1
1
2
Pomiar
Pomiar
strumienia
strumienia
ekonomiczneg
ekonomiczneg
o
o
3
Dla decydenta ekonomicznego znajomość
koła bogactwa nie jest wystarczająca
.
Konieczna jest znajomość
wielkości krążącego
strumienia
W tym celu strumień ekonomiczny
należy poddać statystycznemu pomiarowi
4
Skwantyfikowany strumień
ekonomiczny nazywamy
produktem
narodowym brutto
Pytanie
Do czego decydnentowi
ekonomicznemu (i Tobie)
potrzebna jest znajomość
wartości produktu narodo-
wego (krajowego) brutto
5
Poprzez porównanie z wartością tegoż produktu
z okresu poprzedniego, uzyskuje się informacje
:
W jakim kierunku zmie-
rza gospodarka, tj. czy
kraj się rozwija, czy nie
Lata
pop
rzed
nie
Q
lata
6
Na tej podstawie decydenci podejmują określone
działania, które mają pomóc gospodarce, tj.
albo schładzać aktywność
gospodarczą
albo dolewać oliwy do
ognia gospodarczego
Lata
pop
rzed
nie
Q
lata
7
Ogół reguł, norm, zasad, przepisów rządzących
pomiarem strumienia ekonomicznego, nazywamy
Rachunkiem Dochodu i
Produktu Narodowego
W Polsce pomiarem zajmuje się GUS.
NIPA
NIPA
Źródłem informacji są:
zeznania podatkowe osób fizycznych i firm
oraz sprawozdania urzędów finansowych
8
Pomiar dokonywany jest w trzech
miejscach „orbity”
strumienia ekonomicznego
.
9
Strona
podażowa
Strona
dochodowa
Strona
popytowa
10
z tej racji, wartość każdego po-
miaru powinna być taka sama
Krąży ten sam strumień
PYTANIE
Po co mierzyć w trzech miejscach, skoro
wyniki będą takie same?
?
11
Są
tego dwa powody
:
aby uzyskać pełny obraz gospodarki.
aby wynik kontrolował wynik
,
?
12
Źródłem informacji są zeznania podatkowe. Jeśli
ludzie „po bożemu” wypełniają
PIT’y
, to trzy
pomiary będą takie same
Zasady NIPA celowo tak skon-
struowano, aby przy ich
przestrzeganiu trzy pomiary
zawsze były takie same
Aby wynik kontrolował wynik
?
zapamiętaj
13
?
Brak zgodności jest dowodem
na błędy, fałszerstwa,
bądź zły przepływ informacji
UWAGA
gdy dane są publikowane przez GUS, to
trzy pomiary są już zawsze zgodne
Aby wynik kontrolował wynik
14
?
gdy dane są publikowane przez GUS, to
trzy pomiary są już zawsze zgodne
Aby wynik kontrolował wynik
VP = MR = MS
VP = MR = MS
W NIPA ta równość nie
oznacza jednak równowagi
książka str. 79
Pytanie:
jak w NIPA dowiedzieć się czy
jak w NIPA dowiedzieć się czy
jest czy też nie ma równowagi?
jest czy też nie ma równowagi?
15
Gdy wszystkie trzy pomiary dają ten sam
wynik, to używamy pojęcia GNP.
GNP
Słowo GNP kładzie nacisk nie na
miejsce pomiaru lecz na wynik
16
Po co mierzyć
w trzech miejscach?
aby uzyskać pełny obraz gospodarki.
aby wynik kontrolował wynik,
17
pełny obraz gospodarki
f, g
, h
, i,
j, k
;
a
b
c
d
e
C
I
G
X
Każda ze stron
GNP
składa się z wielu pozycji
.
Sumy tych trzech grup
elementów mają być
takie same
.
Nie interesuje nas teraz ich
łączna suma, lecz
znajomość
poszczególnych elementów
i ich wartości
W ten sposób
poznajemy wszystkie
elementy składowe
naszej gospodarki
Ogół tych wszystkich elemen-
tów daje nam dopiero pełny
obraz tego, co się działo w
naszej gospodarce.
