Choroby układu krążenia 

i nowotwory

Opracowanie: Aleksandra Stryjkowska&Roman Piotrowski

 

2

Treść prezentacji:

Choroby układu krążenia:

1.

Wstęp

2.

Choroba wieńcowa

3.

Zawał serca

4.

Nadciśnienie tętnicze

5.

Miażdżyca

6.

Wady serca

7.

Zapalenia mięśnia sercowego

8.

Kardiomiopatia

9.

Niewydolność serca

10.

Choroby żył

Bibliografia

 

 

Choroby układu krążenia są główną przyczyną 
zgonów, a więc skrócenia trwania życia oraz 
chorobowości i inwalidztwa w rozwiniętych 
krajach świata, w tym także Polski, jak 
również stają się dominującą przyczyną 
zgonów, osób dorosłych w krajach 
rozwijających się.

    Mimo, że od lat 60-tych w USA, od lat 70-tych w 

Europie Zachodniej, a od lat 90-tych w Polsce 

obserwuje się trend spadku tej umieralności, to 

szacuje się, że choroby układu krążenia będą 

główną przyczyną zgonu współczesnych 

społeczeństw, co najmniej do 2020 roku. Mimo, że 

jak wspomniano w ostatniej dekadzie lat w Polsce 

obserwujemy trend spadku umieralności sercowo-

naczyniowej, to jednak jest ona nadal 

zdecydowanie wyższa niż w krajach Europy 

Zachodniej. 

 

 

Ostatnie dostępne dane wskazują, że w Polsce 
w 2001r zmarło 192 861 mężczyzn i 170 359 
kobiet. Z powodu całej grupy chorób układu 
krążenia (do której należą głównie: choroba 
wieńcowa, udar mózgu, niewydolność krążenia 
i inne choroby serca) zmarło 82 692 mężczyzn 
i 91 117 kobiet co stanowiło 43% wszystkich 
zgonów mężczyzn i 54% wszystkich zgonów 
kobiet.

    Znaczy to, że codziennie z powodów sercowo – 

naczyniowych umiera średnio w Polsce 476 

osób (226 mężczyzn i 250 kobiet). Na drugim 

miejscu, jeżeli chodzi o przyczyny zgonu 

znajdują się choroby nowotworowe (26% 

wszystkich zgonów mężczyzn i 22% zgonów 

kobiet). Wypadki komunikacyjne, zabójstwa i 

urazy były przyczyną 10%zgonów mężczyzn i 

4% zgonów kobiet. 

 

 

Standaryzowane współczynniki umieralności na 
100 000 z powodu chorób układu krążenia w 
2001r. w Polsce i w wybranych krajach 
europejskich: 

Mężczyźni: 

Polska : 545 

Unia Europejska: 298 

Szwajcaria: 253 

Federacja rosyjska: 1068 

Kobiety 

Polska 346 

Unia Europejska 192 

Szwajcaria 158 

Federacja rosyjska 650

 

 

 

Choroba wieńcowa



Jedna z najczęściej występujących chorób 
serca zwana również chorobą 
niedokrwienną serca. 
Jest to zespół chorobowy charakteryzujący 
się niedostatecznym ukrwieniem 
(zaopatrzeniem w tlen) serca.
Jej najbardziej znanymi postaciami są: 
dusznica bolesna (angina pektoris) i zawał 
serca.

 

 

Czynniki ryzyka

1.

Wysokie stężenie cholesterolu krwi, szczególnie zaś 
wysokie (powyżej 130 mg%) stężenie LDL, niskie 
zaś (poniżej 35 mg%) stężenie HDL

2.

Palenie papierosów

3.

Nadciśnienie tętnicze

4.

Cukrzyca (przyspieszająca procesy miażdżycowe)

5.

Otyłość brzuszna

6.

Płeć męska

7.

Podeszły wiek, siedzący tryb życia, menopauza

8.

Podwyższone stężenie fibrynogenu, homocysteiny, 
kwasu moczowego we krwi

 

 

Występowanie choroby wieńcowej

   

Choroba wieńcowa, zawał serca i nagła śmierć 

sercowa są najczęstszymi przyczynami zgonów 
w krajach wysoko rozwiniętych.

     Przeciętna roczna częstość występowania choroby 

wieńcowej wynosi ok. 250 – 300 nowych 
przypadków na 100 tys. mieszkańców.

