POSTĘPOWANIE Z CHORYM PO
POSTĘPOWANIE Z CHORYM PO
ALLOPLASTYCE STAWU
ALLOPLASTYCE STAWU
BIODROWEGO
BIODROWEGO
Joanna Kaczyńska
Joanna Kaczyńska
POSTĘPOWANIE Z CHORYM PO
POSTĘPOWANIE Z CHORYM PO
ALLOPLASTYCE STAWU
ALLOPLASTYCE STAWU
BIODROWEGO
BIODROWEGO
Joanna Kaczyńska
Joanna Kaczyńska
Alloplastyka:
Alloplastyka:
operacja wszczepienia do tkanki elementu z
operacja wszczepienia do tkanki elementu z
metalu, porcelany lub tworzywa
metalu, porcelany lub tworzywa
sztucznego, mająca na celu usprawnienie
sztucznego, mająca na celu usprawnienie
działania chorego narządu, np. alloplastyka
działania chorego narządu, np. alloplastyka
polega na wszczepieniu
polega na wszczepieniu
sztucznej części lub całego stawu
sztucznej części lub całego stawu
biodrowego w miejsce naturalnego
biodrowego w miejsce naturalnego
(operacji tej dokonuje się przy ciężkich
(operacji tej dokonuje się przy ciężkich
zmianach zwyrodnieniowych lub u osób
zmianach zwyrodnieniowych lub u osób
starszych po złamaniu szyjki kości udowej,
starszych po złamaniu szyjki kości udowej,
gdy nie ma szans na naturalne zrośnięcie
gdy nie ma szans na naturalne zrośnięcie
się złamania).
się złamania).
Wskazaniem do implantacji
Wskazaniem do implantacji
endoprotezy, w przebiegu
endoprotezy, w przebiegu
przewlekłych chorób
przewlekłych chorób
obejmujących staw biodrowy
obejmujących staw biodrowy
są zaawansowane zmiany
są zaawansowane zmiany
destrukcyjnie w obrazie
destrukcyjnie w obrazie
radiologicznym, ból i
radiologicznym, ból i
ustawienie stawu często w
ustawienie stawu często w
przykurczu.
przykurczu.
Endoprotezy najczęściej zakłada się w
Endoprotezy najczęściej zakłada się w
:
:
chorobie zwyrodnieniowej stawu
chorobie zwyrodnieniowej stawu
biodrowego,
biodrowego,
chorobach układowych tkanki łącznej
chorobach układowych tkanki łącznej
takich jak
takich jak
:
:
reumatoidalne zapalenie stawów,
reumatoidalne zapalenie stawów,
zesztywniające zapalenie stawów
zesztywniające zapalenie stawów
kręgosłupa,
kręgosłupa,
toczeń rumieniowaty układowy.
toczeń rumieniowaty układowy.
Przed zabiegiem operacyjnym, jeśli jest to
Przed zabiegiem operacyjnym, jeśli jest to
możliwe, wskazane są :
możliwe, wskazane są :
ćwiczenia: oddechowe, wzmacniające
ćwiczenia: oddechowe, wzmacniające
obręcz barkową,
obręcz barkową,
nauczenie pacjenta: prawidłowych
nauczenie pacjenta: prawidłowych
napięć mięśni, szczególnie
napięć mięśni, szczególnie
pośladkowych i brzucha oraz chodzenia
pośladkowych i brzucha oraz chodzenia
z pomocą kul łokciowych,
z pomocą kul łokciowych,
zmniejszenie przykurczu stawu
zmniejszenie przykurczu stawu
biodrowego za pomocą różnych technik
biodrowego za pomocą różnych technik
wyciągów i redresji.
wyciągów i redresji.
Po zabiegu operacyjnym celem rehabilitacji
Po zabiegu operacyjnym celem rehabilitacji
jest ochrona endoprotezy przed
jest ochrona endoprotezy przed
zwichnięciem i obluzowaniem,jak również
zwichnięciem i obluzowaniem,jak również
zapewnienie długotrwałej żywotności
zapewnienie długotrwałej żywotności
mechanicznej.
mechanicznej.
