Szacunek dla autonomii pacjenta

Szacunek dla autonomii

pacjenta

Autonomia pochodzi od

greckich słów

autos

(sam,

własny) i

nomos

(prawo,

norma) i oznacza

samostanowienie,

niezależność,

ustanawianie norma dla

samego siebie.

Autonomia jest jednym z

rodzajów wolności, ale nie

każda wolność lub swoboda

jest autonomią.

W pojęciu autonomii

zawiera się korzystanie z

tego, co Arystoteles nazwał

szczególna cechą człowieka

– z racjonalności.

Autonomię dzieli się

niekiedy na autonomię

działania, autonomię woli i

autonomię myśli.

Autonomia myśli obejmuje

szeroki zakres różnego rodzaju

czynności intelektualnych,

zwanych „samodzielnym

myśleniem”; zawiera się w tym

podejmowanie decyzji,

posiadanie przekonań i

upodobań estetycznych,

wydawanie ocen moralnych.

Autonomia woli (lub może

autonomia intencji) jest

swobodą decydowania o

robieniu czegoś na podstawie

własnych przemyśleń.

Autonomia działania.

Doskonałym przykładem

ograniczenia tego rodzaju

wolności jest pacjent

przytomny, któremu

anestezjolog zapomniał

podać znieczulenia a jego

mięśnie są porażone.

Pacjent na próżno próbuje

powstrzymać lekarza przed

krojeniem go.

Zdaniem I. Berlina, autonomia

oznacza, iż ludzie są „twórcami

wartości, celów samych w

sobie, których autorytet bierze

się właśnie i tylko z tego, że są

dobrowolnie obierane”.

Aby mówić o autonomii, muszą

być spełnione dwa warunki:

•

Wolność

•

Spontaniczne działanie.

W odniesieniu do służby

zdrowia przyznanie pacjentowi

prawa do samostanowienia

było pod wieloma względami

momentem przełomowym.

Położenie akcentu na akt

zgody danej osoby na

podejmowane wobec niej

czynności medycznych

realizuje ochronę autonomii

każdego co do decydowania o

samym sobie, ochronę

prywatności, a także zasadę

poszanowania integralności

cielesnej każdego człowieka.

Stwierdzenie to powinno być

nadrzędnym w relacjach

personel medyczny a pacjent.

Jednak często tak nie jest.

Lekarz a także pielęgniarka ma

obowiązek udzielenia pomocy,

wynikający z kodeksu karnego

a także z ustawy o zawodzie

lekarza i zawodach pielęgniarki

i położnej, wreszcie z zasad

moralnych i etycznych.

Z drugiej strony, aby wykonać

jakikolwiek zabieg medyczny

czy zabieg leczniczy potrzebna

jest zgoda pacjent, ponieważ

„Kto wykonuje zabieg leczniczy

bez zgody pacjenta, podlega

grzywnie, karze ograniczenia

wolności albo pozbawienia

wolności do lat 2.(…)” art. 192

k.k.

Jak widać, w takich sytuacjach

dochodzi do złamania zasady

szacunku dla autonomii

pacjenta.

Kontrowersyjnym przypadkiem

jest udzielanie pomocy

samobójcy. Często ludzie,

którzy targnęli się na swoje

życie, jasno mówią, że nie

chcieli być ratowani. Sami chcą

stanowić o swoim istnieniu i w

świetle własnej autonomii mają

do tego prawo.

Lekarz lub ktoś inny z

personelu medycznego stoi

wtedy przed dylematem

etycznym. Jednak zazwyczaj

wybiera się pomoc takiej

osobie mimo złamania jej

prawa o samostanowieniu o

sobie.

W większości przypadków

podjęcie próby samobójczej

jest bowiem wołaniem o

pomoc, a nie przemyślanym i

skrupulatnie zaplanowanym

działaniem.