     Na chorobę wieńcową częściej chorują mężczyźni 

w wieku 40 – 55 lat. W grupie osób starszych 
zapadalność na tę chorobę jest dla obu płci 
podobna. Częstość występowania tej choroby 
rośnie z wiekiem

 

 

Umieralność



 W dalszym ciągu w Polsce prawie 80% 

zgonów spowodowanych jest chorobami 

określanymi mianem cywilizacyjnych 

(choroby układu krążenia, nowotwory 

złośliwe oraz wypadki, urazy i zatrucia). 

Głównymi są choroby układu krążenia, 

w przypadku których - w okresie ostatnich 

lat - stwierdzono istotną poprawę. W 2002 r. 

choroby układu krążenia stanowiły ok. 

47,1% zgonów,.

Na początku lat 90-tych były przyczyną 

ponad 52% ogółu zgonów. Niekorzystnym 

zjawiskiem jest wzrost liczby zgonów 

powodowanych chorobami nowotworowymi. 

Nowotwory złośliwe 

w 1990 r. były przyczyną 18,7% zgonów, 

a obecnie 24,4%. Jednocześnie notuje się 

wzrost liczby nowych zachorowań, co być 

może jest związane z lepszą wykrywalnością 

tych schorzeń.

 

 

0

 

1

0

 

2

0

 

3

0

 

4

0

 

5

0

 

6

0

 

w

 

%

 

c

h

o

r

o

b

y

 

u

k

ł

a

d

u

 

k

r

ą

ż

e

n

i

a

 

n

o

w

o

t

w

o

r

y

 

z

ł

o

ś

l

i

w

e

 

u

r

a

z

y

 

i

 

z

a

t

r

u

c

i

a

 

p

r

z

y

c

z

y

n

y

 

n

i

e

d

o

k

ł

a

d

n

i

e

 

o

k

r

e

ś

l

o

n

e

 

1

9

9

0

 

1

9

9

5

 

2

0

0

2

2

 

p

o

z

o

s

t

a

ł

e

 

 

 

Zawał serca

      

Najbardziej znana i najbardziej dramatyczna postać 

choroby wieńcowej. Jest to martwica fragmentu mięśnia 

sercowego spowodowana jego przedłużającym się 

niedokrwieniem. Konsekwencje niedokrwienia zależą od 

stopnia ograniczenia przepływu krwi przez dany obszar 

mięśnia oraz czasu trwania niedokrwienia

     Ograniczenie przepływu o 50 – 60 % to niedokrwienie 

tolerowane. Ograniczenie przepływu wieńcowego o 60 – 

80 % można określić jako niedokrwienie krytyczne.

     Zmniejszenie przepływu w tętnicy wieńcowej do 0 – 20 

% wartości normalnych to niedokrwienie letalne 

(śmiertelne) dla komórek tego obszaru.

      Zawał serca i choroba wieńcowa są najczęstszą 

przyczyna zgonów w Polsce. Co roku zapada na niego 

ok.. 100 ty. Osób (głównie mężczyzn).

     40% spośród tych osób umiera w ciągu roku.

 

 

Zawał serca c.d.

     Ponad 90% zawałów mięśnia sercowego 

spowodowanych jest całkowitym zamknięciem światła 

tętnicy wieńcowej przez zakrzep powstały w wyniku 

pęknięcia blaszki miażdżycowej zwężającej tętnicę.Do 

innych przyczyn mogących spowodować zawał serca 

należą:  



kurcz tętnicy wieńcowej;



wrodzona wada naczyń wieńcowych;



zmiany zatorowo-zakrzepowe w tętnicach wieńcowych;



kardiomiopatia przerostowa



wady zastawek serca



zatrucie czadem,przedawkowanie narkotyków 

(np.amfetaminy);



inne;

 

 

Nadciśnienie tętnicze



    Jest chorobą bardzo rozpowszechnioną. 

Głównymi czynnikami ryzyka są: wiek 

(czwarta 

i piąta dekada życia), płeć męska, obciążenia 

rodzinne, cukrzyca typu 2, zaburzenia 

przemiany lipidów i palenia papierosów. 

Nadciśnieniu sprzyja też otyłość, nadużywanie 

alkoholu i mała aktywność fizyczna.

    Oszacowano, że w polskiej populacji na tę 

chorobę cierpi 12 – 16% mężczyzn i 18 – 30% 

kobiet (przy wykrywalności tej choroby w 

naszym kraju na poziomie 57 – 82%).

     Z danych epidemiologicznych wynika, że aż 

46% mężczyzn i 36% kobiet w wieku średnim 

ma nadciśnienie tętnicze.

