Antykoncepcja

 

Metody antykoncepcji (dostępne w 

Polsce)

• okresowa abstynencja
• dwuskładnikowe tabletki antykoncepcyjne 

(DTA)

• jednoskładnikowe tabletki antykoncepcyjne
• wstrzyknięcia antykoncepcyjne typu depo-
• wewnątrzmaciczne wkładki antykoncepcyjne
• środki plemnikobójcze i prezerwatywy
• plastry antykoncepcyjne

Kryteria doboru poszczególnych metod 

antykoncepcji

• Skuteczność:  wskaźnik  Pearla  -  liczba  ciąż 

mimo  stosowania  danej  metody  antykoncepcji 
w przeliczeniu na 100 kobiet stosujących daną 
metodę przez pierwsze 12 miesięcy

• odwracalność
• bezpieczeństwo
• akceptacja
• korzyści pozaantykoncepcyjne

Kryteria doboru poszczególnych metod 

antykoncepcji - DTA

• Metodą  antykoncepcji  z  wyboru  u  większości  kobiet  jest 

stosowanie  nisko-  i  średniodawkowych  dwuskładnikowych 
tabletek antykoncepcyjnych (etynyloestradiol + progestagen)

• od  wprowadzenia  w  roku  1961  DTA  zawartość  estrogenu 

zmniejszyła się 7-krotnie

• wskaźnik Pearla: 0,1- 0,3
• odwracalność całkowita
• bezpieczeństwo wysokie
• akceptacja duża
• inne  korzyści:  zmniejszenie  zaburzeń  miesiączkowania,  rzadsze 

występowanie zmian zapalnych w miednicy i łagodnych zmian w 
sutkach,  niższy  odsetek  ciąż  ektopowych  i  czynnościowych 
torbieli  jajników,  spadek  o  50%  częstości  występowania  rakak 
jajnika i trzonu macicy, przypuszczalna ochrona przed chorobami 
tarczycy, RZS, mięśniakami i osteoporozą

Kryteria doboru poszczególnych metod 

antykoncepcji - DTA

Wady: 
• możliwe zwiększenie częstości występowania raka sutka (RR-1,24)
• dane  dotyczące  raka  szyjki  macicy  są  niejednoznaczne  (  ryzyko 

może  być  dwukrotnie  wyższe),  wszystkie  kobiety  przyjmujące 
DTA-cytologia co 2-3 lata,

• wzrost częstości występowania łagodnych guzów wątroby,
• upośledzenie 

tolerancji 

glukozy, 

podwyższenie 

poziomu 

cholesterolu  i  TAG,  obniżenie  HDL  -  predyspozycja  do  rozwoju 
miażdżycy,

• wzrost  skłonności  do  zaburzeń  krzepnięcia:  wzrost  poziomu 

czynników  krzepnięcia  zależnych  od  wit  K,  zmniejszenie 
aktywności  antytrombiny  III,  spadek  poziomu  plazminogenu 
(dezogestrel, gestoden, norgestimat)

• ryzyko 

epizodów 

zakrzepowo-zatorowych 

związanych 

ze 

stosowaniem DTA jest o połowe mniejsze niż to związane z ciążą

Kryteria doboru poszczególnych metod 

antykoncepcji - DTA

        Przepisanie  DTA  musi  być  poprzedzone  badaniem 

lekarskim, które powinno obejmować:

• dokładny wywiad lekarski
• pomiar ciśnienia tętniczego krwi
• badanie piersi
• badanie  ginekologiczne  połączone  z  pobraniem 

rozmazu cytologicznego

Klasyfikacja przeciwwskazań do stosowania DTA 

według WHO (Atlanta 1994)

 

Grupa  I  -  pacjentki,  u  których  można  stosować  wszystkie  DTA,  nie 

ma żadnych przeciwwskazań

Grupa  II  -  u  tych  pacjentek  w  większości  przypadków  można 

stosować  DTA,  ponieważ  korzyści  z  ich  stosowania  przewyższają 
możliwe lub udokumentowane ryzyko:

