WARSZAWA – Listopad 2009 r.
Temat 1:
ISTOTA OBRONNOŚCI RP
WYKŁAD
dr Hieronim SZAFRAN
tel.: 504 600 452
h.szafran@wp.pl
WARSZAWA – Listopad 2009 r.
Temat 1:
ISTOTA OBRONNOŚCI RP
WYKŁAD
dr Hieronim SZAFRAN
tel.: 504 600 452
h.szafran@wp.pl
Zagadnienia :
1. Cele strategiczne w dziedzinie
obronności.
2. Podstawowe założenia Obronności
RP.
3. Obronność państwa w czasie
pokoju.
4. Reagowanie na zagrożenia
kryzysowe.
5. Obrona przed agresją zbrojną.
Literatura:
Balcerowicz B., Siły zbrojne w państwie i
stosunkach międzynarodowych,
Wydawnictwo Naukowe SCHOLAR,
Warszawa 2006.
Huzarski M., Zmienne podstawy
bezpieczeństwa i
obronności państwa, AON, Warszawa 2009.
Obrona narodowa w tworzeniu
bezpieczeństwa III RP. Podręcznik dla
studentek i studentów, red. R. Jakubczak,
Dom Wydawniczy Bellona, Warszawa 2007.
Strategia obronności Rzeczypospolitej
Polskiej (projekt), MON Departament
Strategii i Planowania Obronnego,
Warszawa 2009.
OBRONNOŚĆ
- jedna z podstawowych dziedzin działalności
państwa, mająca na celu przeciwdziałanie
wszelkiego rodzaju zagrożeniom.
Słownik terminów z zakresu bezpieczeństwa narodowego,
wyd. 4, Akademia Obrony
Narodowej, Warszawa 2002, s. 83.
- jedna z podstawowych dziedzin działalności
państwa,
realizowana przez system obronny
państwa
, mająca na celu
zapewnienie
przyjętego poziomu zdolności obronnych
(zabezpieczenia żywotnych interesów)
przed
zagrożeniami zewnętrznymi i
możliwości wspierania realizacji interesów
narodowych
przy wykorzystaniu
instrumentów wojskowych i niemilitarnych
ZAKRESY ZNACZENIOWE
Bezpieczeństwo
narodowe
Obronność
Wojskowość
EWOLUCJA MYŚLENIA O OBRONNOŚCI PAŃSTWA
• wiele zmian w organizacji obrony narodowej
• jest ona postrzegana w szerszych niż
tradycyjnie kategoriach, jest traktowana jako
suma wszystkich cywilnych i wojskowych
przedsięwzięć mających na celu
przeciwstawienie się wszelkim potencjalnym
zagrożeniom żywotnych interesów narodowych,
zarówno militarnym, jak i niemilitarnym
• wynika to przede wszystkim ze zmiany istoty
zagrożeń bezpieczeństwa narodowego (i
międzynarodowego), a także z
konsekwentnych przeobrażeń w zakresie
i procedurach reagowania na nie
EWOLUCJA MYŚLENIA O OBRONNOŚCI PAŃSTWA
• łączenie globalnego oglądu i
wszechstronnego kontekstu ze
zintegrowanym podejściem do
bezpieczeństwa w skali międzynarodowej i
narodowej
• umiejętne wykorzystanie synergii
oddziaływania instrumentów
dyplomatycznych, wojskowych i
ekonomicznych, w celu zidentyfikowania,
zapobiegania i rozwiązania konfliktów w ich
wstępnej fazie
• potrzeba modyfikacji klasycznie
pojmowanego bezpieczeństwa i oparcie go
nie tylko na zdolnościach wojskowych i
wysiłkach politycznych, ale również na
nietradycyjnych składnikach bezpieczeństwa,
takich jak pomoc gospodarcza,
technologiczna czy edukacyjna
1. Cele strategiczne
w dziedzinie obronności
NADRZĘDNY CEL STRATEGICZNY RP
- zapewnienie korzystnych i bezpiecznych
warunków realizacji interesów
narodowych poprzez
eliminację