 

 

Miażdżyca



Miażdżyca naczyń obwodowych (tzw. miażdżyca 

zarostowa) jest wyrazem tego samego procesu, 

który doprowadza do choroby wieńcowej. Złogi 

lipidowe 

i rozrost komórek zwężają światło naczyń. Do tego 

dochodzą jeszcze zakrzepy tworzące się na 

uszkodzonej wyściółce tętnic (śródbłonku), które 

jeszcze bardziej zmniejszają drożność chorego 

naczynia. W rezultacie część organizmu jest 

niedostatecznie zaopatrywana w tlen i substancje 

odżywcze. Najczęściej ze wszystkich tętnic 

obwodowych miażdżyca rozwija się w kończynach 

dolnych.  

 

 

Wady serca



Najczęściej dotyczą one zastawek. Wyróżniamy wady serca 

wrodzone 

i nabyte. Przy nieprawidłowym działaniu zastawek niektóre jamy 

serca są bardziej obciążone niż zazwyczaj i przerastają albo 

rozszerzają się.



Wady nabyte są częstsze i przeważnie powstają 

w wyniku nierozpoznanej lub niedostatecznie leczonej choroby 

reumatycznej.



Niektóre z wad serca są uwarunkowane genetycznie, np.:  zespół 

Wolfa-Parkinsona-White, całkowity blok serca, nadzastawkowe 

zwężenie aorty, fibroelastoza wsierdzia, lub stanowią część 

zespołów uwarunkowanych genetycznie, np. zesp. Noonan, Ellis-

vanCreveld, Lawrence-Moon-Biedl.



Większość przypadków wad serca jest uwarunkowanych 

wieloczynnikowo, co oznacza, że nie znamy konkretnej przyczyny. 

Po urodzeniu się jednego dziecka z wrodzoną wadą serca 

prawdopodobieństwo, że kolejne dziecko będzie miało wadę serca 

wynosi około 2-5%. Jeżeli dwoje dzieci ma wadę serca, to ryzyko 

wzrasta do około 10% dla kolejnych ciąż.

 

 

Najczęstszymi metodami wykorzystywanymi 
do eliminacji wad zastawkowych są zabiegi 

chirurgiczne

 

 

 

 

 

Zapalenia mięśnia sercowego



Są wywołane np. wspomnianą wcześniej chorobą 

reumatyczną. Inne zapalenia wywołane są 

wirusami(Coxsackie B1-5,C.A,wirus 

opryszczki,grypy,adenowirusy,echowirusy), 

bakteriami(np.paciorkowce hemolizujące typu A,Borrelia 

burgdeferi,...),grzybami(u chorych z upośledzeniem 

odporności),pierwotniakami(np.toxoplazmoza,ch.Chagasa),

pasożyty(włośnie,bąblowiec) czy chorobami 

autoimmunologicznymi. Dotyczą mięśnia serca, wsierdzia 

lub osierdzia. 

Stanem zapalnym mogą być zajęte wszystkie trzy warstwy. 



Występuje u ok.. 1% chorych zakżonych wirusami 

kardiotropowymi(w przypadku zakażenia wirusem 

Coxsackie B nawet u 4%).Stosunkowo duża jest liczba 
przypadków nierozpoznawanych,przebiegających klinicznie

 

bezobjawowo lub skąpoobjawowo.

 

 

Kardiomiopatie



Niezapalne choroby mięśnia sercowego 
nie będące skutkiem zmian w mięśniu 
sercowym powstałych w następstwie 
wad serca, nadciśnienia i zwężenia 
tętnic wieńcowych oraz zaburzenia 
rytmu jego pracy 
i przewodzenia bodźców.

 

 

Niewydolność serca



Rozwija się m.in. w wyniku wcześniej 
wymienionych chorób. Pojawia się wtedy 
duszność, początkowo przy wysiłku, a 
później nawet w spoczynku. Jeśli zajęte 
jest serce prawe, to pojawiają się obrzęki 
kończyn dolnych i częste oddawanie 
moczu w nocy. Niewydolność świadczy o 
poważnym uszkodzeniu mięśnia serca 

 

 

Kliniczna klasyfikacja niewydolności 
krążenia wg.NYHA



I brak dolegliwości,pełna wydolność wysiłkowa



II występowanie dolegliwości w czasie 

znacznego wysiłku fizycznego



III występowanie dolegliwości w czasie  

niewielkiego wysiłku fizycznego



IV występowanie dolegliwości w czasie 

spoczynku



Chorzy w kresie NYHA III i IV charakteryzują 

się złym rokowaniem.W ciągu roku umiera 20-

40% chorych

 

