SOCJOLOGIA 

MEDYCYNY

 

Zastosowani

e Socjologii 

w Medycynie

 

 

Bio-społeczny model 

zdrowia/choroby

Społeczeństwo/Kultura

Poziom molekularny

Społeczność lokalna

Komórki

Rodzina (i inne grupy 

przynależności)

Tkanki

Interakcje społeczne 

osoba-osoba

Poziom organiczny

Jednostka

Stan 

zdrowi

a/chor

oby

 

 

Cykl życia – wymiar biologiczny i 

społeczny

Struktura demograficzna 
społeczeństwa

- Wyznacza struktury chorób

- Problemów zdrowotnych

- Zapotrzebowanie na określone 

świadczenia zdrowotne

- Zapotrzebowanie na określonych 

specjalistów 
(np. pediatrów, geriatrów itp.).

2002
2030

 

 

Cykl 

życia

Środowi

sko 

rodzinne

Więzi emocjonalne 
(wsparcie, opieka)

Narażenia na stresujące 
wydarzenia (śmierć, 
rozwód, choroba)

Zachowania 
prozdrowotne i 
antyzdrowotne

Przemoc (fizyczna, 
psychiczna, seksualna, 
zaniedbanie)

Grupy odniesienia

Stan zdrowia, jakość życia 

dzieci/młodzieży, 

zdrowych/chorych

 

 

Rodzin

a

Społeczność lokalna

Wiek 
dorosły

Grupa 

zawodo

wa

Grupa 

koleżeń

ska

Społeczeństwo/kult

ura

status społeczno-
ekonomiczny 

satysfakcja zawodowa,

 

satysfakcja z życia 
rodzinnego, 

więzi, 

wsparcie,

 

prozdrowotny 
antyzdrowotny styl 
życia

konflikty, separacja, 
rozwód

utrata pracy (bezrobocie),

niski status społeczno-
ekonomiczny

dezintegracja, izolacja 
społeczna

antyzdrowotny styl życia

patologie społeczne

 

 

Zdrowie w wieku 

starszym

20% społeczeństwa powyżej 60 r. 
ż.

w tym

 

31 % kobiet 

Feminizacja wieku podeszłego – 
70% kobiet

Proces starzenia się 

biologicznego

Konsekwencje (wielochorobowość, 

niepełnosprawność)

Zdrowie psychiczne

?

Zdrowie 

społeczne

  

?

•Wycofywanie się z ról społecznych

•Kontynuacja uprzednich ról (lub ich 
modyfikacja)

•Osamotnienie, izolacja społeczna

•Zależność wielowymiarowa od innych

Oczekiwana długość 
życia 
w wieku 60 lat:

kobiety:       20,8  lat

mężczyźni:  16,1  lat

Osoby w wieku 60 lat i 
więcej 
w Polsce: 

16,2 % (w 

1998 r.)

 

 

Postawy społeczne wobec osób 

starszych wiekiem: akceptacja lub 

dyskryminacja

Realizacja potrzeb na usługi 
medyczne, pielęgnacyjne, 

Dawanie wsparcia społecznego 

Niepełnosprawność, 
wielochorobowość, demencja, choroba 
Alzheimera

Proces umierania, postawy wobec 
śmierci

Rola instytucji medycznych w 
zaspakajaniu potrzeb i problemów 
osób starszych wiekiem

 

 

Patologie życia społecznego a 
stan zdrowia

1. Przemoc w rodzinie – skutki zdrowotne, 

psychiczne, społeczne

2. Bezrobocie – stan zdrowia fizycznego i 

psychicznego

3. Nadużywanie alkoholu – konsekwencje 

zdrowotne, psychiczne, społeczne 
(deprywacja)

4. Uzależnienie do narkotyków – konsekwencje 

zdrowotne, psychiczne, społeczne

5. Samobójstwa i próby samobójcze – podłoże 

społeczne, konsekwencje zdrowotne, 
społeczne

6. Prostytucja – konsekwencje

7. Gwałty o inne zachowania dewiacyjne 

związane z seksem

 

 

Relacje pomiędzy socjologią a 

medycyną

•Szeroka definicja zdrowia

•Przemiany  demograficzne,  starzenie  się 

społeczeństw, 

zapotrzebowanie 

na 

określone 

usługi 

geriatryczne 

i 

gerontologiczne

•Wzrost  liczby  chorych  z  chorobami 

przewlekłymi 
i 

osób 

niepełnosprawnych 

- 

długoterminowa  zależność  od  działań 
medycznych, 

leków, 

świadczeń 

ekonomicznych i społecznych

•Uwarunkowania społeczne a samobójstwa, 

próby  samobójcze,  zaburzenia  zdrowia 
psychicznego, choroby psychosomatyczne.

