Ból brzucha
Dysfagia
Dyspepsja
Nudności, wymioty
Biegunka
Zaparcie
Jest to subiektywne, nieprzyjemne i
złożone odczucie, zależne od czynników
patofizjologicznych i psychologicznych
Jest dolegliwością częstą, skłania do
poszukiwania porady medycznej
Najczęstszą przyczyną są choroby
układu trawienia, ale należy zawsze
brać pod uwagę rzadkie, potencjalnie
groźne dla życia przyczyny ze strony
innych narzadów
Podstawowe wiadomości dotyczące
przewodzenia bólu i jego odczuwania
Wiadomości epidemiologiczne o
najczęstszych przyczynach bólów brzucha
u kobiet i mężczyzn w określonych
grupach wiekowych
Dokładne, pełne wywiady chorobowe
Pełne badanie przedmiotowe
Wyniki łatwo dostępnych badań, czasami
w uzupełnieniu o badania bardziej
skomplikowane
Ból somatyczny
Ból trzewny
Ból odniesiony
Pobudzenie nocyceptorów otrzewnej
ściennej i ściany brzucha
Ostry, o nagłym początku przedłużający
się, ogniskowy (ograniczony do miejsca
działania bodźca), nie odniesiony
Jednoznacznie opisywany przez pacjenta
jako ból, przebiegający bez
towarzyszących objawów autonomicznych
Zwykle nasilany przez ruch, kaszel lub
głęboki oddech, co skłania do bezruchu
Przykład: perforacja, np. wrzodu żołądka
Pobudzenie nocyceptorów trzewnych i
otrzewnej trzewnej
Tępy, narastający stopniowo,
przemijający, niekiedy opisywany przez
pacjenta jako dyskomfort, a nie
rzeczywisty ból
Słabo zlokalizowany, odczuwany na
powierzchni większej, niż ta, na której
działa bodziec bólowy i zwykle odczuwany
głęboko w linii pośrodkowej brzucha
Odniesiony do miejsc, nie związanych
bezpośrednio z działaniem bodźca
bólowego
Przebiegający typowo z objawami
autonomicznymi (nudności, wymioty,
bladość, poty)
Wywołujący pobudzenie (pacjent
porusza się próbując znaleźć pozycję, w
której ból byłby mniejszy)
Odczuwany w miejscu odległym od
uszkodzonych trzewi, odniesiony do
okolicy odpowiadającej dermatomom
unerwianym przez segment rdzenia
kręgowego, do którego dochodzą
dośrodkowe włókna trzewne
Dobrze zlokalizowany, odczuwany
powierzchownie w postaci
nadwrażliwości skórnej lub przykurczów
mięśniowych
Jest połączeniem bólu trzewnego i
somatycznego
Może zdominować i przysłonić brzuszny
charakter bólu
Nadbrzusze- żołądek, poprzecznica
Prawy górny kwadrant- odźwiernik,
dwunastnica, drogi żółciowe, wątroba
Prawa okolica podłopatkowa- wątroba,
drogi żółciowe
Prawe ramię- podrażnienie prawej
kopuły przepony (ropień
podprzeponowy, płyn, wątroba)
Lewe ramię- podrażnienie lewej kopuły
przepony (płyn, ropień, przełyk, serce,
śledziona)
Okolica pępka- wyrostek robaczkowy,
jelito cienkie
Boczne części brzucha- nerki, jelito
cienkie
Podbrzusze- okrężnica, nerki
Okolica krzyżowo-lędźwiowa- macica,
odbytnica
Narządy płciowe zewnętrzne,
pachwiny- moczowód, pęcherz
moczowy
Ból brzucha o nagłym i
niespodziewanym początku
Diagnostyka różnicowa powinna być
przeprowadzona szybko, aby rozróżnić
pomiędzy przypadkiem chirurgicznym i
niechirurgicznym
Ostre zapalenie wyrostka
robaczkowego, pęcherzyka żółciowego
Ostra niedrożność jelitowa (zrosty,
uwięźnięta przepuklina, guz)
Perforacja narządu trawiennego
mającego światło, torbieli, ropnia
wątroby i śledziony
Skręcenie torbieli jajnika, sieci lub guza
Pęknięcie ciąży pozamacicznej,
tętniaka aorty, uchyłka
Zawał krezki
Zator rozdwojenia aorty
Żółciowe zapalenie trzustki
Kolka żółciowa i ropne zapalenie dróg
żółciowych
Krwawienie do światła przewodu
pokarmowego (krwawiący wrzód
