Podstawy prawne
wykonywania zawodu
Prawo klienta do godnego traktowania:
Konstytucja: art. 30
Przyrodzona i niezbywalna godność człowieka
stanowi źródło wolności i praw człowieka i
obywatela. Jest ona nienaruszalna, a jej
poszanowanie i ochrona jest obowiązkiem
władz publicznych
Prawo klienta do autonomii
Konstytucja: art. 31
1. Wolność człowieka podlega ochronie
prawnej.
2. Każdy jest obowiązany szanować wolność i
prawa innych. Nikogo nie wolno zmuszać do
czynienia tego, czego prawo mu nie nakazuje.
Konstytucja art. 39
Nikt nie może być poddany eksperymentom
naukowym, w tym medycznym, bez
dobrowolnie wyrażonej zgody.
Ustawa o zawodzie psychologa: art. 12
1. Podjęcie usług psychologicznych następuje
za zgodą osoby (klienta) lub grupy osób
(klientów) stanowiących podmiot
diagnozowania i oddziaływania
psychologicznego.
(z zastrzeżeniem kk, kpk, ustawa o ochronie
zdrowia psychicznego)
Prawo klienta do prywatności, poufności
i autonomii
Konstytucja: art. 47
Każdy ma prawo do ochrony prawnej życia
prywatnego, rodzinnego, czci i dobrego
imienia oraz decydowania o swoim życiu
osobistym.
Konstytucja: art. 51
1. Nikt nie może być obowiązany inaczej niż
na podstawie ustawy do ujawniania informacji
dotyczących swojej osoby
3. Każdy ma prawo do dostępu do
dotyczących go urzędowych dokumentów i
zbioru danych. Ograniczenia tego prawa może
określić ustawa.
Prawo klienta do poufności:
Ustawa o zawodzie psychologa: art. 14
1. Psycholog ma obowiązek zachowania w
tajemnicy informacji związanych z klientem,
uzyskanych w związku z wykonywaniem zawodu.
2. Obowiązek zachowania tajemnicy zawodowej
nie może być ograniczony w czasie
3. Przepisu ust.1 nie stosuje się, gdy:
1. poważnie jest zagrożone zdrowie, życie klienta lub
innych osób
2. tak stanowią ustawy
Obowiązek zawierania
kontraktu
Ustawa o zawodzie psychologa: art. 13.
Psycholog poinformuje klienta o celu
postępowania, jego przebiegu, wynikach i
sposobie ich udostępniania oraz powinien
uzyskać akceptację planowanych czynności.
Zgoda na podjęcie działań
psychologicznych
Rodzaje:
1. Zgoda dobrowolna, świadoma i
poinformowana
2. Zgoda pozornie dobrowolna (np. w selekcji
zawodowej, zgoda dzieci pod wpływem
rodziców)
3. Brak obowiązku uzyskiwania zgody
4. Zgoda domniemana
Zgoda dobrowolna – bez nacisków
zewnętrznych
Zgoda poinformowana – pełna informacja o
planowanych działaniach i ich skutkach
Zgoda świadoma – klient jest świadom
konsekwencji działań psychologa, zarówno
osobistych, jak i społecznych
Sytuacje, w których nie ma
obowiązku uzyskiwania zgody
1. Sytuacje uregulowane prawnie:
- np. świadkowie w sądzie – nie oznacza to
zwolnienia z obowiązku zawarcia
kontraktu
2. Interwencja w sytuacjach kryzysowych –
podjęcie kontaktu przez klienta uważa się za
zgodę domniemaną
3. Eksperymenty naturalne w ramach badań
naukowych
Zgoda pozornie
dobrowolna
Jest to sytuacja szczególnie trudna etycznie i
wymaga szczególnej wrażliwości ze strony
psychologa w trakcie zawierania kontraktu.
Psycholog nie ma prawa stawiać klienta w
sytuacji, w której jego zgoda jest tylko
pozornie dobrowolna (ryzyko manipulacji)
Zgoda pozornie
dobrowolna
1. Selekcja zawodowa
2. Występowanie o opiekę nad dzieckiem
3. Sytuacje związane z wymiarem
sprawiedliwości, np. przedterminowe
zwolnienie
4. Szczególna sytuacja nieletnich
Nieletni jako klient
W sytuacji, w której klientem jest osoba
nieletnia, należy uzyskać zgodę:
- nieletniego (aż do osiągnięcia 18 lat)
- rodziców lub opiekunów prawnych (zgoda
opiekuna prawnego musi być na piśmie)
W przypadku małych dzieci zgoda nie musi
być werbalna.
Dylematy etyczne związane
z nieletnimi klientami
Czy zgoda jest naprawdę dobrowolna ?
Jak przedstawić kontrakt aby klient był
naprawdę poinformowany ?
Jak ocenić czy zgoda jest świadoma ?
Specyfika nieletnich
klientów
Nieletni klienci różnią się od osób dorosłych w
zakresie:
1. wiedzy i doświadczenia
- organizacji świata, zwłaszcza społecznego
- repertuaru ludzkich zachowań
- możliwości autoprezentacji (także sprawa
kompetencji)
2. Zdolności do oceny procedury (badania
diagnostyczne i naukowe)
3. Podatności na stres i możliwości
odreagowania stresu (także kompetencje)
A wynika to z poziomu:
- rozwoju poznawczego
- rozwoju emocjonalnego
- rozwoju społecznego
Nieletni klienci wymagają:
- specjalistycznej wiedzy (przede wszystkim w
zakresie psychologii rozwojowej)
- specjalnych kompetencji (nawiązywanie
kontaktu, ocena poziomu dobrowolności,
poinformowania i świadomości)
Najczęściej występujące błędy:
1. Ocena fazy rozwoju na podstawie wyglądu
2. Brak umiejętności dostosowania języka do
poziomu klienta
3. Stosowanie nacisku (często nieświadome)
4. Lekceważenie klienta
Ustalanie kontraktu
Podstawowe elementy kontraktu:
1. ustalenie celu działania psychologa;
2. zakres interwencji psychologa;
3. oczekiwane przez klienta skutki działań
4. czas trwania usługi
5. wynagrodzenie psychologa
Cel działania psychologa i
skutek działań psychologa
Proste w przypadku diagnozy – choć ważne
jasne określenie zakresu
Trudne w przypadku różnych form pomocy
psychologicznej (klient często sam nie jest
świadomy czego oczekuje)
Zakres interwencji
Koniecznie należy określić jasno i
jednoznacznie:
- ze względu na dobro klienta - możliwe
naruszenie prywatności klienta
- ze względu na dobro klienta – nie należy
rozbudzać nierealistycznych oczekiwań
- ze względu na efektywność pracy
psychologa
Czas trwania usługi
W przypadku diagnozy – zgodny ze
standardami (ustalamy liczbę spotkań – jedno
nie powinno przekraczać 1,5 godziny)
W przypadku pomocy psychologicznej –
problem etyczny (zbyt krótko – lekceważenie;
zbyt długo – wpływa demotywująco)
Opłaty
Wykonywanie zawodu psychologa to nie
misja, ale praca.
Z tego wynika, że:
- nie jesteśmy zobowiązani do przyjmowania
za darmo;
- możemy pobierać wyższe opłaty za
„ekspres”
KAŻDA ZMIANA KONTRAKTU WYMAGA
RENEGOCJACJI