zewnętrznych i wewnętrznych zagrożeń
,
redukowanie ryzyka
oraz odpowiednie
oszacowanie podejmowanych wyzwań
i umiejętne
wykorzystanie
pojawiających się szans
STRATEGICZNE CELE RP W DZIEDZINIE
OBRONNOŚCI
•
obrona niepodległości i suwerenności
Rzeczypospolitej Polskiej, jej integralności i
nienaruszalności granic;
•
zapewnienie bezpieczeństwa obywateli, praw
człowieka i podstawowych wolności, a
także umacniania demokratycznego porządku
publicznego;
•
zapewnienie bezpieczeństwa, ochrony i opieki
nad obywatelami polskimi przebywającymi poza
granicami kraju;
•
zapewnienie możliwości aktywnego
kształtowania stosunków w otoczeniu
międzynarodowym i zdolności skutecznego
działania na rzecz realizacji interesów
narodowych;
•
rozwijanie partnerskiej współpracy wojskowej z
innymi państwami, zwłaszcza sąsiednimi;
STRATEGICZNE CELE RP W DZIEDZINIE
OBRONNOŚCI
•
realizacja zobowiązań sojuszniczych,
wynikających z członkostwa Polski
w NATO i Unii Europejskiej;
•
zaangażowanie w międzynarodowe operacje
reagowania kryzysowego, prowadzone przez
NATO, UE oraz ONZ i OBWE, zgodnie ze
Strategią
udziału Sił Zbrojnych RP w operacjach
międzynarodowych
.
2. Podstawowe założenia Obronności
RP
Podstawowe założenia Obronności RP
•
wynikają z wartości i zasad zapisanych w
Konstytucji RP oraz z wytycznych
przyjętych w narodowych dokumentach
strategicznych, w tym w
Strategii Bezpieczeństwa
Narodowego RP
oraz
Polityczno-Strategicznej
Dyrektywie Obronnej RP
•
prymat bezpieczeństwa nad innymi sferami życia,
wyrażający się dbałością o bezpieczeństwo
państwa i obywateli.
Bezpieczeństwo ma
charakter niepodzielny – jego wymiar wewnętrzny
jest współzależny z zewnętrznym, a narodowy
z sojuszniczym
•
obrona państwa i udział w obronie sojuszniczej,
pozostają powinnością konstytucyjną i
zobowiązaniem wynikającym z
ratyfikowanego przez RP Traktatu
Waszyngtońskiego
Podstawowe założenia Obronności RP
•
państwo polskie utrzymuje ciągłą zdolność do
obrony, wykorzystując do tego wszystkie
dostępne środki i
podporządkowując działania polityczne,
gospodarcze, wojskowe i dyplomatyczne
•
sprawnie działający i permanentnie doskonalony
system obronny państwa (SOP), składający się z
podsystemu kierowania bezpieczeństwem
narodowym, w tym obroną państwa oraz dwóch
podsystemów wykonawczych – militarnego i
niemilitarnego
•
architektura bezpieczeństwa i obronności RP
opiera się na dwóch filarach – atlantyckim i
europejskim.
Polska rozwija swoje zdolności
obronne z uwzględnieniem koncepcji kolektywnej
obrony, wsparcia ze strony sił sojuszniczych
oraz współpracy koalicyjnej
.
Ważnym
elementem wzmacniającym bezpieczeństwo i
obronność państwa jest strategiczny sojusz ze
Stanami Zjednoczonymi Ameryki
Podstawowe założenia Obronności RP
•
działania na rzecz bezpieczeństwa i obrony są i
będą prowadzone przede wszystkim w układzie
sojuszniczym
,
choć nie wyklucza się działań
samodzielnych
•
zagrożenia bezpieczeństwa będą zwalczane u ich
źródeł, także poza granicami Polski.