trawienny)
Niedrożność górnego odcinka
przewodu pokarmowego spowodowana
ciałem obcym
Płucne: zapalenie płuc, opłucnej, odma
i ropniak opłucnej, zatorowość, ból
opłucnowy
Sercowe: zawał, zapalenie osierdzia,
zastoinowa niewydolność krążenia
Przełykowe: zapalenie, pęknięcie,
skurcz
Neurologiczne: zapalenie korzeni
nerwowych, półpasiec, wiąd rdzenia,
padaczka brzuszna
Urologiczne: zapalenie pęcherza
moczowego, gruczołu krokowego,
odmiedniczkowe zapalenie nerek
Ginekologiczne: bolesna owulacja, torbiel
jajnika, choroby zapalne miednicy,
endometrioza
Metaboliczne i toksyczne: cukrzyca,
mocznica, porfiria, zatrucie ołowiem,
hiperlipidemia, nadczynność przytarczyc,
choroba Addisona
Hematologiczne: białaczka, przełom
hemolityczny
Zakaźne: zatrucie pokarmowe, tyfus,
malaria, gruźlicze zapalenie otrzewnej,
spontaniczne bakteryjne zapalenie
otrzewnej,
Inne: hemochromatoza, odstawienie
narkotyków, choroba Schonleina-
Henocha, choroby psychiczne
Ogólne- wiek, płeć
Ból
- lokalizacja- gdzie jest odczuwany,
czy można wskazać miejsce
- lokalizacja i rodzaj bólu w chwili
wystąpienia i później- czy ból
zmienił swoje umiejscowienie i rodzaj?
- charakterystyka bólu- jaki charakter
ma ból?
stały, czy przerywany?, rozlany i trudny
do umiejscowienia, czy dobrze
zlokalizowany?, czy możliwe jest opisanie
bólu (tępy, ostry, kolkowy, kłujący)?
jest niewielki, umiarkowany, czy też
silny?
czy można porównać z poprzednimi
epizodami?
-czas trwania bólu
-początek- nagle czy stopniowo
-promieniowanie- czy promieniuje do
innych okolic, czy występuje
nadwrażliwość skórna lub przykurcze
mięśniowe (ból odniesiony)
-podobne epizody w przeszłości
- czynniki nasilające i zmniejszające
ból- posiłki, głęboki wdech, kaszel,
pozycja ciała, oddanie gazów,
wypróżnienie, wymioty
- czy były stosowane leki – jakie,
także w przeszłości, czy była poprawa
-inne objawy i dolegliwości
towarzyszące- gorączka, wymioty,
nudności, jadłowstręt, chudnięcie,
żółtaczka, rytm wypróżnień, mikcja,
gorączka, krwawienie miesięczne
- wywiad chorobowy, także rodzinny
Pełne badanie, nie może być
ograniczone jedynie do brzucha
Oglądanie
Osłuchiwanie
Opukiwanie
Badanie palpacyjne
Wygląd ogólny: kontakt słowny, wyraz
twarzy, pozycja ciała, żółtaczka, objawy
wstrząsu (bladość, rytm oddychania, sinica)
Ocena brzucha i objawów brzusznych:
rozdęcia brzucha (wodobrzusze,
niedrożność jelitowa), przepukliny, oboczne
krążenie żylne (marskość), tętniące masy
(np. tętniak aorty), ruchy perystaltyczne
(niedrożność jelitowa), przykurcze
mięśniowe
Ściszenie lub brak dźwięków (np.
zapalenie otrzewnej, zaawansowana
niedrożność mechaniczna, niedrożność
porażenna)
Wzmożenie dźwięków (biegunka,
wczesna niedrożność mechaniczna)
Szmery naczyniowe (aorta brzuszna,
tętnice biodrowe i nerkowe)
Stłumiony odgłos opukowy wątroby,
śledziony, pęcherza moczowego, macicy,
guzów, płyn w jamie otrzewnowej
(wodobrzusze, krew)
Dźwięczny lub bębenkowy- nadmiar
gazów w przestrzeni pozanarządowej
(perforacja wrzodu, perforacja jelita) lub
wewnątrznarządowej (niedrożność
jelitowa), może być zniesione stłumienie
wątrobowe
Powierzchowne i głębokie
Ocena wątroby, śledziony, oporów
patologicznych
Badanie przy bólu: rozpocząć od miejsca
najmniej tkliwego i kontynuować w
kierunku miejsc tkliwych. Tkliwość może
być rozlana i zlokalizowana, bez objawów
podrażnienia otrzewnej, jeśli otrzewna
ścienna nie jest objęta chorobą (np.
