Akademia Marynarki Wojennej
im. Bohaterów Westerplatte
Wydział Dowodzenia i Operacji Morskich
MISCHKOWSKA Sylwia, GRZYB Łukasz, NIŹNIK Piotr
Temat:
Bezpieczeństwo wewnętrzne za
panowania
Jana III Sobieskiego
Augusta II Mocnego
Stanisława Leszczyńskiego
Jan III Sobieski
okres panowania:
21 maja 1674 – 17 czerwca
1696
koronacja:
2 lutego 1676
Jan III Sobieski
• szkołę rozpoczął od klasy drugiej wraz
z bratem Markiem (dzięki
wcześniejszym prywatnym lekcjom);
• od najmłodszych lat uczył się wielu
języków, został poliglotą (biegła znajomość
języka
francuskiego,
niemieckiego,
tureckiego, tatarskiego, greki i łaciny);
• posiadał obszerną wiedzę historyczną,
nabył perfekcji w retoryce (co ułatwić
miało
młodzieży
pełnienie
funkcji
publicznych);
• miał wiele zainteresowań: matematyka,
astronomia, architektura, inżynieria;
• w latach 1643- 1646 studiował na Wydziale
Filozoficznym Akademii Krakowskiej;
• po studiach przez 2,5 roku zwiedzał kraje
Europy Zachodniej wraz z bratem Markiem;
• w
czasie
podróży
studiował
teksty
klasyczne oraz historię Francji, uczył się
nowych języków i ćwiczył już poznane;
• poznał wielu wybitnych dowódców
i przywódców politycznych, np.
Wilhelma II Orańskiego, Karola II Stuarta);
• ćwiczył się w wojskowości (poznawał
organizację armii francuskiej, szwedzkiej
i hiszpańskiej)
• przyglądał się wojnie trzydziestoletniej;
• po śmierci ojca i w związku z trudną
sytuacją polityczną Polski oraz sytuacją
rodzinną, bracia powrócili do ojczyzny –
1948r.;
• Jan III Sobieski przejął po ojcu stanowisko
starosty jaworowskiego;
• po powrocie wraz z bratem zaciągnęli się do
wojska – powstanie Chmielnickiego;
• uczestniczył w kilku bitwach, został ciężko
ranny, brat dostał się do niewoli tatarskiej,
gdzie został zamordowany, Jan przejął po
bracie starostwo krasnostawskie;
• w 1653 walczył z tatarami, planował
zasadzkę na posła tatarskiego, jednak
powstrzymał go Stefan Czarnecki;
• podczas rokowań z tatarami stał się
zakładnikiem strony polskiej (obserwacja
konstrukcji obozu tatarskiego);
• od 29 marca do 21 maja 1654 przebywał
w Stambule z poselstwem
polskim w charakterze
„incognito”;
• w 1655r. złożył przysięgę wierności królowi
szwedzkiemu (większość szlachty tak
postąpiła, ale Sobieski jako jeden
z pierwszych i trwało to dłużej niż
w przypadku innych) - w tym
czasie poznał tajniki prowadzenia wojny, w
tym operowania piechotą i dragonią;
• w 1656 opuścił Szwedów i zgłosił się pod
komendę Stefana Czarneckiego, lecz
później walczył pod komendą Jerzego
Lubomirskiego
• w 1659 r. wybrany posłem na sejm, gdzie
zasiadał
w
komisji
specjalnej
rozpatrującej sprawę ugody hadziackiej
(Unia
Rzeczpospolitej,
Księstwa
Litewskiego i Ruskiego);
• w 1662r. brał udział w przeprowadzeniu
dworskiego projektu reformy armii;
• w 1666r. został hetmanem polnym
koronnym, klęska w bitwie pod Mątwami;
• w 1667r. był członkiem Trybunału
Skarbowego Koronnego;
• w 1667r. pobił kozaków i tatarów, szlachta
zaczęła uważać go za bohatera;
• opracował strategię unikania walnej bitwy
lub zamykania się w twierdzy (podzielił
armię na małe oddziały, które szybko
odnajdywały i atakowały
tatarów, uniemożliwiając im
grabież);
• w
1668r.
