Wykład 3

Gospodarka

światowa

i jej ewolucja

Pojęcie „gospodarka światowa” ma
charakter umowny, ponieważ zakłada
się, że wszystkie gospodarki
suwerennych państw w świecie
powiązane są przez transakcje
ekonomiczne i wzajemnie na siebie
oddziaływują.

Gospodarka światowa definiowana
jest
w kategoriach:
„rynku światowego”,
„pieniądza światowego”.

Rynek światowy to z jednej strony
ogół powiązań i wzajemnych
oddziaływań różnych rynków
lokalnych dla tego samego towaru czy
też grupy towarów w skali światowej,
z drugiej natomiast stanowi sumę
wszystkich powiązań
i oddziaływań ogółu rynków
towarowych.

Gospodarka światowa to system
powiązanych ze sobą gospodarek
narodowych.

Gospodarka światowa to zespół
powiązań ekonomicznych między
podmiotami uczestniczącymi w
międzynarodowym podziale pracy.

Do ważniejszych powiązań
ekonomicznych gospodarce światowej
należy zaliczyć powiązania: handlowe,
produkcyjne, inwestycyjne,
techniczne, walutowo-finansowe,
instytucjonalne itp.

Wśród podmiotów gospodarki
światowej na
szczególną uwagę zasługują:

- podmioty krajowe uczestniczące
w międzynarodowym podziale pracy
(przedsiębiorstwa krajowe, instytucje
i organizacje państwowe, organy
rządowe),

- podmioty międzynarodowe i
transnarodowe uczestniczące w
międzynarodowym podziale pracy
(przedsiębiorstwa międzynarodowe
i transnarodowe, organizacje między
narodowe, międzynarodowe i
ponadnarodowe instytucje
integracyjne itp.).

Logika tradycyjnego
międzynarodowego podziału
pracy polegała na:

- kraje rozwinięte gospodarczo
specjalizowały się w produkcji
gotowych wyrobów przemysłowych,

- pozostałe kraje specjalizowały się w
produkcji surowców i żywności.

Bilansowanie się międzynarodowej

wymiany w trójkącie: Europa

Zachodnia - Stany Zjednoczone -

kraje surowcowo-rolnicze.

Europa Zachodnia osiągała nadwyżkę

w obrotach zagranicznych z krajami

surowcowo-rolniczymi. Miała ona

jednocześnie deficyt w obrotach ze

Stanami Zjednoczonymi ze względu

na duży przywóz surowców, a

znacznie mniejszy wywóz wyrobów

przemysłowych.

Stany Zjednoczone miały deficyt w

obrotach

z krajami surowcowo-rolniczymi,

spowodowany relatywnie większym

przywozem surowców

i żywności tropikalnej niż wywozem

wyrobów przemysłowych do tych

krajów.

Nadwyżka Europy Zachodniej w

obrotach

z krajami surowcowo-rolniczymi

pozwalała jej przez długi okres

równoważyć deficyt w obrotach ze

Stanami Zjednoczonymi.

Z kolei Stany Zjednoczone pokrywały

nadwyżką uzyskaną w obrotach z

Europą swój deficyt w obrotach z

krajami surowcowo-rolniczymi.

Nadwyżka zaś tych ostatnich w

obrotach ze Stanami Zjednoczonymi

umożliwiała im zrównoważenie

obrotów z Europą Zachodnią.

Współczesną gospodarkę światową
charakteryzują radykalne przemiany
strukturalne, które obejmują:

- postępująca globalizacja,
- liberalizacja obrotów gospodarczych

z zagranicą,
- deregulacja ekonomiczna i
prywatyzacja,
- liberalizacja polityczna,
- wzrastająca sofistykacja rynków
finansowych i kapitałowych,

- rewolucja w sferze IT.

Wszystkie te siły występują
jednocześnie i są wzajemnie od siebie
zależne oraz wzajemnie się
wspomagają. Synergiczne ich
działanie ma zasadnicze znaczenie
dla systemów ekonomicznych i
polityki gospodarczej.

Rozwój gospodarczy w coraz większej
mierze określany jest przez takie
czynniki, jak: kapitał ludzki, jakość
instytucji, innowacyjność i postęp
techniczny. Następują istotne zmiany
w intensywności i strukturze
współpracy międzynarodowej.