•  chore na AIDS/HIV, 
• astma, 
• choroba Gilberta,
• wrodzony obrzęk limfatyczny, 
• stwardnienie rozsiane, 
• miastenia, 
• choroba Reynolda, 
• choroby wymagające dializoterapii, 
• reumatoidalne zapalenie stawów,
•  sarkoidoza, 
• nowotwory hormononiezalezne

Klasyfikacja przeciwwskazań do stosowania DTA 

według WHO (Atlanta 1994)

 

  Grupa III - pacjentki, u których można stosować DTA wyłącznie 

z  zachowaniem  wielkiej  ostrożności.  W  tej  grupie  kobiet 
możliwe  lub  udokumentowane  ryzyko  zazwyczaj  przewyższa 
korzyści:

• chore na nadciśnienie pierwotne  przy wartościach < 160/100, 
• u których w czasie ciąży występowało nadciśnienie tętnicze, 
• w okresie remisji nowotworów estrogenozależnych, 
• z rzadkim miesiączkowaniem lub brakiem miesiączki, 
• hiperprolaktynemia, 
• depresja, 
• łagodna  postać  tocznia  rumieniowatego  (bez  obecności  przeciwciał 

antyfosfolipidowych), 

• pacjentki po usunięciu śledziony (przy liczbie płytek <500 tys/ml), 
• kobiety w trakcie leczenia lub po leczeniu CIN
    

 

Klasyfikacja przeciwwskazań do stosowania DTA 

według WHO (Atlanta 1994)

 

      Grupa  IV  -  pacjentki,  u  których  nie  wolno  stosować  DTA, 

ponieważ  ryzyko  dla  ich  zdrowia  związane  ze  stosowaniem  tej 
metody jest nie do przyjęcia:

1. Choroby układu sercowo-naczyniowego: 
•  incydent zakrzepicy tętniczej lub żylnej w przeszłości,
• choroba niedokrwienna serca, kardiomiopatie,
• poważne ryzyko chorób żył, tętnic (zaburzenia krzepnięcia u rodziców 

lub rodzeństwa przed ukończonym 45 rż), otyłość dużego stopnia (BMI 
>  35),  długotrwałe  unieruchomienie  w  łóżku,  miażdżycowy  profil 
lipidów,  palenie  >  40  papierosów  dziennie,ciężka  cukrzyca, 
nadciśnienie tętnicze > 160/100 potwierdzone w dwóch badaniach,

• wrodzone  trombofilie  z  nieprawidłowymi  stężeniami  poszczególnych 

czynników krzepnięcia i obecnością  przeciwciał antykardiolipidowych, 

•   inne  znane  czynniki  predysponujące  do  zakrzepicy:  czerwienica, 

ciężka  postać  tocznia  rumieniowatego,  stan  po  wycięciu  śledziony, 
wieloguzkowe zapalenie tętnic,

Klasyfikacja przeciwwskazań do stosowania DTA 

według WHO (Atlanta 1994)

 

• planowana duża operacja lub operacja kończyn, przebywanie na dużych wysokościach (>4500m),
• ciężkie zapalne choroby jelit,
• migrena ogniskowa i stan migrenowy wymagający leczenia ergotaminą,
• przejściowe napady niedokrwienne,
• przebyty krwotok mózgowy,
• większość zastawkowych wad serca,
• napadowe lub utrwalone zaburzenia rytmu,
• wady przegrody międzyprzedsionkowej
• nadciśnienie płucne

2. Choroby wątroby:
• aktywna postać chorób wątroby,
• przebyta żółtaczka cholestatyczna (w czasie ciąży lub po DTA),
• gruczolak i rak wątroby,
• kamica żółciowa,
• ostra porfiria

     

Klasyfikacja przeciwwskazań do stosowania DTA 

według WHO (Atlanta 1994)

 

3. Zaburzenia spowodowane działaniem hormonów płciowych:   
• pląsawica,
• nadciśnienie tętnicze indukowane przyjmowaniem DTA,
• ostre zapalenia trzustki związane z triglicerydemią

4.Ciąża lub podejrzenie ciąży.

5. Krwawienie z dróg rodnych o nieustalonej etiologii.

6. Nowotwory złośliwe estrogenozależne.

7.  Inne:  nadwrażliwość  na  składniki  DTA,  zespół  hemolityczno-

mocznicowy, 

przebyte 

łagodne 

nadciśnienie 

wewnątrzczaszkowe, przejściowa całkowita utrata widzenia.