zapalenie żołądka i jelit)
Sztywność – podrażnienie otrzewnej
ściennej, odruchowy, niezależny od
woli skurcz lub przykurcz mięśni ściany
brzucha (jeśli zależny od woli, to
ustępuje przy oddychaniu, półzgięciu w
stawach biodrowych)
Obrona mięśniowa
Tkliwość przy odrywaniu
Morfologia krwi z rozmazem, glukoza,
elektrolity (Na, K), kreatynina, azot
mocznikowy, białko C-reaktywne, testy
czynnościowe wątroby (AlAT, fosfataza
alkaliczna, bilirubina), trzustki
(amylaza, lipaza), gazometria, test
ciążowy
Badanie mikroskopowe i posiew moczu,
płynu puchlinowego
Ekg
Usg
Zdjęcie przeglądowe jamy brzusznej
(gazy w jamie brzusznej-sierp
powietrza pod kopułą przepony przy
perforacji, rozdęcie pętli jelitowych z
poziomem płynu, poszerzenie pętli
jelita przy toksycznym rozdęciu
okrężnicy), zwapnienia, ciała obce,
radiogramy klatki piersiowej
Tomografia komputerowa
Rezonans magnetyczny
Ezofagogastroduodenoskopia
Kolonoskopia
Endoskopowa
cholangiopankreatografia wsteczna
(ECPW)
Endoskopowa ultrasonografia (EUS)
Wybiórcza angiografia
Zaburzenia połykania, trudności w
formowaniu kęsa pokarmowego oraz w
jego przechodzeniu z gardła do żoładka
Objawy: rozpieranie, gniecenie, ból
(odynofagia), uczucie zalegania i
zatrzymywania pokarmu, upośledzenie
odruchów połykowych
Faza ustna – charakter dowolny
Faza gardłowa i przełykowa- charakter
odruchowy (receptory w jamie
ustnej,nerw trójdzielny, językowo-
gardłowy i błędny do ośrodka połykania
w tworze siatkowatym pnia mózgu
Zaburzenia fazy ustnej i gardłowej
(formowanie kęsa, przesuwanie go w
kierunku gardła, trudność z
rozpoczęciem ruchów połykowych)
Przyczyny: dysfunkcja układu
nerwowego i mięśniowego, zaburzenia
miejscowe lub czynnościowe funkcji
górnego zwieracza przełyku
Zapalenia, nowotwory i stany po
zabiegach chirurgicznych
twarzoczaszki, krtani, szyi
Ciało obce
Ucisk z zewnątrz (węzły chłonne, wole)
Zaawansowane zmiany
zwyrodnieniowe kręgosłupa
Skurcz, zaburzenia rozkurczu
Uchyłek Zenkera
Gałka histeryczna (nerwica)
Choroby OUN (udar, guzy mózgu, choroby
zwyrodnieniowe, zespół opuszkowy i
pozaopuszkowy, wiąd rdzenia)
Zespoły pozapiramidowe (choroba
Parkinsona, pląsawica Huntingtona)
Neuropatie obwodowe (cukrzyca, choroby
tkanki łącznej- twardzina, toczeń,
zapalenie skórno-mięśniowe, sarkoidoza,
skrobiawica, zatrucie jadem kiełbasianym,
błonica, zapalenie rogów przednich
rdzenia kręgowego)
Miastenie i zespoły miasteniczne
(paranowotworowe)
Miopatie (dystrofia twarzowo-
łopatkowo-ramienna, oczno-gardłowa,
miotoniczna)
Zwężenia przełyku
Zaburzenia motoryki
Ucisk z zewnątrz
Rak przełyku i wpustu,
Owrzodzenia i zwężenia w przebiegu
choroby refluksowej, po oparzeniach
substancjami żrącymi, polekowe
(salicylany, KCl), po długotrwałym
drenażu)
Uchyłki, ciała obce, pierścienie
(Schatzkiego)
Pierwotne (achalazja, przełyk
korkociągowaty, rozlany skurcz)
Wtórne (cukrzyca, choroby tkanki
łącznej, leki- Ca-blokery, azotany,
metyloksantyny, estrogeny)
Guzy śródpiersia, oskrzeli,
Powiększenie lewego przedsionka
(wady zastawki mitralnej)
Wole zamostkowe
Przepukliny okołoprzełykowe
Czas trwania
Objawy towarzyszące (neurologiczne,
cofanie się pokarmów, także przez nos,
kaszel, krztuszenie się)
Odynofagia- zaburzenia motoryki,
owrzodzenia, zapalenia
Pokarmy stałe – zwężenie
mechaniczne, pokarmy stałe i płynne-
przyczyny neurologiczne, zaburzenia
motoryki)
Rtg z kontrastem
Ezofagogastroskopia
Endoskopowa ultrasonografia
Manometria
Ocena śródpiersia- rtg, TK
