Biologia organizmów 

osadu czynnego. 

Wyznaczanie indeksu 

biotycznego 

Madoniego

Co to jest 

osad czynny

?

Jest to kłaczkowata zawiesina 

składająca się głównie z 

bakterii heterotroficznych. 

Bakteriom zooglealnym i 

wolnopływającym najczęściej 

towarzyszą pierwotniaki, 

wrotki, nicienie, czasem 

grzyby.

Do czego 

służy 

osad 

czynny?

Oczyszczanie 

ścieków 

metodą 

osadu 

czynnego 

polega 

na 

napowietrzaniu 

ścieków 

z 

osadem w specjalnych komorach, a 
następnie  oddzieleniu  osadu  od 
oczyszczonych 

ścieków 

w 

osadnikach wtórnych.

Co to jest 

sukcesja 

ekologiczna

?

Sukcesja ekologiczna to 

kierunkowa sekwencja 

naturalnych zmian składu 

gatunkowego i struktury 

biocenoz. 

Zmienność 

organizmów 

osadu czynnego 

w czasie

Osad ze względu na 

występowanie gatunków 

klasyfikowanych w systemie 

saprobów dzielimy na :

1. Osad 

słabo  pracujący

  (organizmy 

strefy polisaprobowej)

2. Osad 

średnio  pracujący

  (organizmy 

strefy - rzadziej - i polisaprobowej)

3. Osad 

dobrze  pracujący

  (głownie 

organizmy strefy - i -saprobowej)

Jak się objawia 

przetlenienie

 

osadu czynnego?

Na powierzchni skupisk 

zooglealnych pojawiają 

się oczka, 

aż do rozerwania skupiska, 

w wyniku czego pozostaje 

sama „ramka”. Występuje 

dużo wolno pływających 

bakterii.

Jak objawia się 

niedotlenienie

 osadu 

czynnego?

Komórki zaczynają 

się zagęszczać w 

skupiskach 

zooglealnych, aż do 

wyodrębnienia się 

wyraźnego centrum. 

W końcowej fazie 

niedotlenienia 

centrum obłania się.

Co to jest 

BZT

 i 

BZT

5

?

Biochemiczne zapotrzebowanie tlenowe

 

wyrażone  w  mg/dm

3

;  ilość  tlenu 

potrzebna  do  utlenienia  związków 
organicznych  w  ściekach  na  drodze 
biochemicznej, 

w 

warunkach 

aerobowych, w temperaturze 20 C.

BZT

5 

–

 

procesy 

biochemicznego 

utleniania 

zachodzące 

w 

ciągu 

pierwszych  5  dni  (najintensywniej);  po 
20  dniach  następuje  stabilizacja  rzędu 
99%.

Morfologia kłaczków:

1. Rozmiary:

a)Bardzo drobne (do 50m)
b)Drobne (50-200 m)
c)Średnie (200-500m)
d)Duże (500-1000m)
e)Olbrzymie (powyżej 

1000m)

2. Kształt:

a)Rozgałęziony 

(siatkowaty)

b)Płatowaty

c)Gwiaździsty

d)smugowaty

3. 

Struktura
:

a)Luźna

b)Gąbczasta

c)zwarta

Bakterie:

Achromobacter 

sp.

Alcaligenes sp.

Zooglea sp.

Proteus sp.

Bacillus sp.

Spirochaeta sp.

Bakterie 

nitkowate:

Sphaerotilus 

natans

Sphaerotilus 

dichromus

Lineola sp.

Leucotrix sp.

Beggiatoa sp.

Thiotrix sp.

Wyznaczanie Indeksu biotycznego 
Madoniego

Po 
co?

Żeby zdefiniować biologiczną jakość 

osadu w skali od 1 do 10 i 

zaklasyfikować go do jednej z 

czterech klas określających jakość 

procesu oczyszczania.

Na czym jest 
oparty?

IBO jest oparty na różnej wrażliwości 

głównych grup pierwotniaków na 

podstawowe parametry fizykochemiczne 

i technologiczne oczyszczania ścieków, 

oraz na zmianach liczebności i 

bioróżnorodności mikrofauny w osadzie 

czynnym. 

Jak go obliczać?

1.  Liczymy  wszystkie  orzęski,  żywe  ameby  domkowe, 
wrotki  i  inne  Metazoa  oraz  duże  wiciowce  w 

25l 

preparatu  na  powiększeniu  10x

.  Licząc  rozróżniamy 

formy morfologiczne:

2. W powiększeniu 

40x

 liczymy w 

losowo wybranym pasie

 

wszystkie drobne wiciowce heterotroficzne (F).

3.  Następnie  przeliczamy  uzyskane  dane 

na  1dm

3

 

osadu  i 

określamy,  która  z  grup  dominuje  (jej  liczebność 
przewyższa liczebność pozostałych taksonów). 

1osobnik /20l = 40 osobników/1ml = 40000 osobników /1l

4.  Na  przecięciu  wiersza  odpowiadającego  grupie 
dominującej  (górny  lub  dolny  wiersz,  w  zależności  od 
ilości na 1 dm

3

) i kolumny z liczą taksonów i drobnych 

wiciowców  znajduje  się  wartość  indeksu  biotycznego. 
Wartość OBO przekłada się na klasę jakości osadu.