Jednoskładnikowa tabletka 

antykoncepcyjna

• zawierają pochodne progesteronu,
• głównym  miejscem  działania  jest  śluz  szyjkowy,  który  staje 

się trudny do przeniknięcia dla plemników,

• ważne regularne przyjmowanie (różnice do 2 h),
• wskaźnik Pearla -1,
• brak estrogenu oznacza, że nie zwiększa ona ryzyka powikłań 

zakrzepowych:  antykoncepcja  wskazana  u  kobiet  po  35rż, 
palących,  cierpiących  na  cukrzycę,  tych,  które  w  wywiadzie 
podają  epizody  zakrzepowo-zatorowe,    cierpiących  na 
migrenę

• dla kobiet karmiących

Wady:

• nieregularne krwawienia, plamienia
• przyrost masy ciała, zaburzenia żołądkowe.

Wstrzyknięcia antykoncepcyjne typu 

depo-

• zawierają 150 mg progesteronu, 4 x w roku im,
• wskaźnik Pearla -0-1,
• płodność powraca przeciętnie po  9 miesiącach,
• ostrożnie  stosować  u  kobiet  z  obniżonym  nastrojem  i 

depresją, zagrożonych osteoporozą.

Wady:

• nieregularne krwawienia, plamienia
• przyrost masy ciała, zaburzenia żołądkowe.
• Ustanie miesiączkowania (strach przed ciążą)

Wkładki wewnątrzmaciczne IUD

• zawierają  pętle  z  miedzi-  uniemożliwienie  zagnieżdżenia  jaja  płodowego 

wskutek wywoływania miejscowego odczynu zapalnego w jamie macicy,

• dodatek progestagenu (uwalnia 20 micg lewonorgestrelu na dobę) zalety: 

ograniczenie  proliferacji  endometrium,  zalecana  u  kobiet  przed 
menopauzą,

• wskaźnik Pearla 0,4-0,8
• odwracalność metody niepełna- z uwagi na możliwość wystąpienia zapaleń 

zarządu rodnego oraz ciąży ektopowej,

Przeciwwskazania:

• podejrzenie ciąży,
• nieprawidłowe krwawienia z macicy o nieustalonej etiologii,
• niedawno przebyte zakażenie w obrębie miednicy mniejszej (do 6 mcy),
• rozpoznana lub podejrzewana choroba przenoszona drogą płciową,
• zniekształcenia jamy macicy,
• choroba Wilsona,
• proteza zastawkowa serca

Metody barierowe

• Prezerwatywy 

zapewniają 

ochronę 

przed 

chorobami 

przenoszonymi drogą płciową,

• wskaźnik Pearla 3-14, dla środków plemnikobójczych 6-26 

Antykoncepcja po stosunku, doraźna

• Nie powinna być stosowana jako stała metoda planowania 

rodziny,

• metoda Yuzpego: 50 micg etynyloestradiolu z 250 micg 

lewonergestrolu w postaci 2 pigułek w odstępie 12 h do 72h po 
stosunku,

• zastosowanie dwóch dawek po 0,75mg lewonergestrolu w 

odstępie 12 h, do 72 h po stosunku

• założenie wkładki do 5 dni po owulacji

Rekomendacje Polskiego Towarzystwa 

Ginekologicznego w sprawie 

antykoncepcji

• Nieródki:  przy  braku  przeciwwskazań  metodą  z  wyboru  jest 

DTA,  należy  również  uwzględnić  środki  barierowe  oraz   
metody okresowej abstynencji, nie zaleca się stosowania IUD,

• kobiety,  które  rodziły  i  planują  w  przyszłości  macierzyństwo: 

DTA, w wybranych sytuacjach IUD, 

• kobiety,  które  rodziły  i  nie  planują  macierzyństwa:  DTA, 

progestageny, IUD,

• kobiet  karmiące,  powyżej  35  rż,  palące:  tabletki  i 

wstrzyknięcia zawierające wyłącznie progestageny, IUD,

• kobiety  w  okresie  przedmenopauzalnym:  DTA,  IUD 

szczególnie z lewonorgestrelem