Udział w
operacjach poza granicami kraju jest wyrazem
sojuszniczej solidarności oraz ma charakter
prewencyjny
wobec zagrożeń o charakterze
asymetrycznym i globalnym
•
naczelnym zadaniem Sił Zbrojnych RP jest obrona
państwa i udział w obronie sojuszników
•
profesjonalizacja i transformacja Sił Zbrojnych RP
ukierunkowane są na
zwiększanie potencjału
militarnego i zdolności operacyjnych sił
oraz
wzmacnianie ich obronno-ekspedycyjnego
charakteru
Podstawowe założenia Obronności RP
•
poziom zdolności obronnych RP jest wypadkową
potrzeb narodowych i zobowiązań sojuszniczych
•
skuteczne przeciwstawienie się współczesnym
zagrożeniom wymaga integracji reagowania
obronnego i zarządzania kryzysowego. Konieczne
jest skorelowanie procedur i
przedsięwzięć planistycznych oraz doskonalenie
koordynacji działań organów właściwych w tych
obszarach
•
nieprzewidywalność współczesnego świata
wymaga wyprzedzającego planowania
w stosunku
do hipotetycznych wariantów zagrożeń,
elastyczności reagowania odpowiednio do
charakteru, skali i miejsca zagrożeń
oraz
kompleksowego podejścia do spraw
bezpieczeństwa i obronności państwa
•
koncepcja obronności zakłada podejmowanie
określonych zadań strategicznych, odpowiednio
do stanów funkcjonowania państwa: pokoju,
kryzysu i wojny
STRATEGICZNE CELE RP W DZIEDZINIE
OBRONNOŚCI
•
realizacja zobowiązań sojuszniczych,
wynikających z członkostwa Polski
w NATO i Unii Europejskiej;
•
zaangażowanie w międzynarodowe operacje
reagowania kryzysowego, prowadzone przez
NATO, UE oraz ONZ i OBWE, zgodnie ze
Strategią
udziału Sił Zbrojnych RP w operacjach
międzynarodowych
.
3. Obronność państwa w czasie pokoju
OBRONNOŚĆ PAŃSTWA W CZASIE POKOJU
sprowadza się do realizacji dwóch rodzajów
działań strategicznych:
• utrzymywania sprawności i doskonalenia
SOP, zintegrowanego z sojuszniczym
systemem bezpieczeństwa
oraz
• kształtowania środowiska
międzynarodowego na rzecz realizacji
interesów narodowych
ZADANIA W RAMACH UTRZYMYWANIA SPRAWNOŚCI
I DOSKONALENIA SOP
-
prowadzenie analiz i ocen zagrożeń
bezpieczeństwa międzynarodowego i
narodowego;
-
wyprzedzające planowanie obronne obejmujące
planowanie strategiczno-operacyjne i
programowanie obronne;
-
doskonalenie wspólnych (narodowych i
sojuszniczych) procedur działania w sytuacjach
kryzysowych i w czasie wojny oraz udział w
planowaniu obronnym NATO;
- zwiększanie zdolności Sił Zbrojnych RP do
szybkiego reagowania na bezpośrednie
zagrożenie bezpieczeństwa państwa, w tym
zwiększenie ich zdolności do prowadzenia
samodzielnych działań;
ZADANIA W RAMACH UTRZYMYWANIA SPRAWNOŚCI
I DOSKONALENIA SOP
- utrzymywanie i doskonalenie zintegrowanego
systemu kierowania bezpieczeństwem
narodowym, w tym obroną państwa;
-
utrzymywanie zdolności do wprowadzania
stosownych do skali i charakteru
zagrożeń wyższych stanów gotowości obronnej
państwa;
-
zapewnienie warunków do przyjęcia na swoim
terytorium Sojuszniczych Sił Wzmocnienia (SSW)
poprzez realizację zadań militarnego i
niemilitarnego wsparcia państwa gospodarza
(HNS);
-
zapewnienie ochrony ludności, w tym przed
pozamilitarnym użyciem środków masowego
rażenia;
ZADANIA W RAMACH UTRZYMYWANIA SPRAWNOŚCI
I DOSKONALENIA SOP
-
zapewnienie ochrony infrastruktury krytycznej,
środowiska naturalnego i dziedzictwa
narodowego;
-
utrzymanie gotowości do realizacji zadań
produkcyjnych i usługowych
określonych w Programie Mobilizacji Gospodarki
(PMG);
-
utrzymywanie niezbędnego poziomu rezerw
państwowych i osobowych na potrzeby
SZ RP;
- edukację w zakresie bezpieczeństwa i obronności
oraz patriotyczne wychowanie
społeczeństwa.