Etapy rozwoju gospodarki rynkowej

(Western model)

wg. J.Dunninga

Charakterystyk

Wiek XVII –

początek wieku

XIX

Wiek XIX –

koniec

wieku XX

Od końca XX

wieku

Pierwotne

źródła dochodu

i form

działalności

Gospodarka

oparta na

rolnictwie i

leśnictwie;

jednostkowa

wymiana

handlowa w skali

lokalnej

międzynarodowej

Gospodarka

przemysłowa,

oparta o kapitał

finansowy

przemysł

przetwórczy

Gospodarka

finansowa,

oparta na

wiedzy, rozwój

usług

produkcyjnych

konsumpcyjnych

Wymiar

przestrzenny

Lokalny/regional

Regionalny/kraj

owy

Regionalny/glob

alny, z wieloma

krajowymi

i subkrajowymi

klastrami

Etapy rozwoju gospodarki rynkowej
(Western model)
c.d.

Charakterystyk

Wiek XVII –

początek wieku

XIX

Wiek XIX –

koniec

wieku XX

Od końca XX

wieku

Podstawowe

formy

organizacyjne

Ekonomia

tradycyjna:

połączenie

feudalizmu i

przedsiębiorst

kapitalistyczny

ch w ich

najprostszej

formie

System

menedżerski/hi

erarchiczny;

antagonistyczn

e relacje

ekonomiczne;

elementy

gospodarki

planowej

Bardziej

rynkowo

zorientowana

gospodarka:

alianse

technologiczne

, globalne

partnerstwo,

fuzje i

przejęcia/więks

za zależność

we współpracy

ekonomicznej

Etapy rozwoju gospodarki rynkowej
(Western model)
c.d.

Charakterystyk

Wiek XVII –

początek wieku

XIX

Wiek XIX –

koniec

wieku XX

Od końca XX

wieku

Zasady

moralne

Posłuszeństwo,

zewnętrznie

narzucona

dyscyplina

i wprowadzenie

zaufania;

rodzinna

i lokalna

współpraca

Ciężka praca,

społeczeństwo

obywatelskie,

sprawiedliwość

społeczna,

przedsiębiorcz

ość,

indywidualizm

Odpowiedzialn

ość osobista,

kreatywność,

zaufanie,

spontaniczność

, zasada

wzajemności

i współczucia

Kraje rozwinięte gospodarczo stoją
współcześnie w obliczu wyzwań
związanych z przechodzeniem od
gospodarek przemysłowych, opartych na
efektywności wykorzystania zasobów do
gospodarek opartych o wiedzę i innowacje
(Knowledge Based Economy).

Dla krajów o niskim poziomie rozwoju
głównym problemem jest natomiast
zapewnienie wysokiego stopnia
mobilizacji zasobów oraz efektywnego i
sprawnego funkcjonowania rynku
czynników wytwórczych.

Rozwój ekonomiczny staje się
więc procesem stopniowego
przechodzenia do kolejnych
etapów rozwoju i dostosowania
instytucji, organizacji i
mechanizmu funkcjonowania
przedsiębiorstw oraz polityki
gospodarczej i zachowań
społecznych do nowych
uwarunkowań, możliwości i
zagrożeń współczesnej
gospodarki światowej.

Podmioty gospodarki
światowej

Podmioty

Przykłady i uwagi

Gospodarstwa

domowe

Pierwotni i współcześni

producenci oraz konsumenci

dóbr i usług prowadzący

rozrachunek gospodarczy z

otoczeniem a zarazem mniej lub

bardziej skłonni do oszczędzania

i inwestowania

Krajowe

organizacje

gospodarcze

Przedsiębiorstwa produkcyjne,

usługowe, banki, towarzystwa

ubezpieczeniowe

Podmioty gospodarki
światowej c.d.

Podmioty

Przykłady i uwagi

Zrzeszenia

producentó

konsumentó

Kartele, konglomeraty

Krajowe

władze

gospodarcz

Organy państwowe

odpowiedzialne za

gospodarkę i zewnętrzne

powiązania ekonomiczne

(np.. Parlament, rząd,

ministerstwa i instytucje

wspomagające ich

działalność)

Podmioty gospodarki
światowej c.d.