 

 

Socjologia - nauka o społecznych 

zachowaniach, związkach 

międzyludzkich oraz ich rezultatach

zdrowie 

choroba

Choroby jako 
konsekwencje 
określonych 
zachowań 
społecznych

SOCJOLOGIA 

ZDROWIA I 

CHOROBY

Zachowania 
w zdrowiu i 
chorobie

SOCJOLOGIA 

MEDYCYNY

Zachowania w 
relacjach z 
instytucjami 
medycznymi

Socjologia 
zawodów 
medycznych, 
socjologia 
instytucji 
medycznych

Relacje lekarz-
pacjent

Instytucje 
medyczne
Interakcje 
społeczne

Lekarz, 
pielęgniarka, 
inny personel 
medyczny

pacjen
ci

Społeczne 
uwarunkowa
nia choroby

 

 

Wiedza, 

instytucje 

naukowe

Instytucj

e 

edukacyj

ne

Rodzina

Inne 

instytucje 

społeczne

Instytucje 

religijne

Instytucje 

ekonomicz

ne

Instytucje 

polityczne

Instytucje 

prawne

MEDYCYNA

Społeczeństwo - 

kultura

Wiedza, 

Instytucje 

naukowe

Instytucj

e 

edukacyj

ne

Rodzina

Inne 

instytucje 

społeczne

Instytucje 

religijne

Instytucje 

ekonomicz

ne

Instytucje 

polityczne

Instytucje 

prawne

 

 

Medycyna 

jako 

integralna

składowa 

społeczeńs
twa

Normy/dewia
cje

Wzory 
zachowań

Systemy 
komunikacji

Systemy 
wartości

Symbole

Kultura 

społeczeństwa

 

 

ŚRODOWISKO 

  

NATURALNE

SPOŁECZNO-

KULTUROWE

MEDYCYN

A

PRAKTYKA / 

DIAGNOZOWANIE

, 

LECZENIE

WIEDZA / 

NAUKA

INSTYTUCJ

A

• Definicja zdrowia WHO

• triada etiologiczna (czynniki gospodarza, 

środowisko, czynnik chorobotwórczy)

 

 

ŚRODOWISK

O

Naturalne

Społeczno-

kulturowe

•Przyczyny 

zmian w 
stanie 
zdrowia

Jakość życia 
uwarunkowana 
stanem zdrowia/
interwencją 
medyczną

•Stan zdrowia 

a proces 
adaptacji do 
środowiska

Bariery 
środowiskowe 
warunkujące 
reintegracją 
społeczną

 

 

ŚRODOWISK
O 
SPOŁECZNE

•Stopień integracji 
społecznej

•Stresujące 
wydarzenia

•Rola emocji

a stan 

zdrowia

Sieć, wsparcie społeczne, kapitał 

społeczny a reakcje na stres i zmiany w 

stanie zdrowia (socjopsychosomatyka)

 

•Zasoby społeczne

•Wsparcie społeczne

 

 

•Sieć relacji 

społecznyc
h

Zasoby 
psychospołecz
ne 

Dezintegracja

Alienacja

Anomia

samobójstwa, próby 
samobójcze, 
inne zachowania 
autodestrukcyjne

• Choroby 

układu 
krążenia, 
(niedokrwie
nna choroba 
serca, 
nadciśnienie 
tętnicze)

• Umieralność 

z powodu 
chorób 
układu 
krążenia

• Umieralność 

z powodu 
wszystkich 
przyczyn

• Jakość życia 

w chorobach 
przewlekłych

• Jakość życia 

ludzi starych

toksykologia 
psychiatria

•Więzi 

społeczne

•Społeczna 

integracja

 

 

Rozwój 
człowiek
a

Oddziaływani
e 
społeczeństw
a

oczekiwania, 

zadania, 

wymagania,  role  wynikające  z 
przynależności 

do 

grup 

społecznych 

(rodziny, 

grupy 

rówieśniczej,  grupy  zawodowej, 
społeczności lokalnej)

Fizjologi

a

Dzieciństw

o

Wiek 

dorosły

Staro

ść

 

 

UWARUNKOWANIA ŚRODOWISKOWE

INTEGRACJA

NAUKI  KLINICZNE

          NAUKI 

SPOŁECZNE

np. psychiatria, 

kardiologia, 
gerontologia

 

onkologia, 
reumatologia, 

chirurgia,

 

- socjologia 

medycyny

- psychologia 

zdrowia

- psychologia 

kliniczna

- epidemiologia 

społeczna

•Społeczne przyczyny chorób

•Społeczno-kulturowe 

determinanty zachowań w 
chorobie

•Jakość życia chorych 

uwarunkowana stanem 
zdrowia, interwencją 
medyczną

 

 

ROLA NAUK O ŚRODOWISKU

ŚRODOWISKO

Naturalne

(fizyczne, 
chemiczne

,
biologiczn

e)

Kulturowo-
społeczne

(cywilizacja)

• Materialne

/

Niemateria

lne 

• Grupy 

odniesieni

a

• Sieć relacji 

społecznyc

h

• Interakcje 

społeczne

• Więzi 

społeczne

Rola czynników 

środowiskowych

• W etiologii chorób (zakaźnych i nie 

zakaźnych, 

ostrych i przewlekłych)

• Zachowaniach prozdrowotnych i 

antyzdrowotnych

• Zachowaniach w chorobie

• Przebiegu procesu diagnozowania, 

leczenia, rehabilitacji

• Organizacji systemu opieki medycznej

• Priorytetach zdrowia publicznego

 

