W
ydział
P
sychologii
Uniwersytetu Warszawskiego
ADOLESCENCJA
jako przejście
od dzieciństwa do
dorosłości
wykład 6
Seksualność
i jej przejawy u młodzieży
Grażyna Katra
W
ydział
P
sychologii
Uniwersytetu Warszawskiego
ADOLESCENCJA
jako przejście
od dzieciństwa do
dorosłości
wykład 6
Seksualność
i jej przejawy u młodzieży
Grażyna Katra
2
Rozwój seksualny
•
Jest częścią rozwoju człowieka
•
Trwa całe życie, od zapłodnienia do
śmierci
•
Towarzyszy rozwojowi w innych sferach
•
Ma ciągły charakter
Istnieją w rozwoju seksualnym fazy
kluczowe okres dorastania przejście
od dziecięcej seksualności do
seksualności dojrzałej.
3
Rozwój seksualny - cele
•
Prowadzi do ukształtowania człowieka:
zdrowego seksualnie,
o dojrzałej tożsamości płciowej,
mającego wiedzę o seksualności,
umiejącego dostosować ekspresję swojej seksualności
do obowiązujących norm i wartości,
intymnego związku integrującego miłość i pożądanie.
4
Czynniki wpływające na rozwój
seksualny
•
Biologiczne
•
Społeczno-kulturowe: ważne jest wychowanie
seksualne postawy i edukacja ze strony
rodziców, nauczycieli, grupy rówieśniczej
•
Środowisko rodzinne
5
Przebieg kształtowania się
i podejmowania roli płciowej
Podejmowanie roli płciowej jest procesem rozwojowym nabywania
podstawowej wiedzy o płci oraz jej akceptacji
Etapy:
•
Proces identyfikacji płci
•
Proces akceptacji płci
•
Proces podejmowania roli płciowej
6
Rola rodziny
otwartość na świat
ukierunkowanie moralne
umiejętność komunikowania uczuć
dostarczanie wzorów pełnienia ról społecznych
związanych z płcią
postawy wobec płci
7
Rola grupy rówieśniczej
Rówieśnicy są terenem pierwszych doświadczeń
seksualnych
Rówieśnicy monopolizują praktycznie proces wychowania
seksualnego
8
Przebieg rozwoju seksualnego
Wiek 6-11 lat – okres latencji
Wiek 12-18 – okres znaczących przemian
ilościowych i jakościowych
9
Dezintegracja seksualna okresu
dorastania
Rozdźwięk pomiędzy potrzebą intymnej więzi i
potrzebą seksualną nazywany jest
fazą
dezintegracji seksualnej okresu dorastania
(Beisert 2010; Kernberg 1998).
Chłopcy i dziewczęta różnie przeżywają ten fakt i
różnie sobie z nim radzą.
10
Dezintegracja seksualna okresu
dorastania
u dziewcząt
Pragnienie więzi emocjonalnej dominuje
Poszukiwanie obiektu platonicznej miłości – niekiedy uczucie
te są kierowane do nauczycieli, koleżanki, kobiety znanej
(idol), czasami – do chłopca ( na ogół są krótkotrwałe i
aseksualne)
Rozwiązywanie dezintegracji seksualnej – poprzez
zaprzeczenie swojej seksualności (dz. 12-14,15 r.ż.)
Tworzenie par jednopłciowych - potrzeba troski, bycia
zrozumianą
Potrzeba posiadania mentora – zwrócenie swego
zainteresowania ku osobie starszej
11
Dezintegracja seksualna okresu
dorastania
u dziewcząt - cd
•
Zaprzeczanie seksualności
•
Związki z chłopcami są nietrwałe, a z dziewczętami
przekształcają się w przyjaźń lub się rozpadają
•
W wieku ok. 16 r.ż. pojawia się świadomość swoich
pragnień seksualnych
•
Idealizacja zachowań aseksualnych
12
Dezintegracja seksualna okresu
dorastania
u chłopców
Wiek do 14, 15 r.ż.
