PODSTAWOWE ZASADY 

DIAGNOZY 

PSYCHOLOGICZNEJ

CECHY RELACJI 

PSYCHOLOG- OSOBA BADANA

• 1. OCZEKIWANIA BADANEGO

• 2. LĘK PRZED OCENĄ

• OCZEKIWANIA PSYCHOLOGA

OCZEKIWANIA BADANEGO

badania Orne’a

• Postrzeganie sytuacji zgodnie z 

założeniami badającego:

- badanie jest dobrowolne
- nie jest odbierane jako zagrażające

   Sytuacja jest niejasna – badany 

zakłada ukryty cel

LĘK PRZED OCENĄ

badania Rosenberga

• RELACJA PSYCHOLOG – BADANY JEST 

NIESYMETRYCZNA

- psycholog ocenia – badany jest oceniany
- nastawienie badanego na ochronę 

poczucia własnej wartości

    * jak zostanę oceniony przez psychologa
    * zderzenie obrazu samego siebie z tym,    

      

który może wyłonić się z badania

NASTAWIENIE PSYCHOLOGA

efekt Rosenthala

POTWIERDZENIE WSTĘPNYCH OCZEKIWAŃ
- Pozytywnych ( efekt Galatei)
- Negatywnych ( efekt Golema)  
ŹRÓDŁA OCZEKIWAŃ WSTĘPNYCH
- osobowość psychologa
- dane o badanym – obiektywne i 

subiektywne

- uprzednie kontakty z badanym

SCHEMAT PROCESU 

DIAGNOSTYCZNEGO

wg. H. Sęk

Badany

Psycholog                                    
                                           

Społeczeństwo

(odbiorca diagnozy)

BADANY

Badany

Rzeczywisty stan diagnozowanego obszaru

Status motywacyjny

Zgłoszenie dobrowolne vs. 

Zgłoszenie przymusowe

Wgląd

Niezaburzony vs. Zaburzony

Obraz funkcjonowania w 

danym obszarze

Adekwatny vs. 

nieadekwatny

Postrzeganie sytuacji 

diagnostycznej

Trafne vs. nietrafne

Lęk vs. zaufanie

Zachowanie się badanego

Szczere vs. zafałszowane

Nastawienie 
(oczekiwania) 

badanego wobec 
psychologa: 

współpraca vs. 
przeszkadzanie

 

PSYCHOLOG

Nastawienie 

psychologa 

wobec badanego 

(efekt Galatei, 

efekt Golema)

Komunikat diagnostyczny odebrany i 

zrozumiany przez psychologa

Przetwarzanie i integrowanie komunikatu w 

diagnozę

Przekazanie diagnozy społeczeństwu (opinia lub 

orzeczenie)

SPOŁECZEŃSTWO

Nastawienie 

społeczeństwa 

wobec 

zachowania 

badanego (efekt 

stygmatyzacji)

Odbiór diagnozy przez społeczeństwo 

(zleceniodawcę)

Zachowanie się społeczeństwa wobec badanego

ETAPY PROCESU 

DIAGNOSTYCZNEGO

• KONTRAKT – ustalenie celu i zakresu 

diagnozy

• PRZEBIEG BADANIA 

DIAGNOSTYCZNEGO

• ZAKOŃCZENIE DIAGNOZY I 

OPRACOWANIE OPINII

Ustalenie planu diagnozy

• 1. Co jest przedmiotem diagnozy
• 2. Wybór zadań diagnostycznych
• 3. Dobór wskaźników 

diagnostycznych

• 4. Wybór układu odniesienia, 

odpowiadającego przedmiotowi 
diagnozy

Układ odniesienia

• Określony wzorzec, z którym 

porównuje się wynik indywidualny 
(wskaźnik) aby go ocenić

• Kategorie ocen:
• A. wysoki-niski
• B. w normie-patologia
• C. zadawalający-niezadawalający

