Chamomilla recutita
koszyczek rumianku (Chamomillae
anthodium)
Equisetum arvense
ziele skrzypu
(Equiseti herba)
Juniperus communis
owoc jałowca
(Juniperi fructus)
Roślinne surowce lecznicze – nazewnictwo
Polygonum aviculare
ziele rdestu ptasiego (Polygoni
avicularis herba)
Rubus idaeus
liść maliny
(Rubi idaei folium)
Potentilla anserina
ziele pięciornika gęsiego (Anserinae folium)
Vaccinium myrtillus
owoc borówki czarnej (Myrtilli fructus)
Polygonum bistorta
kłącze wężownika
(Bistortae
rhizoma)
Thymus vulgaris
olejek tymiankowy (Thymi
oleum)
Papaver somniferum
opium
(Opium)
Aloë ferrox
alona (Aloë )
Formy leków
roślinnych
leki niedozowane - są podawane do samodzielnego stosowania
leki dozowane - to takie, które w swojej porcji (dawce)
zawierają konkretne ilości substancji
biologicznie czynnych
Formy leków
roślinnych
- leki ziołowe (zioła)
rozdrobnione pojedyncze surowce roślinne (leki proste) lub
ich mieszaniny (leki złożone)
- preparaty roślinne:
stałe lub płynne postacie leku zawierające przetwory z
roślin
ZIOŁA
- Proste:
ich skład stanowi rozdrobniona jedna cała roślina lecznicza lub określone
jej części
- Złożone:
mieszanki ziołowe
Np.
Zioła żółciopędne
:
korzeń mniszka
liść mięty pieprzowej
kwiatostan kocanek
ziele krwawnika
ziele glistnika
kora kruszyny
Urosan, Gastrosan, Digestosan, Hemoroflos, Reumoflos
W mieszance nie powinno być więcej niż 5 surowców (ciężej dobrać
odpowiednią dawkę – mniej substancji w danej objętości mieszanki)
Formy leków roślinnych
Preparaty roślinne
• Soki ziołowe
• Wyciągi (suche, gęste,
płynne)
• Nalewki
• Intrakty
• Proszki
• Krople
• Syropy
• Pasty ziołowe
• Areozole
• Maści
• Żele
• Granulaty
• Tabletki
• Kapsułki
• Pastylki
• Czopki
• Plastry
SOKI ROŚLINNE
- płynna postać leku otrzymywana przez mechaniczne wyciśnięcie soku
ze świeżych roślin lub ich części, przeznaczona do podawania
wewnętrznego.
Stabilizowane parami alkoholu (95º), przez pasteryzowanie lub z
dodatkiem środków konserwujących.
· Soki owocowe
· Soki ziołowe
Np.
Bardanae succus = sok z korzenia łopianu większego
Betulae succus = sok z liści brzozy
Echinaceae succus = sok z ziela jeżówki purpurowej
Millefolii succus = sok z ziela krwawnika
Plantaginis succus = sok z ziela babki lancetowatej
Taraxaci succus = sok z korzenia mniszka lekarskiego
Urticae succus = sok z ziela pokrzywy
Formy leków roślinnych
Formy leków roślinnych – preparaty roślinne
SOKI ROŚLINNE
- płynna postać leku otrzymywana przez mechaniczne wyciśnięcie soku
ze świeżych roślin lub ich części, przeznaczona do podawania
wewnętrznego.
Stabilizowane
parami alkoholu (95º), przez pasteryzowanie lub z
dodatkiem środków konserwujących.
· Soki owocowe
· Soki ziołowe
Np.
Bardanae succus = sok z korzenia łopianu większego
Betulae succus = sok z liści brzozy
Echinaceae succus = sok z ziela jeżówki purpurowej
Millefolii succus = sok z ziela krwawnika
Plantaginis succus = sok z ziela babki lancetowatej
Taraxaci succus = sok z korzenia mniszka lekarskiego
Urticae succus = sok z ziela pokrzywy
Formy leków roślinnych
Formy leków roślinnych – preparaty roślinne
SOKI ROŚLINNE
- płynna postać leku otrzymywana przez mechaniczne wyciśnięcie soku
ze świeżych roślin lub ich części, przeznaczona do podawania
wewnętrznego.
Stabilizowane
parami alkoholu (95º), przez pasteryzowanie lub z
dodatkiem środków konserwujących.