ZADANIA
KSZTAŁTOWANIA ŚRODOWISKA
MIĘDZYNARODOWEGO NA RZECZ REALIZACJI
INTERESÓW NARODOWYCH
-
zapewnienie
Polsce
silnej pozycji międzynarodowej
oraz możliwości skutecznego promowania polskich
interesów
na arenie międzynarodowej, poprzez
usprawnianie działania mechanizmów sojuszniczych,
skuteczności instytucji międzynarodowych i prawa
międzynarodowego, rozwój przyjaznych stosunków z
partnerami i sąsiadami, wspieranie procesów
transformacji w Europie Środkowej i Wschodniej;
-
umacnianie mechanizmów kontrolnych
w dziedzinie
nieproliferacji BMR
, materiałów i technologii
podwójnego zastosowania
oraz w
obszarze kontroli zbrojeń
,
udział w działaniach na
rzecz promocji demokracji i poszanowania praw
człowieka oraz
zaangażowanie w międzynarodowe
wysiłki
na rzecz ochrony środowiska;
ZADANIA
KSZTAŁTOWANIA ŚRODOWISKA
MIĘDZYNARODOWEGO NA RZECZ REALIZACJI
INTERESÓW NARODOWYCH
-
wydzielenie i utrzymywanie sił i środków do udziału
w sojuszniczych operacjach
reagowania kryzysowego, operacjach humanitarnych
i poszukiwawczo-ratowniczych
, a także w możliwych
operacjach koalicyjnych, bilateralnych i narodowych
;
-
aktywne oddziaływanie na potencjalne źródła zagrożeń
związanych z globalnym terroryzmem
, poprzez
prewencyjną politykę zagraniczną i społeczno-
ekonomiczną
, włącznie z gotowością
do uczestnictwa
w akcjach antyterrorystycznych
i kontrterrorystycznych
.
4. Reagowanie na zagrożenia
kryzysowe
REAGOWANIE NA ZAGROŻENIA KRYZYSOWE
•
RP podejmie działania zmierzające do jak
najszybszego opanowania kryzysu/konfliktu
w celu
zminimalizowania jego skutków i przywrócenia stanu
sprzed kryzysu
, a w szczególności
zapobieżenia
przerodzenia się kryzysu w bezpośrednie zagrożenie
wojenne dla Polski lub jej sojuszników
•
władze państwowe podejmują decyzje o rozpoczęciu
realizacji określonych przedsięwzięć zawartych
w
Planie Reagowania Obronnego RP lub stosownych
planach zarządzania kryzysowego
•
osiągnięcie
stosownego do skali zagrożenia
poziomu
gotowości obronnej państwa oraz stworzy warunki do
uruchomienia sił i środków
, w tym Sił
Zbrojnych RP w celu wsparcia działań reagowania
kryzysowego
REAGOWANIE NA ZAGROŻENIA KRYZYSOWE
•
w przypadku wystąpienia kryzysu w dalszym
otoczeniu międzynarodowym, gdy dojdzie do
zaangażowania NATO lub UE, RP jest gotowa do
udziału w operacji w ramach działań
prewencyjno‑stabilizacyjnych w składzie sił
sojuszniczych
•
zaangażowanie Sił Zbrojnych RP
zgodnie z Strategią
udziału Sił Zbrojnych RP w operacjach
międzynarodowych
•
użycie sił zbrojnych w połączeniu z instrumentami
dyplomatycznymi, gospodarczymi oraz organizacjami
pozarządowymi
REAGOWANIE NA ZAGROŻENIA KRYZYSOWE
•
w razie pojawienia się sytuacji kryzysowej w
bezpośrednim otoczeniu Rzeczypospolitej Polskiej
podjęte zostaną – zarówno w wymiarze
narodowym, jak i w ramach reagowania sojuszniczego
–
kompleksowe działania polityczno- militarne i
niemilitarne
, mające na celu
zmniejszenie napięcia i
rozładowanie kryzysu
•
uruchomione zostaną mechanizmy reagowania NATO
,
w tym procedury konsultacyjne, zdolności wojskowe
oraz środki reagowania kryzysowego
w ramach NCRS.
