Dźwignia operacyjna
i finansowa
Dźwignia operacyjna
i finansowa
Pojęcie dźwigni
Z fizycznego punktu widzenia
mechanizm dźwigni wyjaśnia, jak
przy użyciu małej siły można
podnieść wielki ciężar.
Dźwignia finansowa to mechanizm
polegający na generowaniu dużych
zysków przy relatywnie małej
zainwestowanej kwocie.
1. Dźwignia operacyjna –
struktura kosztów w
przedsiębiorstwie
Wybór składników majątku, czyli
struktura aktywów wynika z potrzeb
produkcyjnych i handlowych firmy.
Oznacza to różny udział aktywów
trwałych w strukturze aktywów.
Aktywa, jakimi dysponują firmy
wpływają na strukturę kosztów.
Znajomośc kosztów stałych i zmiennych
służy do wyznaczenia dźwigni
operacyjnej.
Przez wykorzystanie dźwigni
operacyjnej rozumie się takie
ukształtowanie kosztów stałych, które
zastępują koszty zmienne w celu
szybszego wzrostu zysków przy
wzroście sprzedaży.
Relacje pomiędzy kosztami stałymi i
zmiennymi uzyskuje się poprzez wybór
struktury aktywów.
Poziom zysku operacyjnego określa
relację między względną zmianą zysku
operacyjnego , a względną zmianą
sprzedaży, która wywołuje ten przyrost
zysku.
S
S
EBIT
EBIT
DOL
EBIT - zysk operacyjny (zysk przed zapłatą
odsetek i opodatkowaniem)
∆EBIT – przyrost zysku operacyjnego
S – przychody ze sprzedaży
∆S – przyrost przychodów ze sprzedaży
Poziom dźwigni operacyjnej (DOL)
mierzy wpływ, jaki względna
zmiana sprzedaży wywiera na
względną zmianę zysków
operacyjnych.
Poziom dźwigni operacyjnej
można też wyznacza ze wzoru:
F
v
p
Q
v
p
Q
DOL
)
(
)
(
Q- wielkośc sprzedaży (produkcji) w ujęciu
ilościowym,
P- cena jednostkowa,
V – jednostkowy koszt zmienny,
F - suma kosztów stałych w okresie.
Przyjmując oznaczenia:
Q(p - v) – marża brutto,
Q(p - v) – F – zysk operacyjny.
operacyjny
zysk
brutto
marża
DOL
Dźwignia operacyjna
Osiąga dodatnie wartości dla sprzedaży większej od
operacyjnego progu rentowności.
Osiąga ujemne wartości dla sprzedaży mniejszej od
operacyjnego progu rentowności.
Wzrasta wraz ze wzrostem kosztów stałych (F).
Oznacza to, że duży udział kosztów stałych
powoduje wzrost wrażliwości wyników operacyjnych
na zmiany wielkości sprzedaży.
Osiąga największe wartości dla sprzedaży
nieznacznie większej od operacyjnego progu
rentowności. Małe przyrosty sprzedaży powodują
duże przyrosty zysków operacyjnego.
Maleje wraz ze wzrostem wielkości
sprzedaży. Dla dużych wielkości
sprzedaży kolejne jej przyrosty w
coraz mniejszym stopniu wpływają
na wzrost zysków operacyjnych.
Osiąga bliskie zera wartości dla
bliskich zera wielkości sprzedaży.
Analizując konkretne wartości dźwigni
operacyjnej, należy określi obszar, w
jakim znajduje się bieżąca wartośc
sprzedaży.
2. Dźwignia finansowa – kapitał
w przedsiębiorstwie
W toku działania firmy, kapitał własny często jest
niewystarczający dla finansowania rozwoju
działalności gospodarczej. Stąd też naturalnym
źródłem pozyskania funduszy są zaciągane
zobowiązania w postaci kredytów bankowych lub
innych podobnych źródeł finansowania.