został
hetmanem
wielkim
koronnym, odtąd sprawował władzę nad
wojskiem i dyplomacją
państwową;
• 1671r. wojna turecko-polska, Polska traci
Podole, propozycja płacenia haraczu za
ziemie polskie w zamian za pokój, sejm
odrzucił projekt, kontynuacja wojny;
• 1672r. wyprawa Sobieskiego na czambuły
tatarskie, zwycięstwo pod Chocimiem;
• 1674r. po śmierci Michała Korybuta
Wiśniowieckiego Sobieski zostaje królem.
Polityka zagraniczna
• polityka bałtycka – zapewnienie Polsce
silnej pozycji nad Bałtykiem, złączenie
Prus Książęcych unią personalną
neutralizacja stosunków polsko-tureckich,
zawarcie współpracy ze Szwecją i Francją;
• odzyskanie Podola – miało przerwać ciągłe
walki na południowej granicy państwa;
• po nieudanym antymoskiewskim układzie
polsko-muzłumańskim polityka zbliżenia
z Rosją przeciwko Turcji;
• polityka bałtycka – Francja pomimo
podpisanych traktatów zmieniła swoje cele
polityczne, co przyczyniło się do zerwania
polsko-francuskich stosunków i sojuszy;
• sojusz z Austrią – wzajemna pomoc na
wypadek ataku ze strony Turcji (1683r.
bitwa pod Wiedniem, pogrom Turków);
• 1684r. Polska wstąpiła do Świętej Ligi
(Austria, Wenecja i Rzym przeciwko Turcji);
Polityka wewnętrzna
• król dostrzegał źle funkcjonujący ustrój
demokracji szlacheckiej, który stanowił
zagrożenie dla państwa;
• uważał, że wolna elekcja powodowała
niestabilność państwa, a monarchia
dziedziczna zapewniłaby ciągłość władzy;
• wzmocnienie władzy królewskiej, przez
którą chciał zapewnić państwu sprawne
funkcjonowanie;
• utrzymywał porządek w państwie (nie
dopuszczał do walk wewnętrznych);
• Reforma wojska Rzeczypospolitej -
zmiana organizacji i wyposażenia:
- z oddziałów piechoty znikła pika (broń
drzewcowa);
- muszkieterzy zostali wyposażeni w
berdysze (broń drzewcowa);
- zwiększyło się znaczenie artylerii i
dragonii;
- husaria siłą przełamująca w ataku.
August II
Mocny
Król Polski w
latach
1697-1706
i
1709-1733
WYBÓR
27 czerwca 1697 roku ogłoszony został
królem
przez
mniejszość
szlachty,
przekupionej przez Rosjan z polecenia
cara Piotra I Wielkiego na sejmie
elekcyjnym, po panującym bezkrólewiu
po śmierci Jana III Sobieskiego.
W tym czasie było jeszcze dwóch
kandydatów: Jakub Sobieski (syn Jana III
Sobieskiego) i Franciszek Conti
(książę francuski). Najwięcej zwolenników
miał Conti, lecz władca z Saksonii
(Fryderyk August) wykorzystując bierność
Contiego zdołał przekupić magnatów.
Ciekawostka:
Ustawy
sejmowe
stanowiły,
iż
ceremonię koronacji przeprowadzić można
było
tylko
przy
użyciu
insygniów
przechowywanych w wawelskim skarbcu.
Drzwi do skarbca zamknięte były na osiem
zamków, do których osobne klucze miało
ośmiu senatorów Rzeczypospolitej.
Jako, że sześciu z nich opowiadało się
po stronie Contiego, drzwi nie można było
otworzyć, ich wyważenie zaś poczytano by
za świętokradztwo. Ostatecznie insygnia
wyniesiono przez wybitą w murze dziurę,
pozostawiając
drzwi
w
stanie
nienaruszonym.
