plik

Krew

Płyn ustrojowy, który za pośrednictwem

układu krążenia pełni funkcję

transportową O

,CO

,produktów

metabolizmu,składników odżywczych i

hormonów;reguluję pH;chroni przed

infekcjami oraz zapewnia komunikację

pomiędzy poszczególnymi układami

organizmu.

Układy grupowe krwi

Immunologiczne zróżnicowanie krwi

dotyczy wszystkich elementów

morfologicznych krwi oraz białek osocza.

Za zróżnicowanie odpowiedzialne są

substancje grupowe,mające charakter

antygenu.

Antygen

Wieloskładnikowa substancja która jest

rozpoznawana przez komórki

kompetentne układu immunologicznego

jako obca. Efektem tego jest

uruchomienie odpowiedzi

immunologicznej w postaci produkcji

swoistych przeciwciał oraz powstanie

swoistej odpowiedzi komórkowej.

Podział antygenów

zewnątrzpochodne:

bakteryjne,wirusowe,roślinne(pyłki),pasoż

ytnicze,chemiczne

wewnątrzpochodne

: znajdują się w

komórkach organizmu np. na krwinkach

czerwonych(ABO,Kell,Rh,Lewis),na

krwinkach

białych(ABO,HLA,nieHLA),płytkach

krwi(ABO,HLA,Zw,Ko)

Autoantygeny

Antygeny znajdujące się na komórkach

organizmu, które na skutek różnych

procesów patologicznych stają się obce

dla własnego organizmu, czego efektem

jest powstanie przeciwciał skierowanych

przeciwko własnym komórkom. Są one

podłożem chorób autoimmunologicznych.

Uodpornienie antygenami tego samego

gatunku nosi nazwę

alloimmunizacji

( np.

uodpornie nie matki antygenami płodu, lub

uodpornienie biorcy antygenami dawcy w

następstwie transfuzji ). Reakcja ustroju na

antygeny obcogatunkowe nosi nazwę

heteroimmunzacji

W wyniku bodźcowego

działania antygenu w ustrojach zwierząt

wyższych i człowieka, pows tają

immunoglobuliny. Są one produkowane przez

ustrój w ramach mechanizmu obronnego,

jako odpowiedź na obcy antyge

Immunoglobuliny

Produkowane są przez plazmocyty. Podstawową

jednostką strukturalną immunoglobulin jest

monomer, w skład którego wchodzą 4 łańcuchy

połączone z sobą wiązaniami dwusiarczkowymi.

Dwa z tych łańcuchów, o dużej masie

cząsteczkowej nazwano łańcuchami ciężkimi

( H - heavy ). Łańcuchy ciężkie występują w 5

rodzajach gamma, alfa, mi, delta, epsilon.

Pozostałe dwa ,też identyczne, o małej masie

cząsteczkowej nazwano lekkimi ( L - light).

Występują w dwóch rodzajach - kappa i lambda

Łańcuchy ciężkie determinują klasę

immunoglobulin np:

-dwa łańcuchy a w cząsteczce IgA

-dwa łańcuchy g w cząsteczce IgG

-dwa łańcuchy d w cząsteczce IgD

-dwa łańcuchy m w cząsteczce IgM

-dwa łańcuchy e w cząsteczce IgE

Charakterystyka biologiczna

przeciwciał

IgG

- norma 9 -14 g/l, ilościowo najliczniejsza grupa.

-4 podklasy ( różnice w części Fc ) : IgG~ , lgG2 , IgG3 ,

IgG4 ,

-monomery - mała cząsteczka, przechodzą przez

śródbłonek i łożysko

-IgG1 , IgG2 , IgG3 , po związaniu np z bakteriami, wiążą

składową C 1 q dopełniacza i uruchamiają klasyczną

drogę aktywacji dopełniacza.

-mają zdolność do opsonizacj(proces w którym cząsteczka

(opsonina) przyłącza się do komórki, pokrywając ją i w

ten sposób promując jej fagocytozę przez

wyspecjalizowane komórki układu odpornościowego.

IgA

- norma 1,6 g/I, immunoglobulina

wydzielnicza, chroni błony śluzowe

-występuje w formie monomeru lub dimeru

w ślinie, łzach, wydzielinie z nosa, soku

żołądkowym, w śluzie w układzie

oddechowym

-IgA wydzielnicza ma fragment sekrecyjny

( glikoproteina ) chroniący przed działaniem

enzymów proteolitycznych. IgA ma dwie

podklasy, nie wiąże dopełniacza, nie ma

własności bakteriobójczych, neutralizuje

wirusy i toksyny.

IgM

- norma 0,9 g/l, pentamer - nie

przechodzi przez śródbłonek.

-Jest syntetyzowana jako - pierwsza podczas

rozwoju układu immunologicznego a także

jest pierwszą immunoglobu liną w pierwotnej

odpowiedzi immunologicznej. Wiąże Clq

dopełniacza, pobudzając klasy czną drogę

aktywacji dopełniacza.

-należą tu naturalne izoaglutyniny układu

ABO

IgD

- norma 0,1 g/1, cząsteczki niestabilne,

w warunkach " in vivo" szybko się

rozpadają.