W związku z tym, w procesie zarządzania
finansami niezbędna jest znajomość reguł i zasad
ustalenia prawidłowego stosunku długu do
kapitału własnego. Menedżer musi wiedzieć, na
jakie korzyści można liczyć właściwie kształtując
strukturę kapitału, co wyznacza granicę
opłacalności korzystania z kapitału obcego.
Kapitał obcy
Przy finansowaniu działalności
przedsiębiorstwa kapitałami obcymi powstają
koszty finansowe związane z koniecznością
spłaty odsetek.
Koszty te wpływają na osiągany przez firmę
zysk netto.
Struktura źródeł finansowania aktywów jest
jednym z wyznaczników zysku.
Możliwa jest sytuacja, w której dwie firmy o
identycznym poziomie zysku operacyjnego
osiągają różny wynik netto ze względu na
odmiennie ukształtowane struktury pasywów.
Koszt kapitału w przedsiębiorstwie
Jednym z celów zarządzania finansami jest
minimalizacja kosztu kapitału w przedsiębiorstwie
czyli kształtowanie optymalnej struktury kapitału.
Optymalną strukturę kapitału osiąga się przy
zachowaniu równowagi między wielkością ryzyka a
poziomem dochodowości.
W miarę powiększania zadłużenia
przedsiębiorstwa, rośnie nie tylko koszt kapitału
obcego, ale również ryzyko, które obciąża przede
wszystkim właścicieli, którzy w związku z tym
żądają wyższej stopy zwrotu od wyłożonego
kapitału, co powoduje podniesienie kosztu także
kapitału własnego.
Dźwignia finansowa
Określa relację wielkości kapitału
obcego do kapitału własnego.
Stosowanie dźwigni finansowej
polega na powiększaniu udziału
długu w całym kapitale firmy, w celu
zwiększenia poziomu dochodowości
(stopy zwrotu) z kapitału własnego.
Dźwignia finansowa
Wykorzystanie kapitałów obcych pozwala na zwiększenie
przychodów ze sprzedaży w stosunku do tych, które
możliwe są do osiągnięcia przy finansowaniu działalności
jedynie środkami własnymi.
Do momentu, kiedy koszt kapitałów obcych jest niższy od
rentowności majątku, firma osiąga dodatkowe korzyści
wyrażające się wzrostem rentowności kapitałów
własnych. Zjawisko to określa się jako dźwignię
finansową.
Inaczej mówiąc wzrost rentowności kapitału własnego
ponad rentowność kapitału ogółem, dzięki
zaangażowaniu kapitału obcego, jest nazywany efektem
działania dźwigni finansowej
Z czego wynika efekt dźwigni
finansowej?
Koszt długu dla przedsiębiorstwa jest z zasady mniejszy
od kosztu kapitału własnego.
Inwestorzy, angażujący kapitał własny, ponoszą dużo
wyższe ryzyko na zainwestowanym kapitale niż
pożyczkodawcy, a w konsekwencji oczekują wyższej
stopy zwrotu z zaangażowanego kapitału.
Dodatkowo, na mniejszy koszt długu w stosunku do
kosztu kapitału własnego wpływa efekt osłony
podatkowej.
Oddziaływanie dźwigni finansowej jest możliwe dzięki
temu, że efektywny koszt wykorzystywanego kapitału
obcego jest mniejszy od płaconych odsetek. Stanowią
one bowiem koszt uzyskania przychodu i zmniejszają
podstawę opodatkowania podatkiem dochodowym.
Przykład 1
Przedsiębiorstwo „X" stoi przed problemem wyboru właściwej
struktury finansowania. W wariancie l założono, że
przedsiębiorstwo będzie finansować się wyłącznie kapitałem
własnym, a w wariancie 2, że przedsiębiorstwo pozyska 50%
środków finansowych w formie kapitału własnego, a 50% w
formie kredytu bankowego.
Zysk operacyjny przedsiębiorstwa ma wynosić 1400 PLN,
łączna wielkość środków potrzebnych do finansowania
przedsiębiorstwa — 6000 PLN, stopa oprocentowania
kredytu bankowego —
15%, oraz 25%, stopa podatku dochodowego od osób
prawnych — 19%.