Badania neurologiczne (TK, MR)
Przewlekłe objawy (ból lub dyskomfort)
pochodzące z górnego odcinka
przewodu pokarmowego zlokalizowane
w nadbrzuszu środkowym,
Mogą towarzyszyć inne objawy
(wzdęcia, odbijania, nudności, objawy
zespołu jelita drażliwego
Nie diagnozowana i diagnozowana
Diagnozowana: organiczna i
czynnościowa
Objawy ze strony górnego odcinka
przewodu pokarmowego - ból lub
dyskomfort w nadbrzuszu (któremu
mogą towarzyszyć inne objawy: ból za
mostkiem, zgaga, nudności, wymioty),
których nie można powiązać z
żadną miejscową czy
ogólnoustrojową patologią.
Ta definicja wyklucza pacjentów z
chorobą refluksową przełyku, chorobą
wrzodową, nowotworem żołądka,
przełyku, trzustki… kamicą żółciową,
ostrym i przewlekłym zapaleniem
trzustki.
Dyspepsja czynnościowa jest przyczyna
5% wizyt u lekarzy ogólnych i 50%
wizyt u gastroenterologa
Głównym celem ewentualnej
diagnostyki jest wykluczenie
poważnych, potencjalnie wyleczalnych
chorób
GF-
UCT1
80
Nudności- niebolesne, nieprzyjemne uczucie
potrzeby zwymiotowania
Zwracanie- cofanie się zawartości tuż po
połknięciu
Wymioty- gwałtowne wyrzucenie przez usta treści
z żołądka w wyniku silnych skurczów mięśni
brzucha i klatki piersiowej
Regurgitacja- przemieszczanie się zawartości
żołądka do jamy ustnej bez wysiłku i bez
odruchów wymiotnych
Ruminacja (przeżuwanie)- żucie i połykanie
pokarmu cofającego się z żołądka tuż po
zjedzeniu, wskutek świadomego zwiększenia
ciśnienia w jamie brzusznej
Ośrodek wymiotny w rdzeniu
przedłużonym (bodźce z narządów
jamy brzusznej i klatki piersiowej
(płuca, opłucna, serce), narządu
przedsionkowego w uchu środkowym,
ośrodków korowych, strefy
chemoreceptorowej)
Strefa chemoreceptorowa (spustowa) w
dnie komory IV
Nerwy przeponowe (do przepony)
Nerwy rdzeniowe (do mięśni brzucha)
Nerwy trzewne (do żołądka i przełyku)
Objawy wegetatywne związane z
pobudzeniem układu
przywspółczulnego: bladość powłok,
zwiększona potliwość, ślinotok,
bradykardia i obniżenie ciśnienia
tętniczego w mechanizmie
wazowagalnym
Niezależna od woli reakcja trzewna
(fala przeciwperystaltyczna) i
motoryczna (skurcze mięśni brzucha,
przepony i klatki piersiowej)
Leki (cytostatyki, NLPZ, antybiotyki,
hormonalne, kardiologiczne- digoksyna,
antyarytmiczne, diuretyki) , toksyny,
grzyby, alkohol
Choroby OUN (nowotwory, krwawienie,
niedokrwienie z tętnic kręgowo-
podstawnych, migrena, choroby
błędnika, choroby psychiczne-
jadłowstręt bulimia, depresja, wymioty
psychogenne
Endokrynologiczne- kwasica ketonowa w
cukrzycy, przełom nadnerczowy,
tarczycowy, niedoczynność i nadczynność
przytarczyc)
Choroby układu moczowego (mocznica,
kolka nerkowa, odmiedniczkowe zapalenie
nerek)
Zawał i niewydolność serca, porfiria,
hiperwitaminoza A i D, nadużywanie
alkoholu
ciąża
Choroby przewodu pokarmowego:
zatrucie pokarmowe, ostre zapalenia
wirusowe, bakteryjne, pierwotniakowe,
nadwrażliwość na pokarmy,
gastropareza (atonia żołądka),
niedrożność żołądka, jelit ostre
zapalenie i nowotwory trzustki, choroba
wrzodowa, zapalenie wyrostka
robaczkowego, pęcherzyka żółciowego,
choroba Lesniowskiego- Crohna,
zapalenie otrzewnej, radioterapia
Wymioty rano- ciąża (I trymestr),
alkoholizm, mocznica, guzy OUN
Wymioty do 1 g po posiłku- zwężenie
odżwiernika (wrzód, nowotwór), ostre
zapalenie trzustki, pęcherzyka
żółciowego, żołądka, jadłowstręt,
depresja
Wymioty > 4-6 g po posiłku- zwężenie
(niedrożność dalszych odcinków
przewodu pokarmowego), atonia
żołądka
Treść kałowa- niska niedrożność p.