NA TERYTORIUM RP
•
wprowadzony zostanie, adekwatny do skali
zagrożenia,
stopień alarmowy oraz/lub stan
gotowości obronnej państwa czasu kryzysu
•
organy administracji publicznej oraz Siły Zbrojne RP
realizują rekomendowane
przedsięwzięcia i procedury
podwyższania zdolności do działania oraz wskazane
zadania z planów operacyjnych
REAGOWANIE NA ZAGROŻENIA KRYZYSOWE
•
W RAZIE ESKALACJI KRYZYSU
•
wprowadzony zostanie w państwie
stan wyjątkowy, a
w ostateczności – stan wojenny
, wraz z
przewidzianymi dla niego postanowieniami, w tym z
ogłoszeniem częściowej lub powszechnej mobilizacji i
powołaniem Naczelnego Dowódcy Sił Zbrojnych
•
RP dążyć będzie do
osiągnięcia pełnej gotowości sił
osłony strategicznej
, a także
sił i środków
przeznaczonych do zabezpieczenia działań sił
zbrojnych własnych i sojuszniczych w ramach HNS
REAGOWANIE NA ZAGROŻENIA KRYZYSOWE
W PRZYPADKU WYSTĄPIENIA WEWNĄTRZKRAJOWEJ
SYTUACJI KRYZYSOWEJ,
•
gdy użycie innych sił i środków jest niemożliwe lub
może okazać się niewystarczające,
Minister Obrony
Narodowej może przekazać do dyspozycji wojewody
pododdziały lub oddziały Sił Zbrojnych RP
.
Działają
one zgodnie ze swym przygotowaniem
specjalistycznym
, realizując
zadania z zakresu
zarządzania kryzysowego, w tym: zadania
poszukiwawczo-ratowniczych, ewakuacji, likwidacji
skażeń chemicznych i biologicznych, prac z użyciem
specjalistycznego sprzętu technicznego lub
materiałów wybuchowych znajdujących się na
wyposażeniu Sił Zbrojnych
.
•
przekazane pododdziały lub oddziały funkcjonują w
swoim składzie etatowym lub jako doraźnie tworzone
zgrupowania zadaniowe
REAGOWANIE NA ZAGROŻENIA KRYZYSOWE
W RAMACH DZIAŁAŃ PROWADZONYCH W OBRONIE
PRZED TERRORYZMEM
•
RP podejmie – zarówno
samodzielnie, jak i w ramach
reagowania sojuszniczego
–
kompleksowe działania
militarne i niemilitarne
, mające na celu
przeciwdziałanie zagrożeniu, zmniejszenie lub
likwidację jego skutków
W PRZYPADKU POZYSKANIA INFORMACJI O
POTENCJALNYM ZAGROŻENIU W POLSCE,
•
uruchomione zostaną
narodowe procedury
zarządzania kryzysowego
, w tym wprowadzone będą
odpowiednie stopnie gotowości alarmowej
dla sił i
środków zarządzania kryzysowego
REAGOWANIE NA ZAGROŻENIA KRYZYSOWE
•
W PRZYPADKU WYSTĄPIENIA ATAKU
TERRORYSTYCZNEGO NA OBIEKTY I SYSTEMY
INFRASTRUKTURY KRYTYCZNEJ PAŃSTWA,
•
uruchomione zostaną
procedury
realizacji zadań
zawartych w
NSPK, planach reagowania
kryzysowego i planach ochrony infrastruktury
krytycznej
•
organy właściwe do spraw zarządzania kryzysowego
uruchomią niezbędne siły i środki
w celu likwidacji
skutków ataków terrorystycznych, wzmocnienia
ochrony obiektów infrastruktury krytycznej państwa
oraz przeciwdziałania kolejnym atakom
terrorystycznym
•
działania służb państwowych odpowiedzialnych za
zwalczanie terroryzmu mogą być wspierane przez siły
i środki wydzielane przez siły zbrojne
•
w zależności od skali zagrożenia terrorystycznego
lub zaistniałej sytuacji kryzysowej,
Rada Ministrów
podejmie uchwałę o skierowaniu do
Prezydenta RP wniosku o wprowadzenie stanu
wyjątkowego na części lub całym obszarze RP
REAGOWANIE NA ZAGROŻENIA KRYZYSOWE
POLSKA GOTOWA BĘDZIE DO UDZIAŁU W
SOJUSZNICZYCH I MIĘDZYNARODOWYCH
DZIAŁANIACH ANTYTERRORYSTYCZNYCH I
KONTRTERRORYSTYCZNYCH POZA OBSZAREM KRAJU
•
będą one mogły przybrać formę
operacji wojskowej
lub
wsparcia udzielonego władzom państwowym w
łagodzeniu skutków ataku
terrorystycznego
5. Obrona przed agresją zbrojną
OBRONA PRZED AGRESJĄ ZBROJNĄ
Dla Polski każda wojna będzie miała charakter obronny i
odbywać się będzie w układzie sojuszniczym.
