Choroba 
zwyrodnieniowa 
stawu 
kolanowego

Kubicka Anna

Fizjoterapia III rok

Gr. 11 

1517/F/NS

 

 

Choroba zwyrodnieniowa stawu 

kolanowego (gonarthrosis, 

gonatroza) polega na 

przedwczesnym zużyciu i 

zwyrodnieniu tkanek tworzących 

staw (chrząstki stawowej, warstwy 

podchrzęstnej kości, płynu 

stawowego, torebki stawowej, 

więzadeł i mięśni). Chorobę 

zwyrodnieniową stawu 

kolanowego charakteryzuje ból i 

dysfunkcję kolana, w którym 

radiologicznie potwierdzono 

proces zwyrodnieniowy.

 

 

Gonartrozę w zależności od rozmieszczania 

zmian destrukcyjnych chrząstki stawowej 

(zwężenia szpar w badaniu rtg) w jednej z 3 

powierzchni poślizgowych stawu dzielimy na:
postać przyśrodkową (najczęstszą) z przewagą 

zwężenia szpary stawowej pomiędzy 

przyśrodkowymi kłykciami kości udowej i 

piszczelowej. Postać ta łączy się ze 

szpotawością kolana 
postać rzepkowo-udową; zwężenie szpary 

pomiędzy rzepką a kością udową najlepiej 

widocznie jest na zdjęciu stycznym rzepki 
postać boczną (rzadko występująca) - z 

przewagą zwężenia szpary stawowej pomiędzy 

bocznymi kłykciami kości piszczelowej i 

udowej. Łączy się z koślawością kolana. 

 

 

Epidemiologia 

Choroba zwyrodnieniowa stawów 

ujawnia się już w 2 i 3 dekadzie 
życia a w wieku powyżej 60 lat 
występuje u około 60% osób, 
będąc najczęstszą przyczyną 
bólu stawów. 

 

 

Epidemiologia

Na rozwój choroby zwyrodnieniowej istotny 

wpływ mają liczne czynniki predysponujące:
późny wiek 
czynniki etniczne 
czynniki wrodzone 
nieprawidłowa biomechanika stawu 
nadwaga 
wykonywany zawód 
aktywność fizyczna 
duża masa kostna 
poziom hormonów. 

 

 

   Zwyrodniene stawów dotyczy 

jednakowo często mężczyzn i 
kobiet, chociaż mężczyźni 
częściej chorują przed 45 rokiem 
życia, a kobiety później.

 

 

Etiologia

Jeśli czynnik etiologiczny jest nieuchwytny 

mamy do czynienia z 

pierwotną lub 

samoistną chorobą zwyrodnieniową -

w etiologii tej postaci istotną rolę mogą 

odgrywać nieprawidłowości krążenia 

miejscowego w obrębie stawów 

doprowadzające do zmian w składzie 

płynu stawowego, który odżywia 

chrząstkę. Na chorobę może mieć 

również wpływ nadmierne obciążenia 

stawów w trakcie uprawiania sportu 

wyczynowego czy też ciężkiej pracy 

fizycznej.

 

 

Etiologia

Liczniejszą grupę choroby 

zwyrodnieniowej stawów stanowi 

wtórna choroba 
zwyrodnieniowa –

 

rozwijająca się pod wpływem 

określonych czynników 
przyczynowych do których 
należą:

 

 

czynniki wrodzone lub dziedziczne, np. 

wrodzona dysplazja biodra, hemofilia, 

hemochromatoza, alkaptonuria. 
czynniki nabyte: 

     - miejscowe, np. urazy (powtarzające się 

skręcenia stawu, jednorazowy większy 

uraz lub wielokrotne małe urazy, 

złamania z nieprawidłowym zrostem), 

zapalenie stawu septyczne lub gruźlicze, 

martwica aseptyczna, 

     - układowe, np. choroby metaboliczne 

takie jak dna moczanowa, 

reumatoidalne zapalenie stawów, 

przewlekła kortykoterapia, zaburzeń 

neurologicznych (mózgowe porażenie 

dziecięce)

 

 

Objawy

Początek choroby jest dyskretny a pierwszymi 

objawami mogą być osłabienie kończyny 

dolnej i podudzia oraz uczucie zmęczenia.

 Okresowo mogą pojawiać się wysięki w jamie 

stawowej, co zmienia naturalne obrysy 

kolana. 

Ból powoduje odruchowe zgięcie kończyny 

dolnej w stawie kolanowym, co sprzyja 

obkurczaniu się więzadeł i torebki stawowej, 

a w konsekwencji prowadzi do ograniczenia 

ruchomości i zaników mięśniowych w 

obrębie goleni i uda. W zaawansowanych 

gonartrozach stwierdza się podczas badania 

tarcie wewnątrzstawowe i trzeszczenia.

