Przemoc u osób
Przemoc u osób
uzależnionych od substancji
uzależnionych od substancji
psychoaktywnych
psychoaktywnych
Marcin Ziółkowski
Marcin Ziółkowski
Zakład Pielęgniarstwa Psychiatrycznego AM w
Zakład Pielęgniarstwa Psychiatrycznego AM w
Bydgoszczy
Bydgoszczy
Zażywanie substancji
Zażywanie substancji
psychoaktywnych przez sprawców
psychoaktywnych przez sprawców
przemocy – wg ofiar
przemocy – wg ofiar
•
Alkohol: 20%
Alkohol: 20%
•
Alkohol i inne substancje
Alkohol i inne substancje
psychoaktywne: 5%
psychoaktywne: 5%
•
Substancja psychoaktywna
Substancja psychoaktywna
– bez określenia rodzaju: 1%
– bez określenia rodzaju: 1%
•
Narkotyki: 5%
Narkotyki: 5%
Przemoc – alkohol: relacje
Przemoc – alkohol: relacje
(1)
(1)
•
W USA ¼ spośród 11,6 milionów ofiar
W USA ¼ spośród 11,6 milionów ofiar
przemocy podawała, że napastnik był
przemocy podawała, że napastnik był
pod wpływem alkoholu.
pod wpływem alkoholu.
•
Badania prowadzone w USA wskazują,
Badania prowadzone w USA wskazują,
że być może nawet połowa mężczyzn
że być może nawet połowa mężczyzn
leczonych odwykowo, w okresie roku
leczonych odwykowo, w okresie roku
przed podjęciem leczenia przejawiała
przed podjęciem leczenia przejawiała
agresję wobec najbliższych
agresję wobec najbliższych
Przemoc – alkohol: relacje
Przemoc – alkohol: relacje
(2)
(2)
•
Stwierdzono zależność między wielkością
Stwierdzono zależność między wielkością
spożycia alkoholu przez sprawcę
spożycia alkoholu przez sprawcę
a nasileniem przemocy (ponad 30%
a nasileniem przemocy (ponad 30%
sprawców najcięższych przestępstw piło
sprawców najcięższych przestępstw piło
alkohol przed dokonaniem przestępstwa)
alkohol przed dokonaniem przestępstwa)
•
Adolescenci – częstość picia alkoholu
Adolescenci – częstość picia alkoholu
koreluje z częstością zachowań
koreluje z częstością zachowań
agresywnych
agresywnych
Przemoc – alkohol: relacje
Przemoc – alkohol: relacje
(3)
(3)
•
Stwierdzono zależność między spożyciem
Stwierdzono zależność między spożyciem
alkoholu przez sprawcę a obiektem przemocy
alkoholu przez sprawcę a obiektem przemocy
(67% osoby bliskie napastnikowi, 38% osoby
(67% osoby bliskie napastnikowi, 38% osoby
znane napastnikowi, 31% osoby nie znane
znane napastnikowi, 31% osoby nie znane
napastnikowi)
napastnikowi)
•
Prohibicja – spadek aktów przemocy
Prohibicja – spadek aktów przemocy
•
Zwiększenie dostępności alkoholu – wzrost
Zwiększenie dostępności alkoholu – wzrost
częstości aktów przemocy
częstości aktów przemocy
•
Sposób sprzedaży napoi alkoholowych może
Sposób sprzedaży napoi alkoholowych może
wpływać na wzrost częstości aktów przemocy
wpływać na wzrost częstości aktów przemocy
Chronobiologia
Chronobiologia
•
Zaburzenia afektywne
Zaburzenia afektywne
•
Powstania i bunty wcześniej wybuchają
Powstania i bunty wcześniej wybuchają
latem
latem
•
W więzieniach do łamania regulaminu
W więzieniach do łamania regulaminu
częściej dochodzi latem
częściej dochodzi latem
•
W USA do ciężkich przestępstw częściej
W USA do ciężkich przestępstw częściej
dochodzi na wiosnę i latem
dochodzi na wiosnę i latem
•
Osoby uzależnione częściej proszą o leczenie
Osoby uzależnione częściej proszą o leczenie
zimą niż w innych porach roku
zimą niż w innych porach roku