Zagrożeniem dla endoprotezy, szczególnie
Zagrożeniem dla endoprotezy, szczególnie
w pierwszych tygodniach po operacji jest
w pierwszych tygodniach po operacji jest
niepełny zakres ruchów, zmniejszona siła
niepełny zakres ruchów, zmniejszona siła
mięśni, nieprawidłowy stereotyp ruchu i
mięśni, nieprawidłowy stereotyp ruchu i
dysfunkcja obwodowych stawów: staw
dysfunkcja obwodowych stawów: staw
skokowy, kolanowy i kręgosłup.
skokowy, kolanowy i kręgosłup.
Model postępowania z
Model postępowania z
chorym po operacji:
chorym po operacji:
1 doba – ćwiczenia:
1 doba – ćwiczenia:
oddechowe, czynne stóp, napięcia
oddechowe, czynne stóp, napięcia
izometryczne mięśni pośladkowych
izometryczne mięśni pośladkowych
i czworogłowego.
i czworogłowego.
Operowana
Operowana
kończyna ułożona jest w zgięciu
kończyna ułożona jest w zgięciu
biodra około 20 stopni i zgięciu
biodra około 20 stopni i zgięciu
kolana około 20 stopni.
kolana około 20 stopni.
2 doba:
2 doba:
ćwiczenia oddechowe, czynne stóp
ćwiczenia oddechowe, czynne stóp
i napięcia izometryczne mięśni jak
i napięcia izometryczne mięśni jak
w pierwszej dobie.
w pierwszej dobie.
Włączamy
Włączamy
ćwiczenia bierne operowanego
ćwiczenia bierne operowanego
biodra w osi kończyny, pozycji
biodra w osi kończyny, pozycji
pośredniej i odwiedzeniu.
pośredniej i odwiedzeniu.
Kończyna ułożona jest w bucie
Kończyna ułożona jest w bucie
derotacyjnym. Pacjent siada w
derotacyjnym. Pacjent siada w
łóżku.
łóżku.
3 doba:
3 doba:
ćwiczenia i ułożenie kończyny
ćwiczenia i ułożenie kończyny
jak w drugiej dobie.
jak w drugiej dobie.
Pacjenta
Pacjenta
pionizujemy w balkoniku, z
pionizujemy w balkoniku, z
pełnym odciążeniem
pełnym odciążeniem
operowanej kończyny.
operowanej kończyny.
4 doba:
4 doba:
ćwiczenia i ułożenie kończyny
ćwiczenia i ułożenie kończyny
jak w drugiej dobie.
jak w drugiej dobie.
Pacjent
Pacjent
chodzi z pomocą balkonika i
chodzi z pomocą balkonika i
pełnym odciążeniem
pełnym odciążeniem
kończyny. Wyrównanie
kończyny. Wyrównanie
obcasem ewentualnej różnicy
obcasem ewentualnej różnicy
w długości kończyn.
w długości kończyn.
5-14 doba:
5-14 doba:
ćwiczenia czynno-bierne,
ćwiczenia czynno-bierne,
samowspomagane i
samowspomagane i
czynne przyłóżkowe, w
czynne przyłóżkowe, w
pozycji siedzącej i leżącej.
pozycji siedzącej i leżącej.
Nauka chodzenia z pomocą
Nauka chodzenia z pomocą
2 kul łokciowych.
2 kul łokciowych.
Od 14 doby:
Od 14 doby:
doskonalenie chodu, zwiększanie
doskonalenie chodu, zwiększanie
dystansu.
dystansu.
Pacjent wykonuje napięcie
Pacjent wykonuje napięcie
izometryczne mięśni pośladkowych i
izometryczne mięśni pośladkowych i
brzucha wielokrotnie w ciągu dnia.
brzucha wielokrotnie w ciągu dnia.
Rozpoczynamy ćwiczenia w systemie
Rozpoczynamy ćwiczenia w systemie
bloczkowo-ciężarkowym: na plecach, w
bloczkowo-ciężarkowym: na plecach, w
płaszczyźnie czołowej – odwiedzenie, nie
płaszczyźnie czołowej – odwiedzenie, nie
przekraczając linii pośrodkowej ciała,
przekraczając linii pośrodkowej ciała,
oraz na boku nieoperowanym, w
oraz na boku nieoperowanym, w
płaszczyźnie strzałkowej – zginanie i
płaszczyźnie strzałkowej – zginanie i
prostowanie
prostowanie
Po operacji implantacji endoprotezy
Po operacji implantacji endoprotezy
stawu biodrowego pacjent może
stawu biodrowego pacjent może
przyjmować następujące pozycje w
przyjmować następujące pozycje w
łóżku:
łóżku:
leżenie na plecach – kończyna operowana w
leżenie na plecach – kończyna operowana w
odwiedzeniu i pozycji pośredniej (bez rotacji),
odwiedzeniu i pozycji pośredniej (bez rotacji),
leżenie na boku nieoperowanym – jest możliwe
leżenie na boku nieoperowanym – jest możliwe
po usunięciu drenów, a kończyna operowana
po usunięciu drenów, a kończyna operowana
musi być w odwiedzeniu na wysokości uda i
musi być w odwiedzeniu na wysokości uda i
goleni,
goleni,
leżenie na boku operowanym – po 2 miesiącach
leżenie na boku operowanym – po 2 miesiącach
po operacji, jedynie za zgodą operatora.