Wzrasta ogólna aktywność chłopców a
świadomość własnych stanów i znajomość
reakcji organizmu jest niska ► wzrasta również
aktywność seksualna, która jest niedojrzała,
nieuporządkowana i niepohamowana
13
Dezintegracja seksualna okresu
dorastania
u chłopców - cd
•
Zachowania o charakterze seksualnym młodszych
chłopców
•
Reakcje otoczenia
(często nieadekwatne)
powoduje
ukrywanie takich zachowań, a nie ich eliminowanie
•
Brak prób rozwiązywania problemu:
uczucie –
bliskość fizyczna
14
Dezintegracja seksualna okresu
dorastania
u chłopców - cd
Wiek od 15,16 r. ż
•
Wzrasta wiedza i świadomość zachowań
seksualnych
•
Silne napięcie seksualne o uogólnionym
charakterze i łatwości rozładowania
•
Podniecenie seksualne pojawia się nie tylko w
sytuacjach intymnych
•
Trudność w różnicowaniu napięcia seksualnego
od napięcia emocjonalnego
15
Dezintegracja seksualna okresu
dorastania
u chłopców - cd
•
Poszukiwanie takich zachowań, które obniżają
napięcie i poszukiwanie partnerek, które godzą
się na kontakty seksualne
•
Rośnie świadomość swoich potrzeb
uczuciowych i poszukiwanie obiektu, który
zasługuje na uczucia
•
Nawiązywanie równoległych relacji – opartej na
bliskości fizycznej
(dewaluacja partnerki)
i na
bliskości emocjonalnej
(idealizacja partnerki)
16
Dezintegracja seksualna okresu
dorastania
u chłopców - cd
•
Rozdarcie wewnętrzne związane jest:
z przyjemnością z kontaktów seksualnych i z
poczuciem winy
z partnerką, która spełnia tylko jeden rodzaj oczekiwań
z potrzebą więzi emocjonalnej i potrzebą seksualną
•
Generalnie chłopcy łatwiej demonstrują zachowania
seksualne bez zaangażowania, niż przyznają się do
potrzeby więzi emocjonalnej, o której marzą
•
Pod koniec dorastania pojawia się dążenie do tworzenia
„pełnych” związków z osobą płci przeciwnej
17
Przejawy seksualizmu dziecięcego
Zachowania seksualne
•
ekshibicjonizm dziecięcy
•
dziecięce zabawy seksualne
•
miłości dziecięce
•
fantazje erotyczne
•
dziecięce wytwory erotyczne
•
masturbacja wczesnodziecięca
Jest to aktywność raczej paraseksualna
18
Przejawy seksualności młodzieży
Formy relacji z innymi (z jawnym lub ukrytym aspektem seksualnym):
•
Adoracja
•
Flirt
•
Przyjaźń
•
Miłość (szczenięca, cielęca, romantyczna, uczuciowo- seksualna
/dojrzała/)
Formy
erotyzmu dorastających:
Fantazje
Masturbacja
Petting (necking)
Współżycie seksualne - inicjacja seksualna
19
Relacja romantyczna
•
Dobrowolny, wzajemny, szczególny związek
naznaczony afektem, obejmujący fizyczne
kontakty z możliwością kontaktów seksualnych
(teraz lub w przyszłości)
•
W późniejszej adolescencji
doświadczenia w
relacjach romantycznych
wpisują się w
tożsamość
nastolatka i stają się ważną
kategorią tożsamości i reprezantacji siebie w
związkach
20
Społeczny kontekst relacji
romantycznych i seksualnych
Lata 60 – zmiana obyczajowa 3 obszarach:
•
zachowań seksualnych
•
postawach wobec seksu i aktywności seksualnej
•
wczesnego podjęcia aktywności seksualnej
21
Fazy rozwoju relacji romantycznych
według Browna (1999):
•
1 – początek – wzrost potrzeby seksualnej i nawiązania
intymnych relacji,
•
2 – ustalanie pozycji – zdobycie zaufania do siebie, że potrafię
nawiązać romantyczną relację.