O sukcesie Wettyna w objęciu tronu
zdecydowały:
•szybkie wkroczenie do Rzeczypospolitej,
•jego wcześniejsze przejście na katolicyzm,
•przekupienie części szlachty na sejmie
elekcyjnym,
•poparcie cara Rosji Piotra I Wielkiego
(nad granicę litewską ściągnięto korpus wojsk
rosyjskich, którego obecność miała wymusić
rezygnację z kandydatury francuskiej)
KALENDARIUM PANOWANIA
W 1698 roku August II odbył tajną
konferencję z Piotrem I Wielkim w
Rawie Ruskiej, gdzie omówiono plan
wspólnej wojny przeciwko Szwecji. Król
Polski
rozpoczął
z
carem
rosyjskim
negocjacje traktatu o pomocy wzajemnej w
razie buntu poddanych. Następnie w tym
samym roku zawarł przymierze z królem
Danii Chrystianem V, gdzie obie strony
zobowiązały się do wystawienia 8000
żołnierzy ku wzajemnej pomocy. Zawarty
został również rozejm z zbuntowaną
szlachtą litewską.
W 1699 po śmierci Chrystiana V, August
II Mocny zawarł sojusz przeciw Szwecji
z królem Danii Fryderykiem
IV Oldenburgiem, a także z carem
Piotrem I Wielkim. Powstaje tzw. Liga
Północna (Saksonia, Rosja, Dania) która
zawarła sojusz przeciwko Szwecji.
W tym też roku zawarto pokój z Turcją
w Karłowicach, dzięki czemu
Rzeczpospolita odzyskuje Kamieniec
Podolski i
Bracławszczyznę.
W 1700 r. ponowne zaognienie sytuacji
na Litwie z uwagi na ogłoszenie
mobilizacji,
ród
Sapiehów
został
ostatecznie rozgromiony.
Rok 1700 to również wybuch III wojny
północnej. Król Szwecji Karol XII przy
pomocy floty angielskiej i holenderskiej
zwycięża z Danią, Saksonią i
Rosją (liga północna).
W latach 1701-1703 w serii krwawych
bitew
Szwedzi
rozgromili
siły
Rzeczypospolitej, opanowując prawie
cały kraj.
W 1703 r August II Mocny zwołał sejm
nadzwyczajny
do
Lublina.
Podczas
którego uchwalono konstytucje. Sejm
upoważnił króla do zawarcia sojuszu z
carem Piotrem I Wielkim oraz zgodzono
się na powołanie pod broń 48 tys.
żołnierzy.
W latach 1704-1706 rozpoczęła się 3 letnia wojna
domowa w Polsce, po tym jak August w Narwie
zawarł oficjalny sojusz w imieniu Rzeczypospolitej
z Rosją przeciwko Szwecji.
Na
początku
1704
powstaje
konfederacja
warszawska, która pod naciskiem Szwedów
ogłosiła bezkrólewie i wybrała na
króla Stanisława Leszczyńskiego. Odpowiedzią na
to była konfederacja sandomierska (generalna)
skupiająca zwolenników Augusta II Mocnego, który
ogłosił pospolite ruszenie przeciwko Szwecji.
Wojnę domową wygrała konfederacja warszawska
w bitwie pod Wschową.
August II Mocny zrzekł się korony na rzecz
St. Leszczyńskiego z uwagi na groźbę
Szwecji całkowitym podbojem elektoratu Saksonii.
W 1709 sytuacja zmieniła się, gdy Karol XII po
marszu na Rosję poniósł klęskę pod Połtawą,
w wyniku czego zaczął się
wycofywać do Szwecji.