po operacji, jedynie za zgodą operatora.
Chodzenie po schodach z
Chodzenie po schodach z
pomocą dwóch kul:
pomocą dwóch kul:
wchodzenie: na stopniu wyżej postawić
wchodzenie: na stopniu wyżej postawić
kończynę nieoperowaną i prostując ją w
kończynę nieoperowaną i prostując ją w
kolanie dostawić kończynę
kolanie dostawić kończynę
nieoperowaną wraz z kulami,
nieoperowaną wraz z kulami,
schodzenie: na stopniu niżej postawić
schodzenie: na stopniu niżej postawić
kończynę operowaną wraz z kulami,
kończynę operowaną wraz z kulami,
dostawić kończynę nieoperowaną.
dostawić kończynę nieoperowaną.
Chodzenie po schodach z
Chodzenie po schodach z
pomocą jednej kuli
pomocą jednej kuli
:
:
wchodzenie: kończynę
wchodzenie: kończynę
nieoperowaną postawić na stopniu
nieoperowaną postawić na stopniu
wyżej, prostując kolano dostawić
wyżej, prostując kolano dostawić
wraz z kulą kończynę operowaną,
wraz z kulą kończynę operowaną,
schodzenie: na stopniu niżej
schodzenie: na stopniu niżej
postawić kończynę operowaną wraz
postawić kończynę operowaną wraz
z kulą, dostawić kończynę zdrową.
z kulą, dostawić kończynę zdrową.
Pacjentowi z endoprotezą biodra
Pacjentowi z endoprotezą biodra
nie
nie
wolno
wolno
wykonać gwałtownych ruchów
wykonać gwałtownych ruchów
pochylania na boki i do przodu, skręcać
pochylania na boki i do przodu, skręcać
stóp na zewnątrz i do wewnątrz, długo
stóp na zewnątrz i do wewnątrz, długo
stać oraz zakładać nogi na nogę w
stać oraz zakładać nogi na nogę w
pozycji siedzącej.
pozycji siedzącej.
Wykonywanie zajęć
Wykonywanie zajęć
związanych z ryzykiem upadku takich
związanych z ryzykiem upadku takich
jak jazda na rowerze, wchodzenie po
jak jazda na rowerze, wchodzenie po
drabinie, praca z wyciągniętymi rękami
drabinie, praca z wyciągniętymi rękami
jest szczególnie przeciwwskazana u
jest szczególnie przeciwwskazana u
osób zaawansowanych wiekiem.
osób zaawansowanych wiekiem.
W domu chorego powinny być
W domu chorego powinny być
udogodnienia takie jak:
udogodnienia takie jak:
łóżko do spania, ze sprężystym materacem,
łóżko do spania, ze sprężystym materacem,
dopasowane do wzrostu chorego,
dopasowane do wzrostu chorego,
w ściany łazienki i toalety należy wmontować
w ściany łazienki i toalety należy wmontować
uchwyty ułatwiające zmianę pozycji,
uchwyty ułatwiające zmianę pozycji,
prysznic, a nie kąpiel w wannie, będzie
prysznic, a nie kąpiel w wannie, będzie
bezpieczny przy wchodzeniu i wychodzeniu,
bezpieczny przy wchodzeniu i wychodzeniu,
obuwie powinno być stabilne, na miękkiej
obuwie powinno być stabilne, na miękkiej
podeszwie, z ewentualnym wyrównaniem
podeszwie, z ewentualnym wyrównaniem
długości kończyn, zarówno do chodzenia po
długości kończyn, zarówno do chodzenia po
domu jak i po ulicy,
domu jak i po ulicy,
łyżka do butów powinna mieć wydłużoną
łyżka do butów powinna mieć wydłużoną
rączkę.
rączkę.
