LEKTYNY I FITOALEKSYNY 

– 

ich struktura, 

występowanie, 

aktywność biologiczna i 

znaczenie ekologiczne.

Beata Polakowska
I OŚ II st.

 

 

Lektyny i fitoaleksyny to substancje 
obronne, wytwarzane przez rośliny w 
wyniku odpowiedzi organizmu na ataki 
patogenów i niekorzystne warunki 
środowiska. W całkowitym zrozumieniu 
znaczenia tych związków dla roślin 
pomoże nam zapoznanie się z ich 
strukturą chemiczną, występowaniem, 
aktywnością biologiczną oraz 
znaczeniem ekologicznym.

 

 

Występowanie LEKTYN u 

roślin.

Lektyny występują w różnych częściach 

rośliny podczas jej całego cyklu 

życiowego. Świadczy to o tym, że pełnią 

one ważne funkcje podczas wzrostu i 

rozwoju organizmu roślinnego. 
Lektyny mogą występować w: 

układzie 

wydzielniczym

,

 wakuolach 

i 

ścianie 

komórkowej

 oraz w częściach 

wegetatywnych roślin, tj.: 

łodydze

,

 

liściach

,

 bulwach

,

 cebulach

,

 korzeniach 

i

 

kłączach

, a w największych ilościach w 

nasionach

.

 

 

Występowanie FITOALEKSYN u 

roślin.

Fitoaleksyny to związki, które 

syntezowane 

są w roślinie dopiero po zaatakowaniu jej 
przez patogen

. Jest to reakcja obronna 

rośliny. Mogą być też wytwarzane przez 
rośliny pod wpływem czynników 
stresowych, np.: działanie mrozu lub 
promieniowania UV. 

Jeśli roślina jest zdrowa i nie podlega 
żadnym czynnikom stresotwórczym, to 
fitoaleksyny występują w znikomych 
ilościach lub nie występują wcale.

 

 

Struktura chemiczna i podział 

LEKTYN

Lektyny roślinne są 

glikoproteinami,

 które w 

swojej budowie zawierają reszty cukrowcowe 
kowalencyjnie przyłączone do cząsteczki 
białka. Część białkowa występuje na ogół w 
postaci struktury czwartorzędowej.
Lektyny występują w postaci 

dimerów

 lub 

tetrametrów białkowych

. 

Lektyny dzielimy na:
• merolektyny;
• hololektyny ;
• chimerolektyny.

 

 

 

 

Struktura chemiczna i podział 

FITOALEKSYN

Fitoaleksyny to drobnocząsteczkowe związki, 

które cechuje zróżnicowana budowa chemiczna.

 

Do tej pory poznano strukturę około 250 

fitoaleksyn. Przewaga tych związków to fenole,  

terpenoidy (fitoaleksyny seskwiterpenoidowe) 

oraz flawonoidy (fitoaleksyny izoflawonoidowe). 

Fitoaleksyny przynależą do różnych grup 

chemicznych. Jest to część strategii obronnej 

roślin, gdyż przynależność do jednej, określonej 

grupy chemicznej spowodowałaby szybkie 

przystosowanie się i uodpornienie patogenów.

 

 

 

Aktywność biologiczna LEKTYN

 

Funkcją lektyn roślinnych jest ochrona przed 

atakiem patogenów lub przed zwierzętami, które 

żywią się roślinami.

 W związku z tym białka te 

zlokalizowane są w częściach najbardziej 

narażonych na ataki i występują tam w bardzo 

wysokich stężeniach w porównaniu do innych 

organów rośliny.

Lektyny pełnią także funkcje:

• systemu immunologicznego rośliny

 (odpowiadają za 

niezgodność pyłku i znamienia słupka - 

uniemożliwiają samozapylenie);

• antywirusowe

;

• zwalczanie infekcji roślinnych

;

• uczestniczą w tworzeniu brodawek korzeniowych u 

roślin

 (oddziaływują między komórką roślinną, a 

Rhizobium);

• uczestniczą w normalizacji adhezji komórek

.

 

 

Aktywność biologiczna 

FITOALEKSYN

Aktywność biologiczna fitoaleksyn polega na:

• działaniu grzybobójczym

 (hamują one rozwój 

grzyba i prowadzą do jego śmierci);

• działaniu bakteriobójczym

;

• wpływie fitoaleksyn na inne organizmy

 (w 

dużych ilościach są toksyczne dla roślin, 

które je wytwarzają, powodują okresową 

niepłodność u zwierząt żywiących się 

roślinami, w których występują);

• tolerancji i detoksykacji

 

(istnieją patogeny, 

które przezwyciężają reakcję odpornościową, 

albo unikają rozpoznania przez roślinę na 

zasadzie aktywnego zahamowania tej 

reakcji).

 

 

Znaczenie ekologiczne

LEKTYNY znalazły zastosowanie w 

diagnostyce 

nowotworowej

,

 

diagnostyce innych chorób

 

(cukrzyca),

 

histochemii

 

oraz

 

immunologii

. Są 

także stosowane w badaniach z zakresu biologii 
molekularnej. 

FITOALEKSYNY próbowano wykorzystać jako 

naturalne środki ochrony roślin

 przed 

chorobami, jednakże rezultaty ich działania były 
mało zadowalające. Elicytory (wywoływacze) 
fitoaleksyn mogą być skuteczne w walce z 
niektórymi grzybami. 

Tworzenie roślin 

transgenicznych z genami warunkującymi 
wytwarzanie fitoaleksyn, u gatunków które ich 
pierwotnie nie posiadały. 

 

 

Lektyny i fitoaleksyny to substancje 
obronne, wytwarzane przez rośliny w 
wyniku odpowiedzi organizmu na ataki 
patogenów i niekorzystne warunki 
środowiska. 

Nowe odkrycia dotyczące 
mechanizmów odporności roślin są 
badane i pracuje się nad możliwością 
ich wykorzystania w praktyce rolnej, 
ogrodniczej, kwiaciarskiej 
i sadowniczej.