Wybrane czynniki ryzyka zachowań
Wybrane czynniki ryzyka zachowań
agresywnych u osób chorych na
agresywnych u osób chorych na
schizofrenię oraz chorobę afektywną
schizofrenię oraz chorobę afektywną
dwubiegunową
dwubiegunową
•
Utrzymywanie się nasilonych objawów pozytywnych
•
Współistnienie cech osobowości antyspołecznej
•
Odczuwanie zagrożenia, kontroli
(Hodgins i wsp., 2003)
•
Samobójstwo - zaburzenia funkcjonowania układu
serotoninergicznego w obrębie kory przedczołowej
(Oquendo, 2003)
•
Impulsywność - większa: w
trakcie fazy maniakalnej
u osób uzależnionych w okresie remisji
(Swann i w., 2004)
Hipoteza „samoleczenia”
Hipoteza „samoleczenia”
Khazantian - 1985
Khazantian - 1985
•
Osoby nadużywające substancje odurzające
Osoby nadużywające substancje odurzające
cechują się gorszym funkcjonowaniem
cechują się gorszym funkcjonowaniem
psychologicznym
psychologicznym
•
W zależności od rodzaju zaburzeń
W zależności od rodzaju zaburzeń
funkcjonowania psychologicznego osoby
funkcjonowania psychologicznego osoby
sięgają po różne środki odurzające
sięgają po różne środki odurzające
– używający opiaty mają trudności
– używający opiaty mają trudności
w panowaniu nad agresją
w panowaniu nad agresją
– używający kokainy chcą łagodzić
– używający kokainy chcą łagodzić
objawy depresji
objawy depresji
•
Dane kliniczne nie potwierdzają w pełni
Dane kliniczne nie potwierdzają w pełni
hipotezy Khazantiana
hipotezy Khazantiana
Czynniki sprzyjające zachowaniom
Czynniki sprzyjające zachowaniom
agresywnym u osób
agresywnym u osób
nadużywających alkohol – wpływ
nadużywających alkohol – wpływ
alkoholu na OUN
alkoholu na OUN
•
Hipoteza dysinhibicji: osłabienie
Hipoteza dysinhibicji: osłabienie
mechanizmów zazwyczaj hamujących
mechanizmów zazwyczaj hamujących
zachowania agresywne lub
zachowania agresywne lub
impulsywne
impulsywne
•
Intoksykacja alkoholowa osłabia
Intoksykacja alkoholowa osłabia
procesy poznawcze
procesy poznawcze
•
Intoksykacja alkoholowa zawęża
Intoksykacja alkoholowa zawęża
zakres uwagi
zakres uwagi
Czynniki sprzyjające zachowaniom
Czynniki sprzyjające zachowaniom
agresywnym u osób
agresywnym u osób
nadużywających alkohol – cechy
nadużywających alkohol – cechy
osobnicze
osobnicze
•
Charakter np. sensation-seeking personality
Charakter np. sensation-seeking personality
•
Upośledzenie kontroli zachowań impulsywnych
Upośledzenie kontroli zachowań impulsywnych
•
Współchorobowość: osobowość antyspołeczna
Współchorobowość: osobowość antyspołeczna
•
Dysfunkcja układu serotoninergicznego
Dysfunkcja układu serotoninergicznego
•
Dysfunkcja układu gabaergicznego
Dysfunkcja układu gabaergicznego
•
Wysoki poziom testosteronu
Wysoki poziom testosteronu
•
Polimorfizm promotora receptora 5-HT2A
Polimorfizm promotora receptora 5-HT2A
Czynniki sprzyjające zachowaniom
Czynniki sprzyjające zachowaniom
agresywnym u osób nadużywających
agresywnym u osób nadużywających
alkohol – czynniki społeczne i
alkohol – czynniki społeczne i
kulturowe
kulturowe
•
Oczekiwanie zachowań agresywnych
Oczekiwanie zachowań agresywnych
– jako towarzyszących intoksykacji
– jako towarzyszących intoksykacji
alkoholowej
alkoholowej
•
Zachowania dewiacyjne i
Zachowania dewiacyjne i
nakierowany na przemoc styl
nakierowany na przemoc styl
życia
życia