Przykłady niektórych zachowań w życiu
Przykłady niektórych zachowań w życiu
codziennym, jakie powinien znać
codziennym, jakie powinien znać
pacjent:
pacjent:
zmiana pozycji w łóżku – nogę zdrową pacjent
zmiana pozycji w łóżku – nogę zdrową pacjent
układa pod operowaną, którą przesuwa po
układa pod operowaną, którą przesuwa po
podłożu do pozycji siedzącej
podłożu do pozycji siedzącej
zmiana pozycji z siedzącej na stojącą – pacjent
zmiana pozycji z siedzącej na stojącą – pacjent
opierając obie stopy o podłoże, podpiera się
opierając obie stopy o podłoże, podpiera się
oboma rękoma o łóżko i wówczas wstaje
oboma rękoma o łóżko i wówczas wstaje
zakładanie skarpet – pacjent stoi na zdrowej
zakładanie skarpet – pacjent stoi na zdrowej
kończynie, operowaną opiera kolanem o krzesło,
kończynie, operowaną opiera kolanem o krzesło,
od tyłu zakłada skarpetę (ryc.a – pozycja
od tyłu zakłada skarpetę (ryc.a – pozycja
niewłaściwa, ryc.b – pozycja właściwa),
niewłaściwa, ryc.b – pozycja właściwa),
prace domowe w pozycji siedzącej – pacjent
prace domowe w pozycji siedzącej – pacjent
siedzi przy stole, kończyny dolne odwiedzione,
siedzi przy stole, kończyny dolne odwiedzione,
oparte o podłoże całymi stopami, kręgosłup
oparte o podłoże całymi stopami, kręgosłup
wyprostowany, oparty o siedzisko, blat stołu na
wyprostowany, oparty o siedzisko, blat stołu na
wysokości przedramion (ryc.a – pozycja
wysokości przedramion (ryc.a – pozycja
niewłaściwa, ryc.b – pozycja właściwa),
niewłaściwa, ryc.b – pozycja właściwa),
prace domowe na podłodze powinny być
prace domowe na podłodze powinny być
wykonywane w klęku podpartym, stawy
wykonywane w klęku podpartym, stawy
biodrowe i kolanowe pod kątem 90 stopni (ryc.a
biodrowe i kolanowe pod kątem 90 stopni (ryc.a
– pozycja niewłaściwa, ryc.b – pozycja
– pozycja niewłaściwa, ryc.b – pozycja
właściwa),
właściwa),
schylanie po przedmioty – pacjent stoi na
schylanie po przedmioty – pacjent stoi na
zdrowej nodze opierając się o stół po stronie
zdrowej nodze opierając się o stół po stronie
kończyny operowanej, którą odchyla do tyłu
kończyny operowanej, którą odchyla do tyłu
wyprostowaną w stawie biodrowym i kolanowym
wyprostowaną w stawie biodrowym i kolanowym
(ryc.a – pozycja niewłaściwa, ryc.b – pozycja
(ryc.a – pozycja niewłaściwa, ryc.b – pozycja
właściwa),
właściwa),
przy konieczności długiego stania chory
przy konieczności długiego stania chory
powinien przenieść ciężar ciała na nogę zdrową,
powinien przenieść ciężar ciała na nogę zdrową,
po stronie operowanej opiera się ręką o blat
po stronie operowanej opiera się ręką o blat
stołu, uginając w stawie biodrowym i
stołu, uginając w stawie biodrowym i
kolanowym kończynę z endoprotezą biodra
kolanowym kończynę z endoprotezą biodra
(ryc.a – pozycja niewłaściwa, ryc.b – pozycja
(ryc.a – pozycja niewłaściwa, ryc.b – pozycja
właściwa),
właściwa),
siedzenie – siedzisko powinno mieć długość ud,
kończyny dolne odwiedzione, stopy oparte o
podłoże, kręgosłup podparty w odcinku
lędźwiowo-krzyżowym, (ryc.a – pozycja
niewłaściwa, ryc.b – pozycja właściwa),
wszystkie ciężary powinny być przewożone w
wózku na kółkach (ryc.a – pozycja niewłaściwa,
ryc.b – pozycja właściwa).