 

W celu określenia stopnia niewydolności serca 
stosujemy badanie próby wysiłkowej:

 

 

Choroby żył

 są jedną z najczęstszych przyczyn 

dolegliwości u chorych, zgłaszających się w 
Poradniach Chorób Naczyń. Można przyjąć, że co 
piąty Polak cierpi z powodu żylaków a co 
sześćdziesiąty z powodu zespołu pozakrzepowego. 
Znacznie częściej choroby te dotyczą kobiet, tylko w 
ok.1/5 mężczyzn. Ich występowanie wzrasta wraz z 
wiekiem, np. żylaki stwierdzono u ok. 5% kobiet 20-
letnich oraz u ok. 57% kobiet po 40 roku życia

. 

     

Analiza epidemiologiczna, przeprowadzona w 

1996 roku w dużej aglomeracji miejskiej 

(Lublin) wykazała, że chorobowość wynosi 

14,3% rocznie. Długotrwałe ograniczenie 

zdolności do pracy a często trwałe kalectwo 

dają podstawę do zaliczenia ich do chorób 

cywilizacyjnych, na równi z chorobami serca, 

nowotworami lub cukrzycą 

 

 

ŻYLAKI KOŃCZYN DOLNYCH:

   

Są najczęściej występującą chorobą żył. Ich 

występowanie wiązane jest z wieloma 

przyczynami jednak podstawowym zaburzeniem 

jest brak równowagi pomiędzy ciśnieniem krwi 

w naczyniach żylnych a wytrzymałością ich 

ściany. Pod względem mechanizmu 

powstawania wyróżniamy żylaki pierwotne (bez 

znanej przyczyny) lub wtórne, powstające na 

skutek przebytego w przeszłości zapalenia żył, 

ucisku na duże naczynia żylne np. przez guzy 

nowotworowe lub też występowanie 

wrodzonych przetok tętniczo-żylnych. 

 

 

Czynniki predysponujące do 
powstawania żylaków:

1)

czynniki dziedziczne, potwierdzone w 
wywiadzie u ok. 60-80% chorych, najczęściej 
związane są ze słabszą budową tkanki łącznej 

2)

stojąca postawa ciała człowieka, która w 
istotny sposób zwiększa ciśnienie w 
naczyniach żylnych kończyn dolnych

3)

okres ciąży i porodu 

4)

przewlekłe zaparcia stolca, otyłość oraz 
noszenie bardzo obcisłej odzieży 

 

 

Zapalenie żył

W zapaleniu żył na jakimś odcinku 

ściany żyły rozwija się stan 
zapalny wraz  z wytworzeniem się 
zakrzepu. Powstaniu takiego 
stanu sprzyjają m.in.: długotrwałe 
unieruchomienie, zabiegi 
operacyjne, poród, urazy oraz 
wspomniane żylaki.

 

 

ZAKRZEPICA ŻYŁ 
POWIERZCHOWNYCH

: 



Występuje zarówno w żyłach o prawidłowej 
budowie, jak też zmienionych żylakowato. 



Zakrzepica żylakowo zmienionych naczyń 
podskórnych występuje u około 10% 
chorych z chorobą żylakową, głównie w 
zakresie żył odpiszczelowej i odstrzałkowej. 
Najczęściej dotyczy ograniczonego odcinka 
kończyny, brak jest adenopatii. 



Jatrogenne zapalenie żył powierzchownych 
najczęściej dotyczy naczyń kończyny górnej 
u chorych z przewlekle utrzymywanym 
leczeniem wlewami dożylnymi. 

 

 

ZAKRZEPOWE ZAPALENIE ŻYŁ 
GŁĘBOKICH:



Klasyczne przyczyny zakrzepicy żylnej najpełniej 

opisuje triada Virchowa. Stanowią je zwolnienie 

przepływu krwi, zmiany w ścianie naczynia oraz 

zmiany w samej krwi. W obecnej dobie 

podkreśla się rolę niedotlenienia ograniczonego 

do części krążenia żylnego, które powoduje 

uszkodzenie śródbłonka poprzez upośledzenie 

metabolizmu jego komórek. (np. zastój żylny lub 

też zwolnienie przepływu krwi doprowadzić 

mogą do niedotlenienia). Również produkty 

uszkodzenia tkanek w miejscu urazu lub 

operacji, przenoszone odlegle przez krew mogą 

być odpowiedzialne za uszkodzenie śródbłonka i 

wystąpienie zakrzepicy. 