Lekarz mógłby być posądzony

raczej o nie udzielenie pomocy

niż pociągnięty do

odpowiedzialności z art. 192

k.k.

podobnym przypadkiem jest

transfuzja krwi u świadków

Jehowy. Tutaj też często

dochodzi dp moralnych

niejasności.

Lekarz widzi, że w prosty

sposób może uratować życie

pacjenta, ale także gdyby

przeprowadził transfuzję wbrew

woli chorego mogłaby mu

grozić odpowiedzialności

karna.

Znany jest przypadek gdzie

małoletniemu wyznawcy

Jehowy pod narkozą podano

krew , ale gdy się wybudził w

trakcie zabiegu odłączył

wenflon i zmarł. Rodzina była

pogrążona w smutku, ale

jednocześnie dumna, bo

chłopak zachował

postanowienia wiary.

Jak widać prawo pacjenta o

decydowaniu o sobie sięga

także tych decyzji, które w

konsekwencji mogą być dlań

niekorzystne. Lekarz ma prawo

do perswazji, ale nie ma prawa

naruszyć świadomie wyrażonej

woli.

W wyjątkowych sytuacjach, w

których lekarz ma do czynienia

z pacjentem, wymagającym

udzielenia niezwłocznej

pomocy lekarskiej, który nie

jest zdolny do wyrażenia

zgody, ze względu na wiek lub

stan zdrowia,

a nie ma możliwości

porozumienia się z jego

przedstawicielem ustawowym

lub faktycznym, ma prawo do

podjęcia czynności na zasadzie

art.. 33 „Ustawy o zawodzie

lekarza”.

Takie przypadki dotyczą np.

ludzi nieprzytomnych, którzy

musza mieć natychmiastowo

wykonany zabieg leczniczy lub

diagnostyczny.

W podobnej sytuacji jest lekarz

działający bez zgody ze

względu na dobro społeczne.

Dotyczy to stosowania nawet

przymusu bezpośredniego w

sytuacji przeprowadzenia

badań lub doprowadzenia do

placówki leczniczej osób

chorych na choroby

weneryczne, gruźlicę czy

alkoholizm w sytuacjach gdy

osoby te stanowią zagrożenie

dla swojego otoczenia.

Pośredni przymus stosowany

jest także w przypadkach

obowiązkowych szczepień

ochronnych.

Istnieje jeszcze wiele

przykładów łamania zasady

szacunku dla autonomii

pacjenta. Np. wykonywanie

nieuzasadnionych badań

diagnostycznych, ponieważ

wynika tak z rutyny

oddziałowej lub wykonywania

niepotrzebnych zabiegów

operacyjnych aby poszerzyć

doświadczenie.

Także kobiety ciężarne

przebywające na oddziale

położniczym mają często

odmawiane prawo do

intymności i wyboru sposobu

porodu co jest ewidentnym

przykładem pozbawienia prawa

do samostanowienia.

Z prawem tym wiąże się

jeszcze podawanie pacjentowi

informacji medycznych

związanych z jego stanem

zdrowia.

Mimo, iż chory ma do tego

pełne prawo, często w oparciu

o analizę psychologiczną stanu

pacjenta odstępuje się od

informowania go o stanie jego

zdrowia i rokowaniach,

ponieważ w skrajnych

przypadkach mogłoby to

pogorszyć jego stan lub nawet

spowodować śmierć

wynikającą z załamania się.

Jak widać bardzo często zasada

szacunku dla autonomii pacjenta

budzi wiele kontrowersji i

sprzecznych uczuć. Nie można

powiedzieć, że ma ona wymiar

absolutny i powinna być

bezwzględnie przestrzegana. W

uzasadnionych przypadkach

dochodzi do jej złamania z

korzyścią dla życia i zdrowia

pacjenta.

Uważam, że są to nadzwyczajne

sytuacje, które powinny mieć

lepsze i dokładniejsze

uregulowanie prawne aby lekarz

czy pielęgniarka mogli bez obaw o

swoją wolność ratować ludzkie

życie.

Document Outline