Podmioty

Przykłady i uwagi

Korporacje

transnarodo

Korporacje transnarodowe

- to przedsiębiorstwa prowadzące działalność

gospodarczą mającą zasięg międzynarodowy

oraz posiadające w związku z tym swoje filie

zagraniczne.

- lokowanie kapitału za granicą (zwykle

przez przedsiębiorstwo macierzyste

usytuowane w określo nym kraju) w celu

uzyskania bezpośredniego wpływu na

działalność przedsiębiorstwa zagranicznego,

w które się inwestuje (ewentualnie tworząc

zarazem takie przedsiębiorstwo od podstaw)

albo też z zamiarem dostarczenia

dodatkowych środków przedsiębiorstwu, w

którym inwestor kapitału ma już znaczący

udział.

Podmioty gospodarki
światowej c.d.

Podmioty

Przykłady i uwagi

Organy i instytucje

regionalnych

ugrupowań

integracyjnych

Współcześnie w szczególności

organy i instytucje UE (np. Rada

Unii, Komisja czy Parlament

Europejski)

Międzynarodowe

instytucje i

organizacje

gospodarcze

Międzynarodowy Fundusz Walutowy,

Międzynarodowy Bank Odbudowy i

Rozwoju,

Światowa Organizacja Handlu

Przedsiębiorstwa krajowe (narodowe)
stają się podmiotami gospodarki świa
towej tylko wówczas, gdy w związku
ze swą działalnością gospodarczą
nawiązują i utrzymują znaczące pod
względem zakresu, charakteru bądź
znaczenia dla swego funkcjonowania
międzynarodowe stosunki
ekonomiczne z innymi podmiotami
gospodarki światowej, a więc np. z
przedsiębiorstwami krajowymi
działającymi w ramach innych
gospodarek narodowych, z
przedsiębiorstwami
międzynarodowymi, z
międzynarodowymi instytucjami i
organizacjami gospodarczymi.

Etapy procesu umiędzynarodowienia
przedsiębiorstw krajowych:

Pierwszym etapem procesu
umiędzynarodawiania się przedsiębiorstw
jest umiędzynarodowienie sfery wymiany.
Dokonuje się to zazwyczaj poprzez eksport
własnych produktów bądź import
niezbędnych do produkcji surowców,
materiałów, półfabrykatów itp.

Drugim etapem umiędzynarodowienia jest
pełne wejście przez przedsiębiorstwo
dotychczas krajowe na rynek zagraniczny
(międzynarodowy) poprzez podjęcie za
granicą produkcji towarów lub podjęcie tam
innej bezpośredniej działalności
gospodarczej, czego motywem może być np.
chęć rozszerzenia skali produkcji i zbytu,
chęć zdobycia nowego rynku, ominięcia tą
drogą barier handlowych,

administracyjnych.

Trzecim etapem
umiędzynarodowienia
przedsiębiorstwa jest jego
globalizacja, tzn. całkowite
umiędzynarodowienie i
przedsiębiorstwa, i jego działalności,
a więc pełne przestawienie się na
działanie w skali rynku
międzynarodowego (światowego), tzn.
globalny zasięg działalności, globalna
strategia, np. produkcyjna i
handlowa, globalna polityka itd.

Podział gospodarki światowej
na grupy krajów wg
kryterium dochodu per
capita:
- Kraje rozwinięte
gospodarczo (developed
countries),
- Kraje rozwijające się
(developing countries),

Podział gospodarki światowej na
grupy krajów wg
Międzynarodowego Funduszu
Walutowego:
- Kraje rozwinięte gospodarczo
(advanced economies),
- Pozostałe kraje, w tym:
   - kraje w procesie transformacji
systemowej
(countries in transition),
   - tzw. gospodarki wyłaniające się
(wschodzące) (emerging
economies),
   - najmniej rozwinięte kraje
świata (least developed countries).

Dychotomiczny podział
w we współczesnych
stosunkach
międzynarodowych na:
- Północ (globalna
północ – Global North),
- Południe (globalne
południe – Global
South).

Document Outline