Obraz od A do Z
Poprzez porównanie tego-
rocznych wartości tych
elementów z wartościami
analogicznych elementów
okresu poprzedniego
,
wiadomo
w których miejscach
gospodarki zachodziły
istotne dla GNP zmiany
Dzięki temu wiadomo np. nie tylko, że jest źle
(
o tym ogólnie mówi GNP
),
ale też wiadomo dokładnie, w którym miejscu
gospodarki źle się dzieje
Stąd też wiadomo, na jakim odcinku
przepływu strumienia ekonomicznego
powinny koncentrować się działania
rządu zmierzające do uzdrowienia gospodarki
18
Strona
dochodowo - kosztowa
MR
MR
19
MS
MR
to albo koszty albo dochody
NIPA przy obliczaniu tej wielkości
przyjmuje kryterium kosztów
Wejdą tu tylko te pozycje, które
firmy mogą wykazać jako koszty
20
Składniki
podatki pośrednie
amortyzacja/deprecjacja
płace brutto
czynsze
procenty bankowe
z zyski korporacji brutto
dochody indywidualnych właścicieli
Do tej pory twierdziliśmy,
że „MR” to koszty
K, L, S
K, L, S
Ta lista to uszczegóło-
wienie tych agregatów
21
Składniki
podatki pośrednie
amortyzacja/deprecjacja
płace brutto
czynsze
procenty bankowe
z zyski korporacji brutto
dochody indywidualnych właścicieli
K,L,S
K
K
K
L
K
ani kapitał, ani praca, ani ziemia
Na jakiej podstawie podatki
pośrednie znalazły się w
MR
razem z
ziemią, pracą i kapitałem ?
powodem jest to, iż po -
datki są dla firm kosztem
22
podatki pośrednie
amortyzacja/deprecjacja
płace brutto
czynsze
procenty bankowe
zyski korporacji brutto
dochody indywidualnych właścicieli
K,L,S
K
K
K
L
K
Na innej podstawie w kosztach
znalazły się podatki
a na innej pozostałe elementy MR
23
amortyzacja/deprecjacja
płace brutto
czynsze
procenty bankowe
zyski korporacji brutto
dochody indywidualnych
właścicieli
K,L,S
K
K
K
L
K
Podstawią wliczenia tych elementów do
kosztów jest przymus technologiczny
Bez maszyn, pracy ludzkiej, surowców
proces produkcji nie dokona się
Wystąpienie tych elementów wynika
z samej natury procesu produkcyjnego
K, L
, S
24
podatki pośrednie
amortyzacja/deprecjacja
płace brutto
czynsze
procenty bankowe
zyski korporacji brutto
dochody indywidualnych
właścicieli
K,L,S
K
K
K
L
K
Wystąpienie podatków nie wynika z przymusu
technologicznego (natury procesu produkcyjnego)
Wystąpienie podatków wynika z
przymusu prawnego
,
bez podatków proces produkcji
może się dokonywać; dlatego podatki,
to fikcyjny czynnik produkcji
26
podatki pośrednie ( Vat, cła, itp.)
Ti
(
dywidendy + podatek od zysków + zyski korporacji netto
)
Dy + Tc + Sc
Składniki
amortyzacja/deprecjacja
(A/D)
płace brutto
(płace netto + ZUS)
W
B
czynsze
R
procenty bankowe
%
dochody indywidualnych właścicieli
E
i
zyski korporacji brutto
Z
C
27
Składniki
Poznaliśmy szczegółowo elementy tworzące MR.
Jest to spis znacznie dalej idący, aniżeli to miało
miejsce w Kole Bogactwa.
Stąd potrzeba ponownego
ukazania
przepływu dochodu na rynek
28
Przepływ
Przepływ
dochodu na rynek
dochodu na rynek
29
Przepływ
Przepływ
dochodu na rynek
dochodu na rynek
30
Interesuje nas tylko
teraz ten odcinek
T +
S
VP
MS
MR
31
MS
MR
T +
S
Uszczegóławiamy odpływy
32
MS
MR
Uszczegóławiamy odpływy
33
M
R
MR
MS
Uszczegóławiamy odpływy
Nowe pojęcia
34
M
R
MS
MR
Nowe pojęcia
35
M
R
Chcemy ustalić ile z danego dochodu
zostanie wydane na
konsumpcję, zakupy rządowe,
inwestycje, eksport netto
MS
MR
rynek
36
Wygenerowany dochód (MR) wynosi
8000.
M
R
8000
37
Firmy płacą podatki pośrednie (Ti =
700).