Zalecenia terapeutyczne (1)
Zalecenia terapeutyczne (1)
(Saltoum i wsp., 2000)
(Saltoum i wsp., 2000)
•
Edukacja chorych i ich najbliższych
Edukacja chorych i ich najbliższych
dotycząca między innymi:
dotycząca między innymi:
-
Uzależnienia od alkoholu
Uzależnienia od alkoholu
-
Roli leczenia profesjonalnego (wraz z
Roli leczenia profesjonalnego (wraz z
oddziaływaniami farmakologicznymi)
oddziaływaniami farmakologicznymi)
-
Roli grup samopomocowych
Roli grup samopomocowych
-
Procesu trzeźwienia, nawrotów, pracy
Procesu trzeźwienia, nawrotów, pracy
nad sobą
nad sobą
Zalecenia terapeutyczne (2)
Zalecenia terapeutyczne (2)
(Saltoum i wsp., 2000)
(Saltoum i wsp., 2000)
•
Pomoc terapeutyczna chorym
Pomoc terapeutyczna chorym
ukierunkowana na:
ukierunkowana na:
-
Leczenie schorzeń współistniejących
Leczenie schorzeń współistniejących
-
Leczenie alkoholowego zespołu
Leczenie alkoholowego zespołu
abstynencyjnego
abstynencyjnego
-
Zaprzestanie zachowań agresywnych
Zaprzestanie zachowań agresywnych
Zalecenia terapeutyczne (3)
Zalecenia terapeutyczne (3)
(Saltoum i wsp., 2000)
(Saltoum i wsp., 2000)
•
Budowanie u chorego właściwej
Budowanie u chorego właściwej
motywacji do leczenia
motywacji do leczenia
•
Pomoc w wypracowaniu przez
Pomoc w wypracowaniu przez
chorego behawioralnych,
chorego behawioralnych,
poznawczych i interpersonalnych
poznawczych i interpersonalnych
sposobów radzenia sobie z:
sposobów radzenia sobie z:
-
Uzależnieniem alkoholowym
Uzależnieniem alkoholowym
-
Zachowaniami agresywnymi
Zachowaniami agresywnymi
Zalecenia terapeutyczne (4)
Zalecenia terapeutyczne (4)
(Saltoum i wsp., 2000)
(Saltoum i wsp., 2000)
•
Włączenie rodziny chorego oraz osób
Włączenie rodziny chorego oraz osób
dla niego znaczących w proces leczenia
dla niego znaczących w proces leczenia
•
Skłanianie chorego do skorzystania z
Skłanianie chorego do skorzystania z
różnych form wsparcia w trakcie terapii
różnych form wsparcia w trakcie terapii
•
Skłanianie chorego do aktywnego
Skłanianie chorego do aktywnego
uczestnictwa w ruchu samopomocowym
uczestnictwa w ruchu samopomocowym
Możliwości pomocy
Możliwości pomocy
farmakologicznej
farmakologicznej
•
Leki działające na układ
Leki działające na układ
serotoninergiczny: SSRI, buspiron
serotoninergiczny: SSRI, buspiron
•
Leki działające stabilizująco na
Leki działające stabilizująco na
nastrój: węglan litu
nastrój: węglan litu
•
Leki p-padaczkowe: karbamazepina,
Leki p-padaczkowe: karbamazepina,
kwas walproinowy
kwas walproinowy
•
Leki neuroleptyczne
Leki neuroleptyczne
•
Inne np. benzodiazepiny???
Inne np. benzodiazepiny???
Wnioski
Wnioski
•
Zachowania agresywne wydają się być w
Zachowania agresywne wydają się być w
ścisłym związku z nadużywaniem alkoholu,
ścisłym związku z nadużywaniem alkoholu,
mniej danych mamy o innych substancjach
mniej danych mamy o innych substancjach
psychoaktywnych
psychoaktywnych
•
W procesie leczenia osób uzależnionych od
W procesie leczenia osób uzależnionych od
substancji psychoaktywnych należy podjąć
substancji psychoaktywnych należy podjąć
działania mające pomóc osobom
działania mające pomóc osobom
leczonym, w tym, by nie uciekały się one
leczonym, w tym, by nie uciekały się one
do zachowań agresywnych
do zachowań agresywnych