Terminy podstawowe

• Pojęcie Ja – luźno zorganizowany 

zbiór przekonań o sobie

Unikalność ja wśród innych 

schematów

- Informacje dotyczące ja są oceniane jako 

„żywe” i przyciągają uwagę. Mamy do 
nich największe zaufanie

- System ja jest powiązany z systemem 

afektywnym: zastanawianie się nad 
swoimi cechami nieuchronnie wzbudza 
reakcje afektywne

Składowe pojęcia Ja:

 

ujęcie 

Higginsa

obszary (zakresy) Ja:
• Ja realne
• Ja idealne (właściwości, które chcielibyśmy mieć)
• Ja powinnościowe (właściwości, którymi naszym 

zdaniem powinniśmy się charakteryzować)

Ja idealne i Ja powinnościowe tworzą 

ukierunkowania Ja.

Rozbieżność Ja realne – Ja idealne: smutek, 

rozczarowanie, niezadowolenie. Emocje są 

skutkiem utrty pozytywnych gratyfikacji.

Rozbieżność Ja realne – Ja powinnościowe: niepokój, 

lęk, poruszenie. Emocje są wynikiem zagrożenia 

karą.

Motywy związane z ja

• Autowaloryzacja
• Autoweryfikacja
• Samopoznanie
• Samonaprawa

SAMOOCENA

Samoocena: afektywna reakcja 

człowieka na samego siebie

Może być analizowana jako: 

- cecha
- motyw (i stan)

Samoocena jako cecha

Podstawowa miara: kwestionariusz Rosenberga.
Korelaty wysokiej samooceny:

– wyższy poziom faktycznych osiągnięć 

życiowych

– wyższa motywacja osiągnięć i wytrwałość
– bardziej pozytywne sądy o innych
– wewnętrzne poczucie kontroli
– częstsze przeżywanie uczuć pozytywnych i 

rzadsze negatywnych

– lepszy stan zdrowia psychicznego i fizycznego
– stabilność emocjonalna (przeciwieństwo 

neurotyzmu)

– ekstrawersja

Samoocena jako motyw

• Autowaloryzacja – dążenie do 

obrony, podtrzymania lub nasilenia 
dobrego mniemania o sobie

Wybrane mechanizmy 

autowaloryzacji

• Korzystne porównania społeczne

• Realizacja zadań (dążenie do sukcesów, 

unikanie porażek)

• Faworyzowanie grupy swojej i 

deprecjonowanie grupy obcej

• Sposób definiowania własnego ja

• Egocentryczny wzorzec atrybucji

• Tendencyjne przetwarzanie informacji (np. 

efekt bycia lepszym niż przeciętnie, 

zniekształcenia pamięci)