1

Podstawowe 

regulacje 

normujące 

rachunkowość banku:

1. Ustawa  z  29  września  1994  r.  o  rachunkowości  i 

wydane na jej podstawie akty wykonawcze:
•

Rozporządzenie  Ministra  Finansów  z  dnia  29 
sierpnia 2008 r. 
w  sprawie  szczególnych  zasad  rachunkowości 
banków,

•

Rozporządzenie  Ministra  Finansów  z  dnia  16 
grudnia 2008 r. 
w  sprawie  zasad  tworzenia  rezerw  na  ryzyko 
związane 
z działalnością banków,

•

Rozporządzenie  Ministra  Finansów  z  dnia  15 
października  2008  r.  w  sprawie  określenia 
wzorcowego planu kont banków,

•

Rozporządzenie  Ministra  Finansów    z  dnia  12 
grudnia 2001r. 
w  sprawie  szczegółowych  zasad  uznawania,  metod 
wyceny,  zakresu  ujmowania  i  sposobu  prezentacji 
instrumentów finansowych

2. Międzynarodowe 

Standardy 

Sprawozdawczości 

Finansowej

Rachunkowość w banku – dr Marta Gawart 

2

Rachunek majątku i kapitału 

Aktywa – zasoby majątkowe, które:
1. pozostają pod kontrolą banku,
2. o wiarygodnie określonej wartości,
3. powstałe w wyniku przeszłych zdarzeń,
4. spowodują w przyszłości wpływ do banku korzyści 

ekonomicznych.

Zobowiązania  - obowiązki wykonania świadczenia:
1. o wiarygodnie określonej wartości
2. powstałe w wyniku zdarzeń przeszłych,
3. spowodują w przyszłości wypływ zasobów banku 

przynoszących korzyści ekonomiczne (wykorzystanie 
już posiadanych lub przyszłych aktywów banku).

Kapitał własny = Aktywa - Zobowiązania

Rachunkowość w banku – dr Marta Gawart 

3

Rachunek majątku i kapitału 

Uproszczony układ bilansu banku:

BILANS

ŚRODKI PIENIĘŻNE

ZOBOWIĄZANIA

NALEŻNOŚCI

INNE PASYWA

I REZERWY

PAPIERY WARTOŚCIOWE 

i 

INNE AKTYWA 

FINANSOWE

AKTYWA TRWAŁE

KAPITAŁY

(FUNDUSZE)

INNE AKTYWA

AKTYWA

PASYWA

Rachunkowość w banku – dr Marta Gawart 

4

Rachunek majątku i kapitału 

Środki pieniężne

Gotówka w kasie 

i skarbcu banku

Operacje 

z bankiem centralnym

Pozostałe środki 

w kasie

• Czeki podróżnicze obce

• Czeki bankierskie obce

• Złoto niemonetarne 

• Inne metale szlachetne

• Znaki wartościowe 

(blankiety wekslowe, 
znaczki sądowe)

• Środki na rachunku 
   bieżącym nostro

• Rezerwa obowiązkowa

• Lokaty aukcyjne

• Lokaty terminowe

Monety i banknoty 
krajowe i zagraniczne

Rachunkowość w banku – dr Marta Gawart 

5

Rachunek majątku i kapitału 

Należności

Sektor finansowy

Sektor instytucji 

rządowych 

i samorządowych

Sektor niefinansowy

•Środki na rachunkach 
bieżących nostro 
w innych bankach
•Lokaty w bankach

Udzielone kredyty 

Udzielone pożyczki (w tym podporządkowane)

