Terytorium 
psychologiczne

Beata Sobolewska

Autonomi
a

Lubię/ Nie lubię

Lubię/ Nie lubię

Odpowiada mi/ 

Nie odpowiada 

mi

Odpowiada mi/ 

Nie odpowiada 

mi

Mówię Tak/ 

Mówię Nie

Mówię Tak/ 

Mówię Nie

Przyjmuję/ 

Nie przyjmuję

Przyjmuję/ 

Nie przyjmuję

Wybieram

Wybieram

Chcę/Nie 

chcę

Chcę/Nie 

chcę

Moje

Moje

Decyduję

Decyduję

Autonomi
a

Autonomi
a

Autonomía  (gr.)– 
możliwość stanowienia 
norm samemu sobie, 
samodzielność prawna

Suwerenność

Niezależność

Samostanowienie

Możliwość 
odpowiadania za siebie

Niezależność od norm 
innych niż własne 
sumienie

Obszary autonomii osobistej

•Biologiczne: ciało, sprawność, możliwość 

poruszania się

•Emocjonalne: uczucia, emocje, potrzeby, 

pragnienia

•Poznawcze: myśli, poglądy, 

światopogląd, 

•Społeczne: przynależność do grup 

społecznych

•Materialne: własność, rzeczy materialne, 

nieruchomości

•Polityczne: prawo

Terytorium

•tekst

Proksemika

•nauka zajmująca się badaniem wzajemnego 

wpływu relacji przestrzennych między osobami 

•oraz między osobami a otoczeniem materialnym 

na relacje psychologiczne, sposób komunikacji, 
itp. 

•Zajmuje się też wpływem odwrotnym.
•Bada również różnic pomiędzy tymi relacjami w 

różnych kulturach (wpływ sposobu budowania 
miast, mieszkań, osiedli, parków, oświetlenia ulic 
itp. na zachowania). 

•Uznawana jest za naukę leżącą na 

pograniczu psychologii i antropologii.

Terytorialność 

zachowania przestrzenne związane z 
terytorium. Człowiek należy do zwierząt, 
które ustalają swoje terytorium i bronią 
go przed zajęciem przez inne osobniki 
własnego gatunku (terytorializm). 
Przyjęcie 

orientacji własnościowej wobec 

przestrzeni 

polega na prostym zajęciu tej 

przestrzeni na stałe lub sporadycznie.

W jaki sposób nasza 
„terytorialność” może 
wpływać na komunikację?

•   Ludzie jadący w pociągu mają poczucie, że 
przedział należy do nich. Udzielają odpowiedzi na 
pytanie "czy można tu usiąść?". Także samo pytanie 
związane jest z uczuciem, że narusza się "czyjąś" 
przestrzeń.

•Jeśli grupa ludzi zajmuje jakąś salę (np. w kinie, na 
konferencji czy na wykładzie), to osoba, która wchodzi 
do sali będzie starać się przemknąć niezauważona.

•  

Grupa rozmawiających osób zwykle tworzy okrąg 

lub półokrąg. Przestrzeń wewnątrz tego kręgu 
jest spostrzegana jako własność tej grupy. Obce 
osoby starają się nie przechodzić pomiędzy 
rozmawiającymi (nie naruszyć terytorium). W 
przypadku naruszenia tej przestrzeni intruz jest 
spostrzegany jak agresor.

 

•  

Gangi tworzą obszary, które uważają za swoje 

i naruszenie ich przez inne grupy uważają za 
agresję ("agresja terytorialna").

•  

Kibice zwykle czują się gospodarzami w 

swoim mieście i gośćmi w mieście innej 
drużyny.

•  Ludzie tworzą granicę państw, którą uważają 
za granicę "swojej ziemi". Przekroczenie takiej 
symbolicznej linii często rodzi emocje.

•  

Przejawem zachowań terytorialnych jest 

skłonność do ogradzania (choćby 
symbolicznego) swojego terenu - np. działek, 
ogrodów itp.

Granice osobiste_ Pia 
Mellody

•Systemy granic są niewidzialnymi, 

symbolicznymi „ogrodzeniami”, które 
spełniają trzy ważne funkcje.

   Funkcje granic osobistych
•1. Powstrzymują innych przed 

wchodzeniem w naszą przestrzeń i 
nadużywaniem nas

•2. Powstrzymują nas przed 

wchodzeniem w przestrzeń innych i 
nadużywaniem ich

•3. Umożliwiają nam życie w zgodzie z 

poczuciem tego  „Kim jesteśmy”. 

Granice osobiste wg Pia 
Mellody

•System granic składa się z dwóch 

części:

•A) zewnętrznej: dystans, dotyk (aspekt 

fizyczny i seksualność), bliskość

•B) wewnętrznej: chroni myśli i uczucia oraz 

utrzymuje ich integralność i adekwatność. 
Pozwala przyjmować odpowiedzialność za to 
co myślimy, czujemy i robimy. Zapobiega 
braniu odpowiedzialności za myśli, uczucia i 
zachowania innych. Co nie pozwala nam 
sterować i manipulować ludźmi wokół nas.

Granice

•Posiadanie granic daje korzyści ale 

narzuca też obowiązki

•Pozwalają chronić niezależność osobistą 

ale również  zobowiązują do szanowania 
niezależności osobistej drugiego 
człowieka.

•Dla relacji międzyludzkich znaczenie 

ma jakiego rodzaju „granice” ma 
człowiek:

Granice

•A) Zdrowy/nienaruszony system 

granic

•B) Brak granic – nie istnieje żaden 

system granic

•C) Uszkodzony system granic - 

granice istnieją, ale w wielu miejscach 
nie są one szczelne i tam można je 
swobodnie przekroczyć

•D) Mury zamiast granic – granice na 

całej długości szczelnie zamknięte, brak 
możliwości przekraczania granic w obu 
kierunkach.

Czy istnieje związek między 
granicami a komunikacją? 

Granice

•Sposób ustawienia granic ma  wielkie 

znaczenia w stosunkach międzyludzkich

.

•Zbyt szczelny system granic utrudnia 

komunikację.

•Zupełny brak granic wprowadza chaos.
•Nienaruszony system granic zapewnia 

poczucie bezpieczeństwa ich 
„właścicielom”, a jednocześnie daje 
możliwość „zdrowych” kontaktów z 
otoczeniem. Osoby posiadające taki system 
granic, łatwiej wchodzą w bliskie relacje z 
innymi ludźmi. Najczęściej są one asertywne – 
zarówno posiadają umiejętność mówienia 
„nie”, jak i dostrzegania potrzeb drugiego 
człowieka.

Granice

•Dlaczego nie wszyscy potrafią przestrzegać granic 

innych ludzi i utrzymywać odpowiednie dystans? 
Czasami dlatego, że nie mają wytyczonych własnych 
granic i nie zdają sobie sprawy z tego, że ktoś inny je 
posiada. Przekraczanie granic drugiej osoby, to akt 
agresji, który może prowadzić do przemocy.

•Granice pomagają strzec własne wnętrza. Niektórzy 

ludzie nie chronią swoich granic? Przyczyną tego może 
być lęk przed gniewem, karą, niezadowoleniem, 
odrzuceniem, czy sprawieniem komuś przykrości, a 
czasami obawa przed oskarżeniem o egoizm. Osoby, 
które nie dbają o swoje granice, zazwyczaj nie mają 
poczucia, tak swojej, jak i cudzej „własności”.

Dziękuję za uwagę