Na skutek tego August II Mocny zawarł z
Piotrem I Wielkim traktat w Toruniu, gdzie Car
zobowiązał się utrzymać Augusta na tronie i
powrócił na tron Polski, mimo że wcześniej się
jego zrzekł. Szlachta „musiała” przystać na to
z uwagi na grożącą wojnę z Turcją
i słabą Polską armię, a nadal istniało
zagrożenie z strony Szwedzkiej.
Rosja w 1711 przegrała podpisując traktat
prucki (m.in. zobowiązała się wycofać wojska i
nie ingerować w sprawy Rzeczypospolitej) –
oczywiście była to fikcja.
W 1715 zawarto konfederację tarnogrodzką,
która powstała na wskutek wprowadzenia w
1710 wojsk saskich do Polski pod pretekstem
zagrożenia tureckiego, które w 1714 zawarło
przymierze z Augustem. Utrzymanie wojsk
saskich za pomocą komisariatu generalnego
spoczywało na szlachcie, co stanowiło
złamanie ich praw (tzn. nowe podatki bez ich
zgody). Szlachta zwróciła się do Piotra I
Wielkiego o mediację, przez co Rosja objęła
swoim „patronatem” Polskę, a to z kolei
przyczyniło się do tego, że mogła ingerować w
sprawy wewnętrzne Polski.
W
1716
zawarto
porozumienie
pomiędzy Augustem, a szlachtą.
Potwierdzono to w 1717 sejmem
niemym
(tylko
przewodniczący
i
posłowie w trakcie czytania nowych
ustaw mogli się odzywać).
Postanowienia sejmu niemego:
•zmniejszenie
władzy hetmanów
(głównodowodzących)
•wprowadzenie stałych podatków na zawodową
armię
•ograniczenie władzy senatu
•ograniczenie uprawnień podatkowych sejmików
•zakaz tworzenia konfederacji
•zakaz wydawania ekspektatyw
•ograniczenie
swobód dysydentów (zakaz
wznoszenia nowych zborów)
•zabroniono królowi Augustowi II Mocnemu
opuszczania
terytorium
Rzeczypospolitej
na
dłuższy czas
• wojska saskie z wyjątkiem gwardii królewskiej
liczącej 1200 żołnierzy miały opuścić ziemie
polskie
• urzędnikom
saskim
odebrano
prawo
decydowania w sprawach polskich,
a urzędnikom polskim w sprawach saskich
• obydwa państwa, tj. Rzeczpospolitą i Saksonię,
miała łączyć tylko unia personalna
• na liczebność wojska przeznaczono 24 tys.
porcji żołdu (18 tys. koronnego i 6 tys.
litewskiego)
• pozostawienie podziału wojska na autorament
narodowy (husaria, pancerni, jazda lekka)
i cudzoziemski
(dragonia, piechota, artyleria)
• ustalenie
liczby
chorągwi autoramentu
narodowego na 93 (16 husarskich i 77
pancernych)
• rozwiązanie formacji rajtarów (kawaleria
z pistoletami)
• wprowadzenie karabinów skałkowych
z bagnetami, a zatem rozwiązanie
formacji pikinierów
W 1719 August zawiera w Wiedniu
sojusz z Wielką Brytania i
Austrią, następnie zażądał wyjścia
wojsk rosyjskich z Polski, co się udaje.
W 1720 plany augusta na sejmach są
paraliżowane przez przekupioną przez
Rosję
szlachtę.
August
próbuje
przeprowadzić rozbiór Rzeczypospolitej
– co zostaje zablokowane przez Piotra
Wielkiego.
W 1732 August zawarł konwencję
francusko-saską wymierzoną w Austrię,
w odpowiedzi zawarto porozumienie
austryjacko-rosyjskie
mające
uniemożliwić sukcesję Wettynów
i Leszczyńskiego w Polsce.
W odpowiedzi na to Potocki odnowił
traktat sojuszniczy z Austrią.
W 1733 August II Mocny umiera na
skutek gangreny po amputacji nogi.