8000
38
Firmy płacą podatki pośrednie (Ti =
700).
39
Firmy płacą podatki pośrednie (Ti =
700).
40
Amortyzację firmy odprowadzają do banku
41
Amortyzację firmy odprowadzają do banku
42
Amortyzację firmy odprowadzają do banku
Pozostały dochód to
DOCHÓD NARODOWY
(NI)
43
Pozostały dochód to
DOCHÓD NARODOWY
(NI)
44
Pozostały dochód to
DOCHÓD NARODOWY
(NI)
NI
45
to dochód wygenerowany przez firmy na
kanwie naturalnych czynników produkcji w
danym roku.
– wartości sztucznie wygenerowanej przez
Rząd (Ti),
– amortyzacji, czyli wartości przeniesionej z okresu
al
przeszłego
.
DOCHÓD NARODOWY
Z tej racji nie obejmuje on
:
NI
46
W skorupie towarowej, jaka
w danym roku pojawiła
się na rynku tkwi
Wartość sztucznie wyge-
nerowana przez rząd (Ti)
Wartość stworzona w
okresie poprzednim (D)
Wartość stworzona przez
firmy w roku bieżącym (NI)
T
i
T
T
i
i
NI
NI
D
utkwiona w towarach wytwo-
rzonych w roku bieżącym
Dochód narodowy to
wartość netto
47
T
i
T
T
i
i
NI
NI
D
GNP = T
i
+ NI + D
GNP jest miernikiem
wartości brutto
48
Firmy płacą podatki
od zysku i pozostałe
zyski nierozdzielone
lokują w banku
49
PI
Firmy płacą podatki
od zysku i pozostałe
zyski nierozdzielone
lokują w banku
50
PI
Firmy płacą podatki
od zysku i pozostałe
zyski nierozdzielone
lokują w banku
51
PI
Firmy płacą składkę ubezpieczeniową
52
PI
Firmy płacą składkę ubezpieczeniową
53
PI
Firmy płacą składkę ubezpieczeniową
54
PI
Pozostały dochód firmy przeka-
zują gospodarstwom domowym
55
PI
Pozostały dochód firmy przeka-
zują gospodarstwom domowym
56
PI
Dochód osobisty
Dochód osobisty
Pozostały dochód firmy przeka-
zują gospodarstwom domowym
57
to ogół wszystkich dochodów,
jakie gospodarstwa domowe
otrzymały w ciągu roku.
Dochody te pochodzą z dwóch źródeł:
Dochód osobisty
Dochód osobisty
od firm
od rządu
płace netto, dywidendy, czynsze, procenty
bankowe, dochody indywidualnych właścicieli
.
Od firm otrzymują
Od Rządu otrzymują
transfery rządowe
świadczenia społeczne, np.
emerytury,
renty, stypendia,
zasiłki dla bezrobotnych
procenty od obligacji rządowych
.
(F + N)
58
NI
PI
Podatki wpływają do budżetu państwa
59
NI
PI
Podatki wpływają do budżetu państwa
60
NI
PI
Podatki wpływają do budżetu państwa
61
NI
PI
Rząd wypłaca świadczenia
społeczne i procenty
62
NI
PI
Rząd wypłaca świadczenia
społeczne i procenty
63
NI
PI
Rząd wypłaca świadczenia
społeczne i procenty
64
NI
PI
Rząd wypłaca świadczenia
społeczne i procenty
65
Dochód osobisty rośnie o wielkość
transferów.
NI
PI
ZAPAMIĘTAJ
transfery rządowe, to zwrot części
pobranych wcześniej podatków
66
NI
PI
transfery rządowe, to zwrot części
pobranych wcześniej podatków
67
NI
PI
transfery rządowe, to zwrot części
pobranych wcześniej podatków
68
NI
PI
transfery rządowe, to zwrot części
pobranych wcześniej podatków
69
NI
PI
transfery rządowe, to zwrot części
pobranych wcześniej podatków
Podatki - transfery
,
to obraz rządu w roli
Robin Hooda
Robin Hooda
Jednym zabiera
drugim daje
70
Gospodarstwa domowe płacą podatki
.
NI
PI
71
NI
PI
Gospodarstwa domowe płacą podatki
.
Dochód jakim dysponują ulega uszczupleniu
o 1105.
72
NI
PI
Dochód jakim dysponują ulega uszczupleniu
o 1105.