•
3 – zaangażowanie – słabnie znaczenie grupy i motywacja
związana z pozycją w grupie.
•
4 – zobowiązanie – relacje stają się bardziej dojrzałe,
namiętności towarzyszy podejście bardziej pragmatyczne,
związane z przewidywaniem trwania związku i zaangażowaniem
w daną relację.
22
„Randkowanie”
Spotykanie się, chodzenie ze sobą, bycie parą
•
Obniżył się średni wiek – w USA: lat 30-te – 16 lat, lat 90-
te – 13 lat - koreluje ze zmianą postawy wobec seksu
•
We wczesnej adolescencji - okres trwania ok. 3 – 8
miesięcy Presja grupy w stosunku do osób
dojrzewających (Seiffge-Krenke 1998)
•
Tworzenie par w obrębie własnej grupy rówieśniczej
(Monomery, Sorell 1998)
•
Spadek roli i aktywności grupowej na rzecz aktywności w
parach (Danphy 1963)
23
Funkcje randkowania
•
poszukiwanie partnera dla emocjonalnego wsparcia
•
separacja od rodziców
•
osiągnięcie autonomii,
•
osiągnięcie tożsamości (tożsamości płciowej),
•
osiągnięcie dojrzałości osobowej
•
ćwiczenie w różnych rolach
•
rozwijanie kompetencji samokontroli i kontroli nad relacjami społecznymi
•
budowanie samooceny
•
zdobywanie popularności i pozycji w grupie rówieśniczej
•
podwyższenie dobrostanu (relacja wzajemna)
24
Rodzaje zachowań seksualnych -
masturbacja
Pieszczoty własnych narządów płciowych w celu
rozładowania napięcia seksualnego
Przejściowe faza w aktywności seksualnej młodzieży
▫
Chłopcy – 60%-90%
▫
Dziewczęta – 1%-40%
25
Rodzaje zachowań seksualnych –
masturbacja - cd
Negatywna reakcja społeczeństwa występowanie wielu lęków
(Beisert 1991)
Lęki
przed
Dziewczęta
%
Chłopcy
%
przyłapaniem
48,1
46,6
skutkami
zdrowotnymi
31,1
37,2
byciem zboczonym
13,2
6,9
grzechem
6,6
9,2
26
Rodzaje zachowań seksualnych - petting
•
Pieszczoty seksualne w parze prowadzące do
orgazmu, bez stosunku seksualnego
•
Większa akceptacja pettingu niż masturbacji
•
Dziewczęta – oddzielna i równoprawna forma
zachowań seksualnych ( nie musi prowadzić do
stosunku); mniej ważne jest osiągnięcie orgazmu –
ważniejsze jest bycie w intymnej relacji z
chłopcem
•
Chłopcy – wstęp do stosunku seksualnego
Większa tolerancja pettingu przez dorosłych niż masturbacji
i współżycia seksualnego
27
Motywy podjęcia współżycia
seksualnego
ciekawość
odwzajemnienie uczucia
osiągnięcie statusu osoby dorosłej
namowa ze strony starszego partnera
uwiedzenie
chęć utrzymania związku
28
Rodzaje zachowań seksualnych –
stosunek seksualny - inicjacja seksualna
Inicjacja seksualna często nie jest podejmowana
sama dla siebie – motywy zewnętrzne
•
Średni wiek: dz. – 19,4%; chł. – 18,6%
(Izdebski
2001)
•
Dla 29,6% młodzieży : 15-18 r.ż
Ryzykowny charakter – aktywność nieplanowana,
spontaniczna, nagła
29
Typy inicjacji seksualnej
Michell, Wellings (1998) wyróżniają 4 warianty inicjacji:
•
niespodziewana, nieplanowana szok, zażenowanie,
zmieszanie, rozczarowanie, niechęć do dzielenia się
tym doświadczeniem
•
nieplanowana, ale niezaskakująca (jako możliwość)
często niesatysfakcjonująca
•
przewidywana, ale niechciana ambiwalentne
uczucia, żal
•
planowana, często przygotowywana (starsza młodzież
/17 lat/ w stałym związku pozytywne doświadczenie
30
Inicjacja seksualna - dziewczęta
Dziewczęta później podejmują życie seksualne z wielu powodów
Dziewczęta często mają zbyt wygórowane oczekiwania, co
do pierwszego stosunku (efekt nierealistycznych wizji) i
rozczarowują się rzeczywistością.