 

PSYCHIATRIA

•relacja 

pomiędzy 

środowiskiem 

(społecznym) 

a 

stanem 

zdrowia 

(osobowością zintegrowaną)

 

•mechanizmy/proces 

dezintegracji 

osobowości

GERONTOLOGIA

•Więzi  społeczne    a  stan  zdrowia  w 

starszym wieku

•Zależność  środowiskowa  osób  starszych 

wiekiem

•wsparcie  instrumentalne,  emocjonalne  ze 

strony środowiska

MEDYCYNA RODZINNA

•Środowisko rodzinne

•społeczność lokalna (przestrzeń w 

znaczeniu sieci relacji, wsparcia 

społecznego)

 

 

Definicja zdrowia

(WHO 1948)

Stan dobrostanu fizycznego, 

psychicznego i społecznego, 

a nie tylko brak choroby.

Zdrowie:

 

 

•negatywnie - brak 

objawów 
chorobowych

•funkcjonalnie - 

zdolność do 
wywiązywania się 
z codziennej 
aktywności

•pozytywnie - kult 

ciała 
i ducha, dobrostan

Zdrowie może być definiowane:

 

 

Definicja zdrowia

Zdrowie

 

(WHO 1984)

Stan  w  którym  jednostka  lub  grupa 
jest 

zdolna 

realizować 

swoje 

potrzeby 

lub 

ambicje 

oraz 

dostosować 

się 

do 

zmian 

w 

środowisku.

Podstawa  codziennej  aktywności  - 
źródło 

energii 

pozwalającej 

na 

realizację 

społecznych 

i indywidualnych zamierzeń.

 

 

Szeroka definicja zdrowia

Subiektywne 

doświadczenia 

jednostki 

związane 

z 

funkcjonowaniem 

społecznym 

i 

psychicznym dobrostanem

•Wymiar biologiczny

•Wymiar psychologiczny - 
odczuwanie emocji

•Wymiar społeczny - jakość życia

 

 

Sześć wymiarów 

zdrowia

Zawodowy

Kariera 

zawodowa

Emocjonalny

Seksualność 

Relacje 

społeczne

Fizyczny

 

Odżywianie 

się 

Doskonalenie 

ciała 

Samoopieka 

Bezpieczeństw

o

Społeczny

Rodzina 

Społeczność 

Środowisko

Duchowy

System 

wartości 

Etyka

Intelektua

lny

Kreatywnoś

ć Zdolność 

komunikacji

 

 

Moralne aspekty zdrowia:

•odpowiedzialność za własne zdrowie

•odpowiedzialność za zdrowie innych

•zdrowie jako samodyscyplina, 

samokontrola, siła

Kult  ciała  -  ciało  jako 
źródło 

przyjemności, 

satysfakcji, sukcesu

Zdrowie obiektywne i 
subiektywne:

na ile zachowania w zdrowiu i 
chorobie są zachowaniami 
ukształtowanymi społecznie

 

 

•Dobre relacje z 

otoczeniem (musi 
nawiązywać interakcje 
społeczne)

•Panowanie nad własnym życiem i 

wszystkimi zachowaniami

 

•Umiejętność cieszenia się życiem, np. 

przeżywania miłości

•Umiejętność odnalezienia sensu życia

•Świadomość, że jest się częścią danej 

społeczności

Komponenty zdrowia

•Witalność, energia 

życiowa

 

 

Zdrowie 

a warunki społeczne

•Rozbieżność pomiędzy koncepcją zdrowia 

profesjonalistów  a  laików  (popularne 
definicje chorób)

•Postawy  i  wierzenia  ludzi  dotyczące 

zdrowia i choroby

•Różne  definicje  zdrowia  i  choroby  w 

różnych 

kulturach, 

subkulturach, 

społecznościach,  pomiędzy  generacjami,   
różnymi grupami społecznymi

 

 

Jednostka      

Zbiorowość

Historia 

zdrowia

Aktualny 

stan zdrowia

Przyszły stan 

zdrowia 

(potencjał 

zdrowotny)

Zasoby:

    

biologiczne

      

psychiczne

      społeczne

Zasoby:

    

biologiczne

      

psychiczne

      

społeczne

Zasoby:

    

biologiczne

      

psychiczne

      społeczne

Dynamiczny model zdrowia

 

 

Zdrowie

Wymiar 

obiektywny

(lekarz)

Wymiar 

subiektywny

(pacjent)

1. Informacje o zdrowiu obiektywnym

2. Informacje o sposobie postrzegania 

zdrowia przez chorego

3. Informacje o relacji pomiędzy 

wymiarem fizycznym a 
psychospołecznym funkcjonowania

 

 

Warunki społeczne sprzyjające 

zdrowiu fizycznemu, 

psychicznemu i społecznemu

Kapitał społeczny a zdrowie

•Dobrostan ekonomiczny

•Mocne więzi między 

ludźmi

•Brak przejawów 

dezorganizacji społecznej

•Brak patologii społecznych