 

 

Rozpoznanie

Zmiany zwyrodnieniowe zwykle nie powodują 

odchyleń w badaniach laboratoryjnych, a do 

ustalenia rozpoznania wystarczy zwykle 

badanie lekarskie i zdjęcie radiologiczne 

wykonane w dwóch płaszczyznach (PA i 

Bok). Obraz radiologiczny choroby 

zwyrodnieniowej kręgosłupa cechują:
zwężenie szpary stawowej
zwężenie szpary stawu rzepkowo-udowego 
zniekształcenie osi stawu kolanowego
zagęszczenie podchrzęstnej warstwy kości 
wyrośla kostne
śródstawowe ciała wolne 

 

 

Rozpoznanie

Charakterystyczny wywiad i skargi 

pacjenta na bóle podczas ruchu 
(szczególnie bóle pierwszych 
ruchów) i trzeszczenie 
drobnoziarniste a przy zajęciu 
powierzchni stawu rzepkowo-
udowego silniejsze bóle pojawiają 
się podczas schodzenia.

 

 

Profilaktyka

W profilaktyce chorób zwyrodnieniowych 

najważniejsze są przede wszystkim:
prawidłowa masa ciała i prawidłowe 

żywienie 
umiarkowana aktywność fizyczna 
brak nadmiernego obciążania stawów 
unikanie niepotrzebnego dzwigania 

ciężarów 
usuwanie z organizmu przewlekłych 

ognisk zakażenia

 

 

Leczenie

leczenie niefarmakologiczne 

(odpowiedni tryb życia, żywienie, 

odchudzenie, stosowanie 

wkładek do obuwia, ćwiczenia 

zwiększające masę mieśniową) 
leczenie farmakologiczne 

(przyjmowanie leków)
rehabilitację fizyczną 

(kinezyterapia i fizykoterapia)

 

 

Leczenie

W przypadku, kiedy przyczyna 

powstania choroby jest nieznana 
leczenie skupione jest na likwidowaniu 
objawów i modyfikacji przebiegu 
choroby, natomiast jeśli przyczyna 
choroby jest znana, leczenie dotyczy 
zarówno przyczyny, jak i objawów i 
przebiegu choroby. Każdy chory jest 
leczony w sposób zależny od rodzaju i 
przebiegu choroby. 

 

 

Rehabilitacja

 

 

 

Rehabilitacja osoby z chorobą 

reumatyczną jest niezmiernie 
ważną częścią procesu leczenia i 
stanowi uzupełnienie leczenia 
farmakologicznego. Prawidłowa 
rehabilitacja decyduje o stopniu 
odzyskiwanej sprawności i 
dalszym przebiegu choroby. 

 

 

kinezyterapia 

Celem ćwiczeń jest zapobieganie 

dalszym deformacjom i korekcja 

zniekształceń stawów. 

Program ćwiczeń powinien być 

przygotowany indywidualnie do 

danego pacjenta w zależności od 

stanu ogólnego pacjenta, okresu 

choroby, w jakim się znajduje i 

ciężkości objawów. 

 

 

masaż 

masaż klasyczny - Metoda lecznicza, której 

celem jest zmniejszenie sztywności i napięcia 

mięśni. Masaż poprawa miejscowego 

krążenia krwi i stanu ukrwienia tkanek. 
masaż wodny (hydroterapia) - Metoda 

lecznicza której celem jest zmniejszenie 

sztywności i napięcia mięśni, poprawa 

miejscowego krążenia krwi i stanu ukrwienia 

tkanek. 
masaż przyrządowy - Metoda lecznicza 

wykonana z wykorzystaniem urządzeń 

wibracyjnych (np. pasów, rolek). 

 

 

inne

zabiegi borowinowe 
termoterapia 
elektroterapia (diatermia) 

 

 

Zaopatrzenie 

ortopedyczne

W przypadku chorób reumatycznych 

dość często stosuje się:
kołnierze ortopedyczne, 
sznurówki, gorsety do okresowego 
stosowania 
stabilizatory np. stawu 
kolanowego zapobiegające dalszej 
deformacji stawu

 

 

Leczenie chirurgiczne

W przypadku gdy leczenie 

zachowawcze nie skutkuje, albo 
występują duże zniekształcenia 
stawów, uniemożliwiające 
samodzielne funkcjonowanie, 
należy przeprowadzić leczenie 
operacyjne. W zależności od 
rodzaju choroby stosuje się:

 

 

operacje korygujące ustawienie kości i 

powierzchni stawowych (osteotomie) 
operacje wymieniające powierzchnie 

stawowe (endoprotezoplastyki) - Zabieg 

operacyjny endoprotezoplastyki stawu 

polega na wycięciu zniszczonych części 

stawu i zastąpieniu ich nowymi elementami 

metalowymi lub plastikowymi. 
operacje usztywniające staw 
operacje korekcyjne - Przy znacznym 

uszkodzeniu stawów, np. rąk, chirurgicznie 

koryguje się przebieg ścięgien i ustawienie 

kości, co prowadzi do poprawy funkcji dłoni.

 

 

Leczenie uzupełniające

Przyjmując udział patologii naczyń 

krwionośnych w patogenezie 
zwyrodnień stawów, które często 
współistnieją z żylakami kończyn 
dolnych, można stosować środki 
poprawiające krążenie i 
metabolizm tkanek (diosmina).