UZALEŻNIENIE OD SUBSTANCJI 

PSYCHOAKTYWNYCH 

 

KRYTERIA DSM - IV

Nieprzystosowawczy wzorzec używania substancji prowadzący do 

istotnego z klinicznego punktu widzenia upośledzenia lub 
cierpienia wyrażający się w przynajmniej 3 z poniższych objawów, 
które pojawiły się w jakimkolwiek momencie w okresie 12 m-cy

1.

TOLERANCJA a) potrzeba zwiększających się ilości substancji w 
celu osiągnięcia pożądanego skutku lub intoksykacji b) wyraźnie 
zmniejszający się efekt przy używaniu stałej ilości substancji.

2.

ABSTYNENCJA – a) charakterystyczny dla danej substancji zespół 
objawów związany z jej wycofaniem b) zażywanie tej samej lub 
blisko spokrewnionej substancji w celu uwolnienia się lub 
uniknięcia objawów abstynencji.

3.

Substancja często przyjmowana jest w większych dawkach przez 
dłuższy okres, niż było to zamierzone.

UZALEŻNIENIE OD SUBSTANCJI 

PSYCHOAKTYWNYCH 

 

KRYTERIA DSM – IV     c.d.

4.        Utrzymujące się pragnienie lub bezskuteczne wysiłki, by 

zaprzestać lub kontrolować zażywanie substancji.

5. 

Poświęcanie dużej ilości czasu na aktywność niezbędną do 
uzyskania substancji, używania substancji lub odzyskania formy po 
skutkach zażycia substancji.

6. 

Zaprzestanie ważnych aktywności społecznych, zawodowych czy 
rekreacyjnych lub ich ograniczenie z powodu zażywania substancji.

7.

Kontynuacja zażywania substancji, mimo że osoba wie o 
występujących u niej stałych ponawiających się problemach 
somatycznych i psychicznych, które zostały spowodowane lub 
uległy zaostrzeniu przez zażywanie substancji.

NADUŻYWANIE SUBSTANCJI

KRYTERIA DSM-IV

A Nieprzystosowawczy wzorzec używania substancji prowadzący do 

istotnego z klinicznego punktu widzenia upośledzenia lub 
cierpienia wyrażający się w przynajmniej 3 z poniższych objawów, 
które pojawiły się w jakimkolwiek momencie w okresie 12 m-cy:

1.

Powtarzające się zażywanie substancji, powodujące 
nierealizowanie zobowiązań w pracy, szkole, w domu.

2.

Ponawiające się używanie substancji w których jest to fizycznie 
niebezpieczne ( np.  kierowanie samochodu)

3.

Powtarzające się problemy natury prawnej związane z 
zażywaniem substancji

4.

Niezaprzestanie zażywania substancji mimo powtarzających się 
towarzyskich lub interpersonalnych problemów spowodowanych 
lub ulegających zaostrzeniu pod wpływem substancji.

B. Objawy nigdy nie spełniły kryteriów uzależnienia od substancji w 

tej samej klasie.

TEORETYCZNE MODELE 

UZALEŻNIENIA

• MODEL 

OSOBOWOŚCIOWY

• PODATNOŚĆ 

GENETYCZNA

• TEORIA OPONENT-

PROCES

• TEORIA WZMOCNIENIA 

POZYTYWNEGO

• WARUNKOWANIE I 

UCZENIE SIĘ

MODEL 

OSOBOWOŚCIOWY

•

KOMPENSACJA WADLIWIE 

FUNKCJONUJĄCEGO EGO 

(Khantzian 1994)

Substancja jako mechanizm obronny ego 

redukuje bolesne stany emocjonalne 

•

„DEFICYT OBIEKTU”

Brak zadawalających relacji z innymi osobami. 

Substancja jako zewnętrzna „pomoc” lub 

obiekt przejściowy potrzebny, by jednostka 

zachowała „dobre samopoczucie” (Hendin, 

1974)

.

PODATNOŚĆ 

GENETYCZNA

• DZIECI ALKOHOLIKÓW 4 X CZĘŚCIEJ POPADAJĄ W 

UZALEŻNIENIE OD ALKOHOLU (Guze, 1997) RÓWNIEŻ 
DZIECI ADOPTOWANE

• W RODZINACH DOTKNIĘTYCH CHOROBĄ ALKOHOLOWĄ 

WYSTĘPUJE OGÓLNE RYZYKO UZALEŻNIENIA. (Bierut, 
1998)

• BIOLOGICZNI KREWNI STANOWIĄ GRUPĘ RYZYKA 

UZALEŻNIEŃ

• ZAKŁADA ISTNIENIE PEWNYCH ZŁOŻONYCH CZYNNIKÓW 

GENETYCZNYCH, KTÓRE MOGĄ OKREŚLAĆ BIOLOGICZNE 
REAKCJE NA RÓŻNE SUBSTANCJE.

TEORIA OPONENT - 

PROCES

• NABYTA MOTYWACJA – USTRÓJ 

REAGUJE I DOSTOSOWUJE SIĘ 
DO DZIAŁANIA BODŹCÓW PRZEZ 
PRZECIWSTAWIANIE SIĘ ICH 
POCZĄTKOWEMU DZIAŁANIU.