Skupione wierzytelności

Zrealizowane gwarancje i poręczenia

•Zabezpieczenia 

pieniężne

Rachunkowość w banku – dr Marta Gawart 

6

Rachunek majątku i kapitału 

•Bank centralny (Narodowy Bank Polski)
•Banki
•Spółdzielcze Kasy Oszczędnościowo-Kredytowe
•Międzynarodowe instytucje finansowe,
•Instytucje ubezpieczeniowe i fundusze emerytalne
•Fundusze inwestycyjne
•Domy maklerskie
•Przedsiębiorstwa leasingowe
•Giełdy papierów wartościowych i giełdy towarowe
•Brokerzy, agenci, doradcy ubezpieczeniowi i emerytalni
•Towarzystwa funduszy inwestycyjnych i emerytalnych
•Inne instytucje finansowe (np. kantory)

Sektor finansowy

Rachunkowość w banku – dr Marta Gawart 

7

Rachunek majątku i kapitału 

•Przedsiębiorstwa i spółki państwowe
•Przedsiębiorstwa prywatne
•Spółdzielnie
•Przedsiębiorcy indywidualni
•Osoby prywatne
•Rolnicy indywidualni
•Fundacje
•Stowarzyszenia
•Partie polityczne
•Towarzystwa i stowarzyszenia zawodowe i naukowe
•Związki zawodowe
•Kościoły i związki wyznaniowe
•Partie polityczne
•Inne jednostki wykonujące działalność niefinansową

Sektor niefinansowy

Rachunkowość w banku – dr Marta Gawart 

8

Rachunek majątku i kapitału 

•Instytucje rządowe szczebla centralnego (np. 

ministerstwa, wojewodowie, 

państwowe szkoły 

wyższe, instytucje kultury, pomocy społecznej, PAN, 
kluby i biura poselskie, państwowe zakłady budżetowe, 
państwowe 

fundusze celowe, państwowe osoby prawne)

•Instytucje samorządowe (organy administracji 

samorządowej i podległe im 

jednostki organizacyjne)

•Fundusze ubezpieczeń społecznych (ZUS, KRUS oraz 

zarządzane przez 

nie fundusze)

Sektor instytucji rządowych i 

samorządowych

Rachunkowość w banku – dr Marta Gawart 

9

Rachunek majątku i kapitału

 

Papiery wartościowe 

i inne aktywa finansowe

Przeznaczone do 
obrotu
(wyceniane w 
wartości godziwej 
przez wynik 
finansowy)

Utrzymywane do 

terminu 
wymagalności

Dostępne do 

sprzedaży

a)

Dłużne

b)

Z prawem do 
kapitału

c)

Instrumenty 
pochodne

a)

Dłużne

a)

Dłużne

b)

Z prawem do 
kapitału

Rachunkowość w banku – dr Marta Gawart 

10

Rachunek majątku i kapitału 

Aktywa trwałe

Finansowe

Rzeczowe

Wartości 

niematerialne i 

prawne

a)

Dotacje dla własnych 
oddziałów poza 
granicami kraju lub 
biur maklerskich 
znajdujących się w 
strukturze banku,

b)

Akcje i udziały w 
jednostkach:

•

zależnych,

•

współzależnych,

•

stowarzyszonych,

c)

Udziały 
mniejszościowe,

a)

Środki trwałe i 
zrównane z nimi 
składniki

•

Nieruchomości

•

Pozostałe

b)

Środki trwałe w 
budowie,

c)

Nieruchomości 
inwestycyjne

d)

Aktywa trwałe do 
zbycia

a)

Nabyte prawa 
majątkowe,

b)

Wartość firmy,

c)

Koszty 
zakończonych prac 
rozwojowych

Rachunkowość w banku – dr Marta Gawart 

11

Rachunek majątku i kapitału 

Inne aktywa

Rozliczenia o 
charakterze 
należnościowy
m

Należności od 
dłużników 
różnych

Rozliczenia 
międzyokresow
e

Pozostałe 
aktywa

•z oddziałami 

banku

•z innymi 

bankami

•w obrocie 

papierami 
wartościowymi

•z tytułu 

operacji 
instrumentami 
pochodnymi

•z Pocztą Polska 

z tytułu obsługi 
zastępczej

•z ZUS
•z budżetem
•z 

pracownikami

•z tytułu kart 

płatniczych

•rozliczenia 

międzyokresowe 
kosztów czynne

•aktywa z tytułu 
odroczonego 

podatku

•zapasy 

związane 
z działalnością 
uboczną banku

•zapasy 

przejęte za 
długi od klientów 

banku

•(*) 