· Soki owocowe
· Soki ziołowe
Np.
Bardanae succus = sok z korzenia łopianu większego
Betulae succus = sok z liści brzozy
Echinaceae succus = sok z ziela jeżówki purpurowej
Millefolii succus = sok z ziela krwawnika
Plantaginis succus = sok z ziela babki lancetowatej
Taraxaci succus = sok z korzenia mniszka lekarskiego
Urticae succus = sok z ziela pokrzywy
Formy leków roślinnych
Formy leków roślinnych – preparaty roślinne
SOKI ROŚLINNE
- płynna postać leku otrzymywana przez mechaniczne wyciśnięcie soku
ze świeżych roślin lub ich części, przeznaczona do podawania
wewnętrznego.
Stabilizowane
parami alkoholu (95º), przez pasteryzowanie lub z
dodatkiem środków konserwujących.
· Soki owocowe
· Soki ziołowe
Np.
Bardanae succus = sok z korzenia łopianu większego
Betulae succus = sok z liści brzozy
Echinaceae succus = sok z ziela jeżówki purpurowej
Millefolii succus = sok z ziela krwawnika
Plantaginis succus = sok z ziela babki lancetowatej
Taraxaci succus = sok z korzenia mniszka lekarskiego
Urticae succus = sok z ziela pokrzywy
Formy leków roślinnych
Formy leków roślinnych – preparaty roślinne
SOKI ROŚLINNE
- płynna postać leku otrzymywana przez mechaniczne wyciśnięcie soku
ze świeżych roślin lub ich części, przeznaczona do podawania
wewnętrznego.
Stabilizowane
parami alkoholu (95º), przez pasteryzowanie lub z
dodatkiem środków konserwujących.
· Soki owocowe
· Soki ziołowe
Np.
Bardanae succus = sok z korzenia łopianu większego
Betulae succus = sok z liści brzozy
Echinaceae succus = sok z ziela jeżówki purpurowej
Millefolii succus = sok z ziela krwawnika
Plantaginis succus = sok z ziela babki lancetowatej
Taraxaci succus = sok z korzenia mniszka lekarskiego
Urticae succus = sok z ziela pokrzywy
Formy leków roślinnych
Formy leków roślinnych – preparaty roślinne
SOKI ROŚLINNE
- płynna postać leku otrzymywana przez mechaniczne wyciśnięcie soku
ze świeżych roślin lub ich części, przeznaczona do podawania
wewnętrznego.
Stabilizowane
parami alkoholu (95º), przez pasteryzowanie lub z
dodatkiem środków konserwujących.
· Soki owocowe
· Soki ziołowe
Np.
Bardanae succus = sok z korzenia łopianu większego
Betulae succus = sok z liści brzozy
Echinaceae succus = sok z ziela jeżówki purpurowej
Millefolii succus = sok z ziela krwawnika
Plantaginis succus = sok z ziela babki lancetowatej
Taraxaci succus = sok z korzenia mniszka lekarskiego
Urticae succus = sok z ziela pokrzywy
Formy leków roślinnych
Formy leków roślinnych – preparaty roślinne
SOKI ROŚLINNE
- płynna postać leku otrzymywana przez mechaniczne wyciśnięcie soku
ze świeżych roślin lub ich części, przeznaczona do podawania
wewnętrznego.
Stabilizowane parami alkoholu (95º), przez pasteryzowanie lub z
dodatkiem środków konserwujących.
· Soki owocowe
· Soki ziołowe
Np.
Bardanae succus = sok z korzenia łopianu większego
Betulae succus = sok z liści brzozy
Echinaceae succus = sok z ziela jeżówki purpurowej
Millefolii succus = sok z ziela krwawnika
Plantaginis succus = sok z ziela babki lancetowatej
Taraxaci succus = sok z korzenia mniszka lekarskiego
Urticae succus = sok z ziela pokrzywy
Formy leków roślinnych
Formy leków roślinnych – preparaty roślinne
SOKI ROŚLINNE
- płynna postać leku otrzymywana przez mechaniczne wyciśnięcie soku
ze świeżych roślin lub ich części, przeznaczona do podawania
wewnętrznego.
Stabilizowane parami alkoholu (95º), przez pasteryzowanie lub z
dodatkiem środków konserwujących.
· Soki owocowe
· Soki ziołowe
Np.