Model statystyczny

• Pytanie: w jakiej „odległości” od 

średniej znajduje się wynik 
indywidualny

• Cel: wskazanie pozycji badanego w 

grupie normalizacyjnej

• Charakter diagnozy: normatywno-

ilościowy

• Główne metody: testy

Podejście modelowe

• Pytanie: odniesienie sposobu 

funkcjonowania osoby badanej do 
„wzorca” (modelu) – np. selekcja

• Cel: porównanie funkcjonowania 

osoby badanej z wzorcem

• Charakter diagnozy: normatywno-

jakościowy

• Główne metody: testy i zadania

Model ipsatywny

• Pytanie: jak dana cecha (mechanizm, 

stan) danej osoby ma się do innych 
cech (mechanizmów, stanów) badanej 
osoby

• Cel: wskazanie silnych-słabych stron 

funkcjonowania badanej osoby

• Charakter diagnozy: profilowa
• Główne metody: ilościowe i jakościowe

Standardy dotyczące warunków 

badania diagnostycznego

 Standardy dotyczące warunków 

badania dotyczą nie tylko sytuacji 

diagnostycznej

 1. Miejsce badania
 a. oddzielny pokój
 b. pokój wyłącznie dla psychologa
 c. odpowiedni wygląd w zależności 

od wieku klientów

 d. dodatkowe sprzęty (np. zegar)

Warunki badania 

• 2. Brak osób postronnych
•     (wyjątki dotyczące badania dzieci) 
• 3. Brak elementów zakłócających 

badanie ( hałas, oświetlenie)

• 4. Określenie zakresu i technik 

diagnostycznych

• 5. Sprzęt dokumentujący przebieg – 

konieczne uzyskanie zgody

Samopoczucie badanego

• Stan zdrowia somatycznego
• Aktualnie silnie działające stresory 

niezwiązane z badaniem

• Alkohol
• Inne środki odurzające

Zasady doboru technik 

diagnostycznych

• Nie ma dobrej diagnozy bez 

obserwacji i wywiadu

• Testy:
• - tylko adaptowane do warunków 

polskich

• - tylko z aktualną normalizacją
• - tylko w całości
• - tylko zgodnie z instrukcją

POMIAR TESTOWY jest 

NIEJEDNOZNACZNY 

• TEORIA LEŻĄCA U PODSTAW 
   KONSTRUKCJI TESTU 
• PROCEDURA STOSOWANIA TESTU
• TEORIA PSYCHOMETRYCZNA 

DECYDUJĄCA O ILOŚCIOWEJ 
INTERPRETACJI TESTU

 SPOŁECZNY ODBIÓR

• NIEBEZPIECZEŃSTWA ZWIĄZANE Z 

PRZEKONANIEM, ŻE:

• INTELIGENCJA JEST GŁÓWNĄ 

(JEDYNĄ) CECHĄ WARUNKUJĄCĄ 
POWODZENIE

O POWODZENIU DECYDUJE INTELEKT
INTELIGENCJA WYRAŻA SIĘ W 

WYNIKACH TESTÓW INTELIGENCJI

SPOŁECZNY ODBIÓR 

TESTÓW

• ETYKIETOWANIE W ZAKRESIE 

STATUSU INTELEKTUALNEGO

• I PRZEWIDYWANIE PRZYSZŁEGO 

FUNKCJONOWANIA BADANEGO



wpływ etykiety pochodzącej z 

języka potocznego na 
dostosowanie zachowania

    społeczne wartościowanie

SPOŁECZNE 

NIEBEZPIECZEŃSTWA

• BIUROKRATYCZNE DECYZJE 

DOTYCZĄCE OCENY BADANYCH

• PSYCHOLOGOWIE – ROLA 

KONTROLERÓW I OSÓB 
DETERMINUJĄCYCH LUDZKIE LOSY

Diagnoza psychologiczna jest 

procesem:

Formułowanie hipotez (cel badania i 

dane z wywiadu)

Dobór odpowiednich technik i 

przeprowadzenie badania

Interpretacja uzyskanych wyników
Diagnoza-wynik badania i 

uzasadnienie orzeczenia

DIAGNOZA PSYCHOLOGICZNA JEST 

INDYWIDUALNA

Oczywiste zasady 

psychodiagnostyki

• 1. Nie wolno zmyślać wyników 

nieuzyskanych

• 2. Nie wolno zmieniać wyników ani 

odrzucać części – zgodnie z przyjętymi z 

góry tezami

• 3. Nie wolno zbierać danych 

wykraczających poza kontrakt

• 4. Nie wolno stosować 

nieuzasadnionych spekulacji 

interpretacyjnych