instrumenty 
pochodne

Rachunkowość w banku – dr Marta Gawart 

12

Rachunek majątku i kapitału 

Zobowiązania

Sektor 
finansowy

Sektor 
niefinansowy

Sektor 
instytucji 
rządowych i 
samorządowyc
h

Emisja 
własnych 
papierów 
dłużnych

Rachunkowość w banku – dr Marta Gawart 

13

Rachunek majątku i kapitału 

1. Sektora finansowego <= wynikają z operacji 

dokonywanych z:

 bankiem centralnym w zakresie zaciągania kredytów 

refinansowych, kredytu aukcyjnego (operacje sprzedaży 
papierów wartościowych z udzielonym przyrzeczeniem 
odkupu),

 bankami innymi niż centralne, które obejmują środki 

zgromadzone na rachunkach loro, na rachunkach 
terminowych i zablokowanych, środki otrzymywane z tytułu 
kredytów i pożyczek, wystawione przez bank czeki 
podróżnicze lub czeki bankierskie, zabezpieczenia 
pieniężne,

 z innymi instytucjami finansowymi, które obejmują 

środki zgromadzone na rachunkach bieżących, 
terminowych, zablokowanych oraz inne zobowiązania, 
zabezpieczenia pieniężne,

 z własnymi oddziałami poza granicami kraju lub biurem 

maklerskim.

Zobowiązania banku wobec:

Rachunkowość w banku – dr Marta Gawart 

14

Rachunek majątku i kapitału 

2. Sektora niefinansowego <= wynikają ze środków 

deponowanych przez:

 Przedsiębiorstwa, spółdzielnie, przedsiębiorców i 

rolników indywidualnych oraz inne podmioty 
niefinansowe na rachunkach bieżących, terminowych, 
pomocniczych, inwestycyjnych,

 Osoby prywatne na rachunkach oszczędnościowo – 

rozliczeniowych, oszczędnościowych, książeczkach 
oszczędnościowych, nabywaniu przez nie bonów 
oszczędnościowych i certyfikatów depozytowych, 
rachunkach terminowych lokat oszczędnościowych.

Zobowiązania banku wobec:

Rachunkowość w banku – dr Marta Gawart 

15

Rachunek majątku i kapitału 

3. Sektora instytucji rządowych i samorządowych <= 

wynikają 
z operacji dokonywanych z:

 Instytucjami rządowymi szczebla centralnego oraz 

instytucjami samorządowymi (gminą, powiatem), które 
gromadzą środki na rachunkach bieżących, pomocniczych, 
terminowych, zablokowanych,

 Funduszami ubezpieczeń społecznych, które gromadzą 

środki na rachunkach bieżących, pomocniczych, 
terminowych.

4. Zobowiązania z tytułu emisji przez bank własnych papierów 

wartościowych, np. obligacji, bankowych papierów 
wartościowych.

Zobowiązania banku wobec:

Rachunkowość w banku – dr Marta Gawart 

16

Rachunek majątku i kapitału 

Inne pasywa 

i rezerwy

Rozliczenia o 
charakterze 
zobowiązaniow
ym

Zobowiązania 
w/c wierzycieli 
różnych

Koszty i 
przychody 
rozliczane w 
czasie

Pozostałe 
pasywa

•z oddziałami 

banku

•z innymi 

bankami

•w obrocie 

papierami 
wartościowymi

•z tytułu 

operacji 
instrumentami 
pochodnymi

•w/c Poczty 

Polskiej z 
tytułu obsługi 
zastępczej

•w/c ZUS
•w/c budżetu
•w/c 

pracowników

•inni 

wierzyciele

•z tytułu kart 

płatniczych

•rozliczenia 

międzyokresowe 
kosztów bierne

•przychody 

przyszłych 
okresów

•przychody 

zastrzeżone

•rozliczenia z 

tytułu majątku 
przejętego do 
zbycia

•(*) instrumenty 
pochodne

Rezerwy

Rachunkowość w banku – dr Marta Gawart 

17

Rachunek majątku i kapitału 

•

z tytułu odroczonego podatku dochodowego w związku 
z przejściową różnicą z tytułu podatku dochodowego od 
osób prawnych, spowodowaną odmiennością momentu 
uznania przychodu za osiągnięty lub kosztu za poniesiony, 
w myśl ustawy i przepisów podatkowych,

•

na ryzyko ogólne, która służy pokryciu 
niezidentyfikowanego ryzyka związanego z prowadzeniem 
działalności bankowej (tylko banki będące pod uor),

•

rezerwy celowe na zobowiązania pozabilansowe, jeżeli 
mogą zagrażać bezpieczeństwu wkładów 
oszczędnościowych i lokat gromadzonych w bankach lub 
istotnie zniekształcić sytuację finansową banku,

•

na przyszłe zobowiązania

Rezerwy tworzone przez bank

Rachunkowość w banku – dr Marta Gawart 

18

Rachunek majątku i kapitału 

Kapitały (fundusze własne) banku 

(art.127 

P.B)

1. Fundusze podstawowe

2. Fundusze uzupełniające

Fundusz (kapitał) podstawowy

Fundusz (kapitał) zapasowy

Fundusz (kapitał) rezerwowy

Fundusz ogólnego ryzyka

Zobowiązania podporządkowane

Fundusz z aktualizacji 

wyceny majątku trwałego

Inne

•Niepodzielony wynik finansowy 

z lat ubiegłych

•Wynik finansowy netto roku obrotowego

Rachunkowość w banku – dr Marta Gawart 

19

Rachunek majątku i kapitału 

Bank państwowy

Bank spółdzielczy

Bank w formie 

spółki akcyjnej 

•Fundusz statutowy

•Inne fundusze 

tworzone 

z zysku 

po podatkowaniu 

(określane w statucie 
banku)

-fundusz zapasowy

-fundusz rezerwowy

•Fundusz ogólnego 

ryzyka 

Fundusze (kapitały) podstawowe w 

bankach

•Wpłacony i 

zarejestrowany  kapitał 
akcyjny

•Inne fundusze 

tworzone 

z: 

-zysku po 

opodatkowaniu

-z nadwyżki osiągniętej 

przy wydaniu akcji 
ponad ich wartość 
nominalną,

-z uiszczanych przez 

akcjonariuszy dopłat 

•Fundusz ogólnego 

ryzyka 

•Fundusz udziałowy

•Inne fundusze 

tworzone 

z zysku 

po podatkowaniu, 
w tym fundusz zasobowy

•Fundusz ogólnego 

ryzyka 

Rachunkowość w banku – dr Marta Gawart 

20

Rachunek majątku i kapitału 

1. Zobowiązania podporządkowane

2. Fundusz z aktualizacji wyceny rzeczowych aktywów trwałych

3. Część dodatkowej odpowiedzialności członków BS

4. Inne pozycje bilansu (określone przez KNF):

a) fundusze tworzone ze środków własnych lub obcych

b) Zobowiązania z tytułu papierów wartościowych o 

nieokreślonym terminie wymagalności oraz inne 
instrumenty o podobnym charakterze

Kapitały uzupełniające

Rachunkowość w banku – dr Marta Gawart 

21

Rachunek majątku i kapitału 

Format bilansu - uor

Rachunkowość w banku – dr Marta Gawart 

22

Rachunek majątku i kapitału 

Format bilansu - uor

Rachunkowość w banku – dr Marta Gawart