STANISŁAW I LESZCZYŃSKI
1677-1766
król Polski 1705-1709 i 1733-1736
Żył blisko 90 lat - najdłużej ze wszystkich
polskich królów.
Urodził w roku 1677 we Lwowie - za Jana III
Sobieskiego
Zmarł w roku 1766 - za Stanisława Augusta,
Stanisław I Leszczyński
Polska w 1700 roku
Wykształcenie i działalność polityczna
Stanisława Leszczyńskiego
guwernerzy
domowi,
pobyty
na
dworach
europejskich
żona Katarzyna Opalińska
– wzmocniła majątkowo i
umożliwiła start polityczny
1697 r. - funkcje poselskie
za panowania Augusta II
Mocnego,
1704 r. - funkcje wojewody
poznańskiego
Wojna Północna 1700 – 1721
Karol XII król szwedzki – car Piotr I i August
Mocny
2 lipca 1704 - elekcja
Stanisława Leszczyńskiego
na króla polskiego,
4 października 1705 –
koronacja w kościele św.
Jana w Warszawie,
Traktat przyjaźni polsko-
szwedzkiej,
Wojna Północna
zrzeczenie się korony polskiej przez Augusta II
1709 bitwa pod Połtawą – klęska Karola XII, powrót
Augusta II, ucieczka Stanisława do Turcji,
1714 – powrót Stanisława Leszczyńskiego do
Szwecji gdzie osiadł w Księstwie Dwóch Mostów,
1719 – Leszczyński osiadł w alzackim Wissemburgu
„vivat król Stanisław”
1725 – ślub córki Marii
z królem Francji
Ludwikiem XV,
I.1733 - w Warszawie
zmarł August II Mocny,
12 września 1733 –
wybór przez szlachtę
na króla Polski
Wojna domowa
Brak zgody wśród
szlachty doprowadziło
do wojny domowej i
włączenia się Rosji,
Austrii i Saksoni,
5 października 1733 – po
wkroczeniu wojsk
rosyjskich, na Pradze
zorganizowno nową
elekcję, gdzie „wybrano"
królem Augusta III Sasa.
Abdykacja Leszczyńskiego
Ucieczka do Gdańska i
Królewca,
1736 - abdykacja
Stanisława jako króla
Polski,
Ucieczka do Francji,
osiada jako władca
księstw Lotaryngii i
Baru,
23 lutego 1766 roku –
śmierć Stanisława
Leszczyńskiego.
Stanisław Leszczyński
Traktat „O utwierdzeniu pokoju powszechnego”
Stanisław Leszczyński
odrzucił utopijny pomysł
„republiki chrześcijańskiej”,
na rzecz stworzenia
przyjaznej wspólnoty
państw narodowych, aby
zapewnić wieczysty pokój.
W gronie tych państw
widział Polskę, Holandię,
Anglię i Szwecję, którym
przewodzić miała Francja
Stanisław Leszczyński
Traktat „Głos wolny wolność ubezpieczający"
Wprowadzenie gospodarki
czynszowej i wolność osobista
chłopów,
Ograniczenie „liberum veto”,
uporządkowanie wolnej elekcji
królów,
Wzmocnienie władzy
centralnej poprzez kolegialne
rady ministerialne w
dziedzinach administracji
państwowej jak wojsko,
sprawiedliwość, skarb i policja.
Bibliografia:
•Mała Encyklopedia Wojskowa, 1967, Wydanie I.
•Urszula Kosińska, Rokowania Augusta II ze Szwecją
w latach 1719-1720 Kwartalnik Historyczny, Rocznik
CXI, 2004.
•Urszula Kosińska, Sejm 1719-1720 a sprawa
ratyfikacji traktatu wiedeńskiego, Warszawa 2003
•Julian Bartoszewicz, Znakomici mężowie Polscy w
XVIII w., t. II. Petersburg: B.M. Wolffa, 1856
www.eszkola.pl
www.piastpolski.pl
www.wiw.pl
www.news.o.pl