pok., przetoki żołądkowo-jelitowe
Treść krwista lub fusowata- krwawienie
z g.o.p.pok. (wrzód żołądka,
dwunastnicy, gastropatia krwotoczna,
żylaki przełyku, nowotwór, zespół
Mallory’ego- Weissa
Treść żółciowa- długotrwałe wymioty,
„pusty” żołądek, przeszkoda poniżej
brodawki Vatera
Niestrawiony pokarm- achalazja,
uchyłki lub znaczne zwężenie przełyku,
reakcja natychmiastowa
nadwrażliwości na pokarmy
Częściowo strawiony pokarm- zwężenie
odźwiernika, atonia żołądka
Ból brzucha- w zależności od lokalizacji
choroby różnych odcinków przewodu
pokarmowego
Ból głowy, zaburzenia przytomności,
widzenia, sztywność karku- choroby
OUN (zapalenia, guzy, migrena)
Ból za mostkiem- zawał serca
Biegunka i gorączka- zakażenia
przewodu pokarmowego
Żółtaczka- choroby wątroby, dróg
żółciowych (zapalenia, kamica), trzustki
Niestrawiony pokarm- achalazja,
uchyłki lub znaczne zwężenie przełyku,
reakcja natychmiastowa
nadwrażliwości na pokarmy
Częściowo strawiony pokarm- zwężenie
odźwiernika, atonia żołądka
Ból brzucha- w zależności od lokalizacji
choroby różnych odcinków przewodu
pokarmowego
Dysfagia- choroby przełyku (choroba
refluksowa, nowotwory, uchyłki,
zwężenia, achalazja)
Zmniejszenie masy ciała- przewlekłe
choroby organiczne przewodu
pokarmowego, nowotwory złośliwe,
choroby psychiczne
Zawroty głowy, szum, dzwonienie w
uszach- choroby błędnika
Stolce o nadmiernie luźnej
konsystencji, w zwiększonej ilości
(>200 g/dobę) i z większą
częstotliwością (>3/d)
Biegunka ostra </= 14 dni
Biegunka przewlekła > 4 tygodni
Upośledzone wchłanianie w jelicie
cienkim lub grubym
-Zmniejszenie powierzchni
absorpcyjnej, uszkodzenie mechanizmu
transportowego w nabłonku
-Substancje niewchłanialne w jelicie
(biegunka osmotyczna)
-Przyspieszony pasaż (motoryka)
Zwiększone wydzielanie elektrolitów i
wody (biegunka sekrecyjna) w wyniku
działania
-Enterotoksyn bakterii
-Mediatorów reakcji zapalnej
(histamina, serotonina, adenozyna,
PAF, prostaglandyny, cytokiny,
leukotrieny)
-Enterohormonów
Biegunka sekrecyjna- stolce bardzo
obfite, do kilku l na dobę, wodniste,
zwykle bez bólu brzucha. Sód > 70
mmol/l, mała wartość luki osmotycznej
(<50 mOsm/l). Pozostawienie chorego
na czczo nie zmniejsza ilości i objętości
wypróżnień, biegunka budzi chorego w
nocy (z wyjątkiem anatomicznego lub
czynnościowego- po resekcji jelita,
przetoki- zespołu krótkiego jelita)
Biegunka osmotyczna- ustaje na
czczo i po zaprzestaniu spożywania
osmotycznie czynnej substancji.