73
NI
PI
Podatki dochodowe zasilają budżet
państwa.
74
NI
PI
Podatki dochodowe zasilają budżet
państwa.
75
NI
PI
Podatki dochodowe zasilają budżet
państwa.
Reszta dochodu pozostaje do wy-
łącznej dyspozycji gospodarstw
76
NI
PI
Reszta dochodu pozostaje do wy-
łącznej dyspozycji gospodarstw
77
NI
PI
DI
Reszta dochodu pozostaje do wy-
łącznej dyspozycji gospodarstw
78
NI
PI
DI
Dochód po opodatkowaniu to
dochód do
dyspozycji
(DI).
Część tego dochodu gospodarstwa oszczędzają Sp = 595.
79
NI
PI
DI
Część tego dochodu gospodarstwa oszczędzają Sp = 595.
80
NI
PI
DI
Część tego dochodu gospodarstwa oszczędzają Sp = 595.
81
NI
PI
DI
Pozostałą część dochodu przeznaczają
na konsumpcję
.
82
NI
PI
DI
Pozostałą część dochodu przeznaczają
na konsumpcję
.
83
Spośród dochodu 8000 w konsumpcję prze-
Spośród dochodu 8000 w konsumpcję prze-
kształca się 5000. Aby ustalić tę wielkość, ko-
kształca się 5000. Aby ustalić tę wielkość, ko-
nieczna była znajomość wszystkich kanałów
nieczna była znajomość wszystkich kanałów
przepływów dochodu wytworzonego
przepływów dochodu wytworzonego
84
NI
PI
DI
85
NI
PI
DI
Niezagospodarowany dotąd
dochód to
oszczędności oraz
oszczędności oraz
niewydane podatki
niewydane podatki
86
NI
PI
DI
oszczędności firm i
gospo-
darstw trafiają do
banku
.
1
6
2
0
1
6
2
0
87
NI
PI
DI
oszczędności firm i
gospo-
darstw trafiają do
banku
.
1
6
2
0
1
6
2
0
88
NI
PI
DI
1
6
2
0
1
6
2
0
89
NI
PI
DI
1
6
2
0
1
6
2
0
Na zagospodarowanie oczekują podatki
netto
oraz oszczędności brutto sektora
prywatnego
90
Podatki netto – podatki brutto
Ogół podatków jakie wpływają do
budżetu państwa, to podatki brutto.
T
B
T
B
91
T
B
T
B
Podatki brutto napływają do budżetu państwa
Z tych podatków w pierwszej kolejności
finansowane są transfery rządowe
Transfery to zwrot społeczeństwu
części pobranych wcześniej podatków
92
T
B
T
B
– (F + N)
W budżecie pozostaje część niezwróconych
społeczeństwu podatków
Te niezwrócone pod postacią
transferów podatki nazywamy
Podatki netto
T
N
T
N
=
93
T
B
T
B
– (F + N)
T
N
=
Podatki netto kierowane są
przez Rząd na zakupy rządowe.
WPŁYWY
WYDATKI
94
Oszczędności brutto sektora
prywatnego (S
B
P
)
To
Amortyzacja
A
S
c
Oszczędności korporacji
Oszczędności gospodarstw
domowych
S
p
S
B
p
95
Niezagospodarowany dochód (Tn i S
p)
sfinansują zakupy rządowe i inwestycje
aby ustalić wielkość
G, I, X
G, I, X,
konieczne są dalsze
informacje
czyli
czyli
96
czyli
czyli
B
S
r
97
Gdy kredyt rządowy i zagranicy wynosi
zero
B
S
r
98
Gdy kredyt rządowy i zagranicy wynosi
zero
to zakupy rządowe wynoszą tyle ile podatki netto,
a inwestycje, tyle ile oszczędności brutto
99
to zakupy rządowe wynoszą tyle ile podatki netto,
a inwestycje, tyle ile oszczędności brutto
100
to zakupy rządowe wynoszą tyle ile podatki netto,
a inwestycje, tyle ile oszczędności brutto
8000
czy ten stan oznacza równowagę ???
czy ten stan oznacza równowagę ???
101
Rząd wypuszcza obligacje
100
102
100
Obligacje są wykupywane za oszczędności
Środki dla inwestorów maleją
1
5
2
0
100
103
104
105
Do zobaczenia
na następnym
wykładzie