, grużlicy,

raka płuc



Narkomania



Wypadki drogowych

Zabezpieczenie regularnego życia i pomocy w razie

choroby

Środowisko mieszkaniowe a zdrowie



Nadmierne zagęszczenie w mieszkaniach



Konflikty



Kanalizacja



Kuchnie i piece węglowe



Brud, hałas

Środowisko pracy a zdrowie



Satysfakcja z pracy



Uciążliwość pracy ( bio-psycho-

społeczna)



Stopień odpowiedzialności



Konflikty w roli zawodowej



Konflikty ról



Przeciążenie roli



Grożba bezrobocia i okresowość pracy

Stres

„

niespecyficzną reakcję organizmu

na wszelkie niedomagania”

Hans Selye

Stres (Selye)

Zmiany pojawiające się w systemie

biologicznym w odpowiedzi na

oddziaływanie czynników środowiska

( zewnętrznego lub wewnętrznego)

Stres jako

sytuacja zewnętrzną

(bodźcowa)

wywołującą określone stany

emocjonalne.

(

Badania Basowitza i in. nad skoczkami

spadochronowymi

)

Stres ujmowany jako „klasa bodźców,

która posiada duże

prawdopodobieństwo wywołania

lęku u większości ludzi

”.

Ludzie różnią się w percepcji zdarzeń.

Pewne klasy bodzców (np. śmierć bliskich, wojny) mają

podobną wagę dla bardzo różnych ludzi, bez względu na

ich wiek, płeć czy wykształcenie.

stres jako relację między jednostką i

środowiskiem

R. Lazarus

„

Stres psychologiczny jest szczególną relacją

między osobą a środowiskiem, którą osoba

ocenia jako nadwyrężającą jej zasoby i

zagrażającą jej dobrostanowi”.

traktowanie stresu jako zjawiska całkowicie

subiektywnego:

możemy bowiem o nim mówić tylko

wówczas, gdy jednostka sama oceni swą relację ze

środowiskiem jako zagrażającą

Stres (Hobfoll , Strelau)

„

O stresie można mówić zarówno

wtedy, gdy występuje obiektywna

rozbieżność między wymaganiami

otoczenia i możliwościami jednostki,

jak i wówczas, gdy rozbieżność ta

spostrzegana jest przez jednostkę”.

Stresory



Biologiczne



Fizyczne



Chemiczne



Psychiczne



Społeczne

Stresujące wydarzenia życiowe



Zmiana miejsca zamieszkania



Rozpoczęcie nauki w szkole



Rozpoczęcie pracy zawodowej



Awans zawodowy, utrata pracy, degradacja

społeczna



Zakończenie pracy (emerytura)



Małżeństwo



Owdowienie, rozwód, separacja



Urodzenie dziecka



Poważna choroba, wypadek



Choroba, śmierć osoby bliskiej



Starzenie się, starość

Wpływ stresu na występowanie chorób



Stres może wywoływać bezpośrednią reakcje

manifestującą się chorobą



Stres łączy się ze zdrowiem przez zakłócenie

zwyczajów i zachowań



Stres związany z chorobą warunkuje zachowania

w chorobie ( zmienia przebieg choroby)

Model salutogenetyczny

Aarona Antonowskyego

pomiędzy zdrowiem a chorobą istnieje

kontinuum stanów, które należy rozumieć

całościowo jako dynamiczny proces

równoważenia wymagań i zasobów w toku

konfrontacji ze stresem

Model salutogenetyczny Aarona

Antonowskiego

człowiek w stanie permanentnego braku

równowagi

Czynniki decydujące o skuteczności

radzenia sobie ze stresem

1. Rodzaj i poziom stresu.

2. Zasoby odporności.

3. Poczucie koherencji.

Poczucie koherencji

( Antonovsky)

Poczucie koherencji jest globalną orientacją

człowieka, wyrażającą stopień, w jakim człowiek

ten ma dojmujące, trwałe, choć dynamiczne

poczucie pewności, że:



bodźce napływające w ciągu życia ze

środowiska zewnętrznego i wewnętrznego mają

charakter ustrukturalizowany, przewidywalny i

wytłumaczalny (

zrozumiałość

);



dostępne są zasoby, które pozwolą mu sprostać

wymaganiom stawianym przez te bodźce

(

zaradność

);



wymagania te są dla niego wyzwaniem wartym

wysiłku i zaangażowania (

sensowność

Poczucie koherencji

( Aaron Antonowski)

Na poczucie koherencji składa się:

1. Zdolności rozumienia wydarzeń.

2. Poczucia zaradności.

3. Poczucia sensowności podejmowania

zaangażowania i kreowania własnego

życia.

Antonovsky

zakłada, że aby zachować

silne poczucie koherencji, człowiek musi

przywiązywać szczególną wagę do

czterech obszarów, którymi są:



życie emocjonalne;



bezpośrednie kontakty interpersonalne;



podstawowa aktywność życiowa;



zagadnienia egzystencjalne

Podział zasobów

(wg. Antonowskiego)



fizyczne i biochemiczne



poznawcze i emocjonalne



oceny i nastawienia



interpersonalno-relacyjne



Makrosocjokulturowe



przedmiotowo-materialne

Styl życia

Zbiór wszystkich decyzji wpływających

na zdrowie podejmowanych w ciągu

życia



Dieta



Picie alkoholu



Palenie



Jazda samochodem



Siedzący tryb życia

Podejście holistyczne

(EURACT)

Podejście holistyczne w medycynie,

opieka nad całym człowiekiem w jego

wszystkich wymiarach istnienia ( whole

person) w kontekście jego systemu

wartości, przekonań, rodziny, kultury i

socjalno-ekologicznych uwarunkowań

lokalnej społeczności

Cele edukacyjne

Postrzegać

pacjenta jako bio-psycho-

społeczną całość w kontekście

uwarunkowań kulturowych i

egzystencjalnych

Realizacja celu wymaga

1. Znajomości definicji zdrowia, wielowymiarowej

koncepcji zdrowia, zrozumienia znaczenie

czynników biologicznych, psychologicznych,

społecznych dla powstawania chorób.

2. Wiedzy o tym w jaki sposób kultura, system

wierzeń pacjenta , jego systemu wartości jak

również doświadczenie oraz oczekiwania mają

wpływ na postrzegane przez niego dolegliwości,

kształtują jego rozumienie ich przyczyn,

zachowania w chorobie w tym stosunek do lekarza

Dynamiczny model zdrowia

1. Historia zdrowia i choroby



Całość dotychczasowych doświadczeń

związanych ze zdrowiem i stanami chorobowymi.



Stosowane wzory zachowań w zdrowiu (np.styl

życia) i chorobie

2. Stan równowagi wyznaczony

aktualnym stanem zdrowia

3. Potencjał zdrowia



ogólne zasoby zdrowia



poczucie koherencji

Document Outline