Stężenie sodu < 70 mmol/l, duża
wartość luki osmotycznej >125
mOsm/l,
Stolce pieniste i tryskające o pH <5,5
zawierające >0,5% substancji
redukujących są objawem zaburzeń
trawienia dwucukrów
Luka osmotyczna:
Osmolarność oznaczona (lub 280) –
osmolarność wyliczona: 2 x [Na
kał+Kkał]
Biegunka osmotyczna >125
Biegunka sekrecyjna (fermentacyjna)
<50
Biegunka tłuszczowa- stolce tłuste,
połyskliwe, o gnilnym zapachu, trudno
spłukujące się
Biegunka zapalna- upośledzona
absorpcja, zwiększona sekrecja, może
być krwista z dużą liczbą leukocytów.
Może być gorączka, wzrost CRP, OB.,
niedokrwistość, hipoalbuminemia
Biegunka ostra- zakażenia, toksyny
bakteryjne, zatrucie grzybami
(amanityna), środkami owadobójczymi,
ochrony roślin (fosforany organiczne),
arszenik, alkohol, leki (antybiotyki,
NLPZ, magnez, antyarytmiczne,
hipotensyjne, teofilina, hormony
tarczycy, leki przeczyszczajace),
zapalenie uchyłków, niedokrwienne
zapalenie okrężnicy, alergia
Biegunka przewlekła- sekrecyjna: leki
przeczyszczajace (pobudzajace- bisakodyl,
sennozydy), inne, alkoholizm, kwasy
żółciowe (zespół rozrostu bakteryjnego,
zapalenie lub resekcja końcowego odcinka
jelita krętego), krótkołańcuchowe kwasy
tłuszczowe- w wyniku fermentacji
niewchłoniętych dwucukrów i błonnika,
nowotwory hormonalnie czynne
(gastrinoma, rakowiak, VIP-oma, gruczolak
kosmkowy, rak rdzeniasty tarczycy
Biegunka przewlekła – osmotyczna:
leki, sorbitol, mannitol lub ksylitol w
produktach spożywczych, pierwotny i
wtórny niedobór laktozy i innych
disacharydaz, zespół krótkiego jelita,
przetoki jelitowe
Biegunka tłuszczowa: zaburzenia
trawienia (zewnątrzwydzielnicza
niewydolność trzustki, zespół rozrostu
bakteryjnego, cholestatyczne choroby
wątroby); zaburzenia wchłaniania
(celiakia, choroba Whipple’a,
niedokrwienie jelita, enteropatia z
utratą białka, abetalipoproteinemia
Biegunka przewlekła – zapalna: nieswoiste
choroby zapalne (ch L-C, cu, mikroskopowe
zapalenie jelita), zapalenie niedokrwienne i
popromienne, pierwotne i wtórne niedobory
odporności, nowotwory jelit, leki
(cytostatyki, NLPZ, simwastatyna,
tiklopidyna, lanzoprazol), pierwotniaki
(Giardia lamblia, Entamoeba histolytica,
Cryptosporidium), przyspieszony pasaż
(zespół jelita drażliwego, nadczynność
tarczycy, leki prokinetyczne)
Mała częstość wypróżnień (</= 2/tydz),
stolce twarde, oddawane z wysiłkiem,
często z uczuciem niepełnego
wypróżnienia
Zaparcie ciężkie (</= 2/miesiąc)
Uwaga: pacjenci często określają jako
zaparcie brak codziennego wypróżnienia,
uczucie niepełnego wypróżnienia…
wywiad! Ważna jest zmiana rytmu
wypróżnień
Czynniki wpływające na prawidłową
defekację- objętość i konsystencja stolca,
prawidłowa perystaltyka (wegetatywny
układ nerwowy), unerwienie odbytu i
odbytnicy
Zaparcia atoniczne- wolny pasaż ze
zmniejszeniem liczby skurczów o wysokiej
amplitudzie
Zaparcie spastyczne- wzmożona i
nieskoordynowana aktywność motoryczna
okrężnicy
Idiopatyczne (czynnościowe,
dyssynergia dna miednicy),
Zespół jelita drażliwego (postać
zaparciowa)
Leki (przeciwdepresyjne,
przeciwcholinergiczne, przeciwbólowe,
przeciwdrgawkowe, preparaty wapnia,