Bardanae succus = sok z korzenia łopianu większego
Betulae succus = sok z liści brzozy
Echinaceae succus = sok z ziela jeżówki purpurowej
Millefolii succus = sok z ziela krwawnika
Plantaginis succus = sok z ziela babki lancetowatej
Taraxaci succus = sok z korzenia mniszka lekarskiego
Urticae succus = sok z ziela pokrzywy
Formy leków roślinnych
Formy leków roślinnych – preparaty roślinne
WYCIĄGI/EKSTRAKTY
-
preparaty otrzymane z surowców roślinnych przez:
wytrawianie rozdrobnionego surowca wodą, etanolem, ich mieszaninami
lub innym rozpuszczalnikiem, dokonane zwykle przez perkolację aż
do wydobycia z surowca zawartych w nim substancji leczniczych
zagęszczenie uzyskanego roztworu przez odparowanie właściwej dla typu
ekstraktu ilości rozpuszczalnika
Wyciągi płynne (extracta fluida)
Wyciągi gęste (extracta spissa) – zawartość wody 28-30%
Wyciągi suche (extracta sicca) – zawartość wody < 10%
Formy leków roślinnych – preparaty roślinne
Leki roślinne
WYCIĄGI WODNE
• NAPAR
• ODWAR
• MACERAT
NAPAR
płynny, świeżo sporządzony wyciąg wodny, otrzymany przez ogrzewanie
rozdrobnionego surowca lub mieszanki ziołowej z określoną objętością
wody w temp. poniżej temp. wrzenia, przez ok. 15 min. Napar należy
zakryć np. spodkiem, by ograniczyć ulatnianie się olejków eterycznych.
ODWAR
płynny, świeżo sporządzony wyciąg wodny, otrzymany przez ogrzewanie
rozdrobnionego surowca lub mieszanki ziołowej z określoną objętością
wody i utrzymywanie ich w stanie wrzenia zwykle przez 30 min.
Otrzymywane substancje czynne to głównie: olejki i fenole nie lotne
MACERAT
wyciąg otrzymywany przez wytrawianie surowca wodą w temp. pokojowej
przez 30 min. Przyrządzany z surowców zawierających związki śluzowe,
np. z nasion lnu, korzenia prawoślazu.
Eluent – czynnik wymywający/wytrawiający - rozpuszczalnik
WYCIĄGI ALKOHOLOWE / EKSTRAKTY ETANLOLOWE
NALEWKI
-
płynne, zwykle etanolowo-wodne, nie zagęszczone preparaty,
otrzymane przez wytrawianie w temperaturze pokojowej
określonym rozpuszczalnikiem rozdrobnionych suchych surowców
roślinnych lub też odpowiednie rozpuszczenie wyciągów
zagęszczonych.
Formy leków roślinnych – preparaty roślinne
WYCIĄGI ALKOHOLOWE
NALEWKI
Nalewki z pojedynczego surowca
= nalewki proste
z kilku surowców
= nalewki złożone
Na 1 kg surowca o działaniu łagodnym 5 kg rozpuszczalnika (1 + 5)
o silnym działaniu
10 kg rozpuszczalnika (1
+ 10)
Np. Convallariae tinctura – nalewka z ziela konwalii
Amara tinctura – nalewka gorzka – z ziela piołunu, liści bobrka, kłącza tataraku
owocni pomarańczy gorzkiej,
Formy leków roślinnych – preparaty roślinne
WYCIĄGI ALKOHOLOWE
NALEWKI
Nalewki przyrządza się przez macerację bądź perkolację.
Maceracja – rozdrobniony surowiec zalewa się całą ilością
rozpuszczalnika
i w zamkniętych naczyniach pozostawia na 7 dni w temp. pokojowej, od
czasu
do czasu mieszając. Uzyskaną ciecz zlewa się znad surowca, surowiec
wytłacza w prasie, ciecze łączy się i po odstaniu w miejscu chłodnym
sączy.
Ew. można przeprowadzić macerację 2-krotnie, częściami tej samej
ogólnej ilości rozpuszczalnika.
Perkolacja – stały powolny przepływ świeżych porcji rozpuszczalnika
przez zwilżone warstwy surowca
Formy leków roślinnych – preparaty roślinne
WYCIĄGI ALKOHOLOWE
INTRAKTY
- wyciągi alkoholowe otrzymywane ze świeżych roślin przez działanie
parami wrzącego etanolu pod ciśnieniem 1-2 Atm.