31
Inicjacja seksualna - chłopcy
Zadaniowe podejście do inicjacji seksualnej.
Przyczyny niepowodzeń seksualnych chłopców.
32
Reakcje po pierwszej inicjacji
(McCabe, Collins 1990)
•
dziewczęta – ok. 40% - negatywne reakcje:
poczucie winy, lęk przed ciążą, obawa przed
ujawnieniem
•
chłopcy – pobudzenie, podekscytowanie i
satysfakcja
33
Style ujmowania własnej seksualności
(Buzwell, Rosenthal 1996)
•
„seksualnie naiwny”
(głównie młodsze dziewczęta i dziewczęta niemające
doświadczeń seksualnych)
•
niska samoocena własnej seksualności
•
deprecjonowanie swojej seksualności i atrakcyjności fizycznej
•
przeżywanie wysokiego poziomu lęku związanego z seksem
•
niższy poziom pobudzenia seksualnego
•
mniej doświadczeń w tym zakresie
•
„seksualnie niepewni”
(głównie chłopcy i dziewczęta mające niewielkie
doświadczenia seksualne)
•
wysoki poziom lęku
•
niska samoocena własnej seksualności
•
poczucie nieatrakcyjności
•
odczuwają niezadowolenie i brak satysfakcji z własnej aktywności
seksualnej
•
spostrzeganie swoje ciało jako niedostatecznie rozwinięte i pociągające.
34
Style ujmowania własnej seksualności -
cd
(Buzwell, Rosenthal 1996)
•
„seksualnie kompetentni”
(głównie starsze nastolatki, z niewielką przewagą
dziewcząt)
•
wysoka samoocena seksualna
•
zaufanie do swojej atrakcyjności seksualnej
•
akceptacja swojego ciała
•
średni poziom zaangażowania w sprawy seksu
•
niewielki niepokój związany z seksem
•
„seksualni awanturnicy”
(głównie dziewczęta mające już pewien zasób
doświadczeń seksualnych)
•
wysoka samoocena swej seksualności
•
niski poziom lęku
•
niski poziom poczucia zobowiązań związanych z aktywnością seksualną
•
silne zainteresowanie sprawami seksu
•
zwiększona ciekawość i aktywność seksualna
35
Style ujmowania własnej seksualności -
cd
(Buzwell, Rosenthal 1996)
•
„ukierunkowani seksualnie”
(wyłącznie chłopcy mający największe
doświadczenie spośród wszystkich badanych nastolatków)
•
poczucie wysokiej atrakcyjności seksualnej
•
wysoka samoocena
•
zaufanie do swoich umiejętności i kompetencji seksualnych
•
najniższy poziom zobowiązania związanego z aktywnością seksualną
36
Podsumowanie rozwoju seksualnego
•
Wymaga opanowania następujących kompetencji:
(Brooks-
Gunn, Graber 1999; Brooks-Gunn, Paikoff 1997; Graber Brooks-Gunn, Galen 1999)
nauczenia się rozpoznawania uczuć natury seksualnej
(pobudzenie i atrakcyjność seksualna) i kierowania nimi
rozwijania nowych form nawiązywania intymnych więzi o
charakterze seksualnym
opanowania określonych zachowań seksualnych i umiejętność
unikania negatywnych konsekwencji aktywności seksualnej
opanowania nie tylko nowego repertuaru zachowań
związanych ze sferą seksualną, ale włączenia własnej
seksualności do obrazu „Ja”, przede wszystkim
charakterystycznej dla siebie orientacji seksualnej /hetero,
homo czy biseksualnej/ oraz określonego repertuaru
zachowań, zainteresowań i stylu właściwego dla własnej
seksualności