-
działania SZ RP prowadzone będą od samego
początku w składzie wielonarodowych zgrupowań
sojuszniczych
rozwiniętych na terytorium RP
.
W PRZYPADKU GWAŁTOWNEJ ESKALACJI KRYZYSU,
SZ RP będą prowadziły samodzielne działania obronne
do czasu przybycia wsparcia sojuszniczego
,
koncentrując się na
opóźnianiu działań przeciwnika i
zatrzymaniu jego natarcia najdalej na strategicznej
rubieży obrony
ZADANIA STRATEGICZNE:
- uruchomienie systemu mobilizacyjnego rozwinięcia
SZ RP, - przegrupowanie ich do rejonów
operacyjnego przeznaczenia
-
podjęcie stosownych działań w celu zapobieżenia
konfliktowi
i doprowadzenia do rozwiązania kryzysu
OBRONA PRZED AGRESJĄ ZBROJNĄ
we wczesnym stadium konfliktu
-
wykorzystanie jednostek Sił Wysokiej Gotowości
do
zademonstrowania determinacji państwa
i społeczeństwa oraz politycznej woli
przeciwstawienia się zaistniałemu zagrożeniu
. Poziom
zaangażowania
jednostek Sił Niższej Gotowości
zależeć będzie od rozwoju sytuacji
w przypadku stwierdzenia symptomów agresji i
konieczności wzmocnienia obrony narodowej przez
Sojusznicze Siły Wzmocnienia,
SZ RP wejdą w skład zgrupowania obronnego
połączonych sił sojuszniczych pod dowództwem
koalicyjnym
w celu jej odparcia i
uniemożliwienia rozwinięcia działań ofensywnych na
terytorium Polski;
przegrupowanie i włączenie SSW do SOP nastąpi po
decyzji właściwych władz NATO
, które realizować
będą uprzednio
przedsięwzięcia wynikające ze
strategii odstraszania
OBRONA PRZED AGRESJĄ ZBROJNĄ
działania Narodowych Sił Rezerwowych
będą wspierać siły sojusznicze
, wykonując
zadania
obronne na terenie kraju (w tym zabezpieczenie
funkcjonowania infrastruktury krytycznej państwa) i
współdziałając z elementami podsystemu
niemilitarnego SOP
Podsystem niemilitarny SOP podejmie działania
ukierunkowane na:
•
utrzymanie potencjału obronnego państwa poprzez
ochronę ludności i majątku narodowego,
•
zapewnienie skutecznego funkcjonowania
administracji i gospodarki w
warunkach wojny,
•
zaspakajanie podstawowych potrzeb ludności
•
udzielanie wszechstronnego wsparcia siłom
zbrojnym (własnym i sojuszniczym).
OBRONA PRZED AGRESJĄ ZBROJNĄ
Nastąpi realizacja militarnych i niemilitarnych
przedsięwzięć, prowadzonych na rzecz:
•
podnoszenia gotowości Sił Zbrojnych RP,
•
przejścia na wojenny system kierowania,
•
przejścia gospodarki do funkcjonowania w czasie
wojny, w tym realizacji zadań wynikających z
Programu Mobilizacji Gospodarki; zapewnienia
ochrony ludności,
•
podnoszenia zdolności obronnej państwa,
•
utrzymania pozycji państwa w systemie
bezpieczeństwa międzynarodowego
Powyższe zadania mogą być realizowane
równolegle w
trybie nakazowym lub
stosownie do
przygotowanych
zestawów zadań
ujętych w planach operacyjnych.
Dla ich realizacji niezbędne będzie zapewnienie
wszechstronnego współdziałania na wszystkich
szczeblach organizacyjnych poszczególnych
elementów SOP
.