 

 

Kliniczne objawy zakrzepicy żył 
głębokich:

1)

Obrzęk kończyny

2)

Ból spoczynkowy i podczas chodzenia

3)

Bolesność uciskowa 

4)

Objaw Homansa - bolesność towarzysząca  

               grzbietowemu zgięciu stopy

5)

Objaw Mozesa - napięta i bolesna część 

obwodowa kończyny dolnej

6)

Nadmiernie wypełnione żyły układu 

powierzchownego

7)

Zmiany zabarwienia skóry (sinica 

kończyny w pozycji stojącej)

 

 

Zespół pozakrzepowy:



Jest określany jako utrwalony stan nadciśnienia 

żylnego w zakresie obwodowej części kończyny 

dolnej, związany z niedrożnością żył głębokich lub 

też ich znacznym uszkodzeniem. Typowa jest 

niewydolność żył łączących w zakresie podudzia 

oraz niewydolność żył podskórnych. Występuje u 

85-95% chorych z przebytą zakrzepicą żył głębokich 

i jest w dużym stopniu zależna od zastosowanego 

pierwotnie postępowania leczniczego. Zespół 

manifestuje się obrzękiem, zmianami zanikowymi 

skóry i tkanki podskórnej (dermatosclerosis) oraz w 

dalszym etapie powstaniem uporczywych 

owrzodzeń w okolicy kostek i dolnej części 

podudzia. Często towarzyszą mu żylaki oraz bóle 

określane mianem chromania żylnego. 

 

 

Przewlekła niewydolność żylna

     

Na przewlekłą niewydolność żylną kończyn 

(PNŻ) choruje 5-15% osób dorosłych, natomiast 

10-15% ma żylaki z grupy 25-50%, u których 

stwierdza się jakiekolwiek schorzenia żylne, 

niezależnie od rodzaju i stopnia zaawansowania 

choroby żylakowej. 

W społeczeństwach rozwiniętych zwraca się coraz 

większą uwagę na jakość życia. Przewlekła 

niewydolność żylna stanowi, więc poważny 

problem społeczny, socjalny i ekonomiczny.

 

 

Przewlekła niewydolność żylna c.d.



Czynnikami ryzyka powstania PNŻ są płeć (3 : 
1 na niekorzyść kobiet), wiek (wzrost 
zachorowań w 3. dekadzie życia), ciąża ( u 
około 20% kobiet przyczyną powstania PNŻ 
była ciąża), otyłość, długie stanie i/lub 
siedzenie, przyjmowanie estrogenów 
( antykoncepcja, hormonoterapia zastępcza).
U pacjentów z PNŻ pod koniec dnia występuje 
uczucie ciężkości kończyn, może pojawić się 
ból 
i kurcze występujące najczęściej w nocy.

Pamiętaj!

Ważne dla profilaktyki chorób układu 

krążenia są działania mające na celu 

promocję zdrowego trybu życia

 

 

 

 

Oraz regularne badania kontrolne

 

 

Bibliografia



ABC

 

układu krążenia 

artykuł lek. med. Marcina Pustkowskiego, 

lekarza rodzinnego napisany 
w marcu 2000 dla serwisu RES MEDICA



Choroby układu krążenia i ich leczenie artykuł lek. med. Marcina 
Pustkowskiego, lekarza rodzinnego napisany 
w marcu 2000 dla serwisu RES MEDICA



Choroba wieńcowa artykuł lek. med. Ryszarda Feldmana, 
ordynatora III Oddziału Chorób Wewnętrznych w Szpitalu Praskim p. 
w. Przemienienia Pańskiego w Warszawie, napisany w styczniu 2000 
dla serwisu RES MEDICA



„Choroba niedokrwienna serca” red. Kazimierz Wrześniewski, 
Dorota Włodarczyk



Co to jest kardiomiopatia? artykuł lek. med. Barbary Zalewskiej; 
"Żyjmy dłużej" 3 (marzec) 2001 



Nadciśnienie tętnicze

 

artykuł prof. dr. hab. med. Zbigniewa 

Gacionga z Kliniki Chorób Wewnętrznych i Nadciśnienia Tętniczego 
Akademii Medycznej w Warszawie; "Żyjmy dłużej" 7 (lipiec) 1999

 

 

 

Dziękuję za uwagę