glinu, żelaza, opioidy, Ca-blokery
Choroby okrężnicy: zwężenia- rak i inne
nowotwory, pozapalne: ch L-C,
niedokrwienie, gruźlica, uchyłkowatość
Choroby odbytu i odbytnicy- rak, guzki
krwawnicze, szczelina
Choroby miednicy małej- guzy jajnika i
macicy, endometrioza; ciąża
Choroby psychiczne- depresja,
jadłowstręt
Choroby OUN- naczyniowe, pourazowe,
stwardnienie rozsiane, choroba
Parkinsona
Choroby obwodowego układu
nerwowego- choroba Hirschsprunga,
Chagasa, neuropatia autonomiczna
(cukrzyca)
Choroby tkanki łącznej- twardzina,
zapalenie skórno-mięśniowe
Choroby endokrynologiczne i
metaboliczne: cukrzyca, niedoczynność
przysadki, tarczycy, nadczynność
przytarczyc, hiperkalcemia,
hipokaliemia
5 pod względem częstości przyczyna
śmierci na raka w USA
Złe rokowanie,< 20% przeżywa rok, 3%
5 lat od rozpoznania
Guz ograniczony do trzustki , 10%,
40%-choroba zaawansowana
miejscowo, 50%-odległe przerzuty w
chwili rozpoznania
Objawy niespecyficzne, stopniowo
nasilające się, trudne do rozpoznania
(utrata łaknienia, dyskomfort w
nadbrzuszu, nudności, chudnięcie)
Objawy specyficzne w wyniku ucisku
lub nacieczenia struktur sąsiednich
(Cholestaza: żółtaczka, świąd skóry, ból
brzucha)
W badaniach laboratoryjnych
wykładniki cholestazy
Ultrasonografia,
Tomografia komputerowa,
Endoskopowa
cholangiopankreatografia wsteczna
Cholangiopankreatografia metodą
rezonansu magnetycznego
Radykalne leczenie operacyjne jedynie
we wczesnych okresach
Zabiegi paliatywne (omijające)
Zabiegi endoskopowe (protezowanie)
Radio i chemioterapia
Leczenie objawowe (ból, apetyt,
objawy depresji)
Zachorowalność wzrasta, jeden z
najczęstszych nowotworów u obu płci
Operacja radykalna z intencją
wyleczenia u 70% chorych, u 10%
zaawansowanie miejscowe, u 20%
przerzuty odległe
5 letnie przeżycie w krajach zachodnich
ok. 50%, w Polsce 25-30%.
Wrzodziejące zapalenie jelita grubego
Choroba Leśniowskiego-Crohna
Polipy gruczolakowate jelita grubego
Polipowatość rodzinna
Dziedziczny rak jelita grubego nie
związany z polipowatością
Dieta wysokotłuszczowa i
wysokobiałkowa
(tłuszcz pokarmowy zwiększa wydzielanie
kwasów żółciowych; rdzeń
cholesterolowy kwasów żółciowych
ulega przekształceniu do związków
kancerogennych pod wpływem
metabolizmu bakteryjnego)
Dieta wysokotłuszczowa i
wysokobiałkowa
(tłuszcz pokarmowy zwiększa wydzielanie
kwasów żółciowych; rdzeń
cholesterolowy kwasów żółciowych
ulega przekształceniu do związków
kancerogennych pod wpływem
metabolizmu bakteryjnego)
Lokalizacja lewostronna (75%):
zaburzenia rytmu wypróżnień,
domieszka krwi w stolcu oraz objawy
ogólne, jak niedokrwistość, chudnięcie
Lokalizacja prawostronna: chudnięcie,
niedokrwistość, objawy guza późne-
niedrożność
Jeżeli komórki raka nie przechodzą
przez blaszkę właściwą błony śluzowej-
wyleczenie endoskopowe (np. w
polipie)
W pozostałych przypadkach leczenie
operacyjne, w zależności od stopnia
zaawansowania z lub bez adiuwantowej
chemio lub radioterapii
Program profilaktyczny badania
kolonoskopowego dla osób
zdrowych w wieku 50-65 lat lub
wcześniej w przypadku raka wśród
krewnych pierwszego stopnia