Np.
Crataegi intractum (z kwiatostanów głogu)
Hippocastani intractum (z niedojrzałych owoców kasztanowca)
Hyperici intractum (z ziela dziurawca)
Melissae intractum (z ziela melisy)
Valerianae intractum (z kłączy kozłka lekarskiego)
Visci albi intractum (z ziela jemioły)
Formy leków roślinnych
Formy leków roślinnych – preparaty roślinne
KROPLE
- płynna postać leku, otrzymywana przez zmieszanie nalewek bądź
intraktów
lub rozpuszczenie stałych środków leczniczych w odpowiednio dobranym
rozpuszczalniku, np. wodzie, etanolu, glicerolu, olejach roślinnych.
Substancja lecznicza dawkowana jest w małych ilościach przez odliczanie
określonej liczby kropli.
- jednoskładnikowe
- wieloskładnikowe (złożone)
- do użytku wewnętrznego
- do użytku zewnętrznego: do nosa, oczu, uszu, do okładów, do płukań
Formy leków roślinnych
Formy leków roślinnych – preparaty roślinne
SYROPY
- płynna postać leku przeznaczona do podawania doustnego.
Są wodnymi roztworami sacharozy, innych sacharydów lub alkoholi
wielowodorotlenowych (np. sorbitolu) i ekstraktów lub soków
zawierających substancje czynne.
-Są lekami jedno- lub wieloskładnikowymi.
W zależności od składu i przeznaczenia mogą być stosowane jako leki:
- same przez się czynne
- wspomagające dodatkowo działanie innych leków
- poprawiające smak
Np. Thymi Sirupus compositus (zawiera m.in. wyciąg tymiankowy)
Tussipini Sirupus (zawiera m.in. wyciąg płynny z igieł sosnowych,
nalewkę z kopru włoskiego)
Verbasci Sirupus (zawiera wyciąg z kwiatów dziewanny)
Formy leków roślinnych
Formy leków roślinnych – preparaty roślinne
PASTY ZIOŁOWE
- półstała postać leku przeznaczona do stosowania wewnętrznego,
- odpowiednik herbatek ziołowych,
- produkowane z zagęszczonego wodnego wyciagu i żelowaniu go za
pomocą odpowiedniego podłoża (agar, glicerol)
Np. Debelizyna, Fitolizyna, Prostalizyna
Kłącze perzu
Korzeń wilżyny
Liść brzozy
Nasiona kozieradki
Nasiona pietruszki,
Ziele nawłoci
Ziele rdestu ptasiego
Ziele skrzypu
Ziele połonicznika
Olejek pomarańczowy, sosnowy, szałwiowy i mietowy
Formy leków roślinnych
Formy leków roślinnych – preparaty roślinne
AEROZOLE
- układy wielofazowe zamknięte w zbiornikach wyposażonych w
urządzenie rozpraszające (umożliwiające uzyskanie subtelnej dyspersji w
postaci kropelek roztworu, cząsteczek substancji stałej lub piany), często
także w zawór dozujący; w opakowaniu jest skroplony gaz wytłaczający
· Do użytku wewnętrznego
· Do użytku zewnętrznego
Np. Sanofil – zawiera emulsję wyciągów: z rumianku, nagietka,
krwawnika,
szałwi, skrzypu, kory dębu – do leczenia wyprysków alergicznych u
dzieci
Formy leków roślinnych
Formy leków roślinnych – preparaty roślinne
MAŚCI
- postacie leków o konsystencji mazistej półstałej, przeznaczone
wyłącznie
do stosowania zewnętrznego. Składają się z obojętnego podłoża
maściowego, zwykle wymieszanego z substancją leczniczą czynną na
jednolitą masę.
Formy leków roślinnych
Np. Arcalen – zawiera m.in. wyciąg gęsty z kwiatów arniki i nagietka, eskulinę)
Maść majerankowa
Formy leków roślinnych – preparaty roślinne
Formy leków roślinnych
Np. Esceven – zawiera wyciąg gęsty z nasion kasztanowca
Mucosit – zawiera wyciąg gęsty z kory dębu, koszyczka rumianku,
liścia szałwi, liścia podbiału, ziela tymianku, kwiatu nagietka
ŻELE
Są rzadsze od maści
Formy leków roślinnych – preparaty roślinne
GRANULATY ZIOŁOWE
- Stałam dozowana postać leku, przeznaczona do podawania doustnego.