Opierając się na powyższych danych, należy podjąć decyzję,
którą strukturę finansowania należy wybrać.
C.d. przykład 1
W tablicy 1 zaprezentowano zgodną z założeniami wariantową strukturę kapitału.
W wariancie l przedsiębiorstwo nie korzysta z kredytu bankowego, a w wariancie
2 łączna wielkość kredytu bankowego wynosi 3000 PLN.
Tablica 1. Struktura kapitału
Struktura kapitału
Wariant 1
Wariant 2
Kapitał własny
6000
3000
Zobowiązania (kredyt
bankowy)
0
3000
C.d. Przykład 1
W tablicy 2 zaprezentowano trzy warianty rachunku wyników, uzależnione od zastosowanej
struktury finansowania i wzrostu kosztów odsetkowych z 15% do 25%.
Tablica 2. Rachunek wyników (wariant 1 i 2)
Z punktu widzenia wielkości
uzyskiwanego zysku netto
korzystniejszy dla przedsiębiorstwa
jest wariant 1. Jednak bardziej
racjonalnym kryterium wyboru jest
poziom rentowności kapitału własnego,
który informuje o stopie zysku, którą
inwestycja w dane przedsiębiorstwo
przynosi jego właścicielom.
Miara dźwigni finansowej
Miarą dźwigni jest stopień dźwigni finansowej,
który pozwala ocenić, jaką zmianę rentowności
kapitału własnego spowoduje zwiększenie zysku
przed płatnością odsetek i opodatkowaniem.
Wskaźnik dźwigni finansowej liczymy wg wzoru:
brutto
op
op
op
Z
Z
O
Z
Z
DFL
DEF – wskaźnik (stopień) dźwigni finansowej,
Z
op
– zysk operacyjny,
O – odsetki od kapitału obcego,
Z
brutto
= Z
op
– O – zysk brutto
Stopień dźwigni finansowej dla
przykładu 1.
W przypadku gdy kapitał obcy nie wystąpił ( wariant 1)
wartość wskaźnika dźwigni kapitałowej wyniesie
1(dźwignia nie wystąpiła) ponieważ:
DFL = 1400 : 1400 = 1
W wariancie 2 efekt dźwigni finansowej wystąpił, gdyż:
DFL = 1400 : (1400 – 450) = 1,47
W wariancie 2a dźwignia wyniosła:
DFL = 1400 : (1400 – 750) = 2,15
W wariancie 2a wzrost kosztów spowodował wzrost efektu
dźwigni finansowej, co oznacza wzrost ryzyka finansowego
firmy.
Negatywny efekt dźwigni
finansowej
Finansowanie działalności przedsiębiorstwa przy
użyciu kapitału obcego (długu) powoduje efekty
pozytywne tylko do pewnego poziomu zadłużenia.
Nadmierne obciążenie długiem zmniejsza
elastyczność finansową firmy oraz zwiększa
ryzyko.
Dążenie do maksymalnego wykorzystania
efektu dźwigni finansowej wiąże się z coraz
wyższym ryzykiem. Nadmierny poziom
kapitałów obcych może bowiem spowodować
utratę kontroli nad firmą a czasem prowadzić do
jej upadłości.
Próg rentowności kapitału
własnego
Zwiększenie udziału zobowiązań w strukturze
finansowania nie będzie zawsze powodowało
wzrostu rentowności kapitałów własnych.
Istnieje graniczny poziom zysku operacyjnego
(zysku przed opłaceniem podatków i spłatą
odsetek), nazywany progiem rentowności kapitału
własnego.
Przy tym poziomie zysku operacyjnego zysk brutto
jest niezależny od stosowanej struktury
finansowania. Jeżeli poziom zysku operacyjnego
jest niższy od poziomu granicznego, to
zwiększenie wykorzystania długu spowoduje
obniżenie rentowności kapitału własnego.