Mają kształt nieregularnych grudek (ziarenek) wielkości najczęściej 1,6-
3,2 mm. Otrzymywane ze sproszkowanych surowców roślinnych. Mogą
być powlekane.
Stosowanie: zażywa się 1 łyżeczkę granulatu i popija 1/2 szklanki ciepłej
przegotowanej wody.
Np. Cholegran, Gastrogran, Nervogran, Normogran,
Reumogran
, Urogran
kora wierzby
kwiat wiązówki
liść brzozy
liść pokrzywy
ziele rdestu ptasiego
ziele skrzypu
Formy leków roślinnych – preparaty roślinne
TABLETKI
- stała dozowana postać leku, otrzymywana przez sprasowanie w
specjalnych maszynach (tabletkarkach) mieszaniny substancji leczniczej
oraz pomocniczych.
Mogą mieć różny kształt i wielkość, np. płaskie lub dwustronnie wypukłe
krążki, często z rowkiem umożliwiającym dzielenie, wydłużone.
Mogą być pokryte powłoczką wytworzoną z cukru, skrobi i innych
dodatków (
drażetki
) lub z błonotwórczych substancji powlekających
(
tabletki powlekane
).
Powleka się by ułatwić połykanie, by substancja czynna rozpuściła się w
odpowiednim miejscu przewodu pokarmowego, lub by ukryć zapach
Formy leków roślinnych
Formy leków roślinnych – preparaty roślinne
KAPSUŁKI
- stała, dozowana postać leku, przeznaczona do podawania doustnego
lub doodbytniczego.
Składają się z otoczki żelatynowej wypełnionej substancją leczniczą
lub mieszaniną substancji leczniczych, w postaci suchego proszku,
granulatu, zawiesiny lub roztworu, najczęściej z dodatkiem subst.
pomocniczych.
Formy leków roślinnych
Np. Avioplant – kapsułki twarde zawierające sproszkowane kłącze imbiru
Peposterol – kapsułki zawierające olej z nasion dyni
Formy leków roślinnych – preparaty roślinne
PASTYLKI
- stała, twarda postać leku gotowego – w formie płaskich krążków lub
tabliczek różnokształtnych wycinanych fabrycznie z wilgotnej masy
plastycznej w prasie
i następnie suszonych. Każda pastylka zawiera określoną ilość środka
farmaceutycznego.
Podłoże stanowi guma arabska lub syrop cukrowy, do których dosypuje
się np. proszki roślinne, kakao.
Np. Pastylki anyżowe, Pastylki wykrztuśne, Tymianek i Podbiał
Formy leków roślinnych
Formy leków roślinnych – preparaty roślinne
CZOPKI
- stała postać leku przeznaczona do wprowadzenia substancji leczniczej
do jam ciała.
Zawierają substancję leczniczą w postaci ekstraktu (najczęściej taniny)
oraz podłoże lipidowe i substancje pomocnicze.
M.in. czopki doodbytnicze, dopochwowe.
Formy leków roślinnych
Np. czopki Hemorol – zawierają wyciągi gęste
z koszyczków rumianku,
kory kasztanowca,
kłączy pięciornika,
ziela krwawnika
Formy leków roślinnych – preparaty roślinne
PLASTRY LECZNICZE
- kawałki płótna lub plastiku pokryte jednostronnie substancjami
leczniczymi
w określonej dawce, wykazujące działanie miejscowe (np. wywołujące
przekrwienie skóry) lub uogólnione.
Stosowane w bólach mięśniowych, nerwobólach, w celu usunięcia
nadmiernego rogowacenia (np. odcisków).
Np.
Capsici emplastrum – z wyciągiem z owoców pieprzowca
Meliloti emplastrum – z wyciągiem z ziela nostrzyka
Formy leków roślinnych
Formy leków roślinnych – preparaty roślinne
Przeziębienie, gorączka
Stany zapalne gardła, kaszel
Zaburzenia trawienia
Zaparcia, biegunki
Drogi moczowe
Skóra, włosy, paznokcie
Żylaki
Serce i układ krążenia
Bezsenność, napięcie,
nerwowość
Document Outline