-występują w surowicy krwi oraz na

powierzchni limfocytów B

-rola niejasna, być może kontrola funkcji

limfocytów B, udział w pamięci

immunologicznej

IgE

- norma 0,3x10-3g/l, wytwarzana w

migdałkach, węzłach chłonnych

okołooskrzelowych, otrzewnowych,

podskórnych oraz śluzówce przewodu

pokarmowego i drzewa oskrzelowego

-wiążą się z fragmentem Fc znajdującym się

na komórkach tucznych i bazofilach co

umożliwia, po kontakcie z odpowiednim

antygenem, uwalnianie z tych komórek

mediatorów reakcji za palnej

Immunoglobuliny łączą się ze swoistym

antygenem,wchodzą w różne reakcje

immunologiczne o cechach:swoistość i

odwracalność W warunkach laboratoryjnych

reakcją serologiczną miedzy antygenami a

przeciwciałem jest aglutynacja(zlepianie się

rozproszonych w płynie komórek)

Opracowano różnorodne techniki do badań

immunohematologicznych krwinek

czerwonych,które mają na celu określenie

antygenów grupowych oraz wykrycie i

identyfikację przeciwciał. Jedną z technik jest

aglutynacja krwinek czerwonych zawieszonych w

roztworze 0,9%NaCl(aglutynacja krwinek przez

przeciwciała IgM tzw. przeciwciała kompletne).

W skład przeciwciał tych wchodzą przeciwciała

naturalne(jeśli występują u wszystkich ludzi to

nazywane są przeciwciałami naturalnymi

regularnymi)

Przeciwciała naturalne nieregularne

występujące tylko u niektórych osób. Są to

przeciwciała anty-M i anty-P. Ponieważ

optimum temp. Dla przeciwciał

kompletnych przypada na niskie temp.

Nazywane są przeciwciałami typu zimnego.

Optymalną temp. dla wszystkich przeciwciał

o znaczeniu klinicznym jest temp.37*C są to

przeciwciała typu ciepłego najczęściej typu

IgG.

Największą ilość substancji grupowych ABH

zawiera ślina dlatego wykorzystuje się ją do

oznaczania podgrup. Wydzielanie substancji

grupowych jest kontrolowane przez parę

alleli Se i se tzw. geny wydzielania. Geny

niezależne od alleli ABO i genu H.

Układ grupowy ABO

Antygeny układu grupowego ABO są uwarunkowane

przez trzy główne allele - A, B i O. Jeden z nich może

zajmować loci(

określony obszar chromosomu

zajmowany przez gen)

ABO w jednym z pary

chromosomów. Gen O jest genem amorficznym, tzn.

nie steruje produkcją żadnego antygenu. Jest to gen

recesywny i dlatego u osób grupy A i B nie można

określić genotypu. Umożliwiają to dopiero badania

rodzinne.

Podstawową substancją, z której pod kontrolą

odpowiednich genów rozwijają się antygeny A i B,

jest antygen H. Gen H i jego allel h dziedziczą się

niezależnie od genów allelicznych A, B i O. Gen h

jest genem amorficznym

Na podstawie występowania lub braku odpowiednich

antygenów w krwinkach czerwonych przyjęto podział na

cztery grupy krwi : A, B, O i AB. Niekiedy spotyka się

osoby, które dziedziczą odmiany antygenów A i B. Podział

na odmiany jest oparty na różnicy sił ekspresji antygenów

A i B. Odmiany antygenu A występują częściej niż odmiany

antygenu B. Stwarzają więc więcej problemów

diagnostycznych.

W obrębie anty genu A wyodrębnia się dwie podstawowe

odmiany : mocny antygen nazwany A1, występujący u

około 80% osób grupy A i AB oraz słabszy antygen

nazwany A2. Inne odmiany antygenu A, np. A3, Ax, Am

występują rzadko. W przypadku mocnego antygenu A1,

cała substancja podstawowa (antygen H) jest zużyta do

syntezy antygenu A. Natomiast, w przypadku słabych

odmian zużywana jest tylko część antygenu H. Tak więc,

im słabsza odmiana, tym więcej antygenu H pozostaje w

krwinkach w formie niezmienionej.

Antygeny grupowe A i B rozwijają się już we wczesnym

okresie życia płodowego. Istnieje jednak pewna

niedojrzałość antygenu, zwłaszcza antygenu A, co

uniemożliwia ostateczne oznaczenie odmiany grupy krwi

płodu. Grupy krwi pozostają niezmienione przez całe życie.

Jed nakże, pod wpływem schorzeń nowotworowych mogą

one ulec okresowej zmianie. Obecność antygenów A, B i H

jest związana nie tylko z krwinkami czerwonymi.

Występują one również we wszystkich tkankach

organizmu, za wyjątkiem tkanki nerwowej, a takie u około

80% populacji w płynach ustrojowych, wydzielinach i

wydalinach.

Przeciwciała układu ABO, anty-A i anty-B,

są produkowane

w wieku niemowlęcym ( nie wcześniej niż w czwartym

miesiącu życia). Występują one jako stały składnik surowic

i dlatego noszą nazwę przeciwciał naturalnych

regularnych.

Regularne przeciwciała

anty-A i anty-B są kompletnymi

aglutyninami typu zimnego, klasy IgM. Optimum ich

działania przypada na temp. 4°C. Ponieważ jednak

aktywność przeciwciał anty-A i anty-B zmienia się

nieznacznie pod wpływem temperatury, dlatego rutynowe

badania grup ABO przeprowadzamy w temperaturze

pokojowej. Błąd w oznaczaniu grupy układu ABO u chorego

lub dawcy może spowodować groźne odczyny

poprzetoczeniowe. Jest to związane przede wszystkim ze

zdolnością wiązania komplementu przez przeciwciała

układu ABO, co prowadzi do wewnątrznaczyniowej hemo

lizy krwinek czerwonych.

U niektórych osób, poza regularnie występującymi

przeciwciałami anty-A i anty-B, spotyka się nieregularne

przeciwciała

z tego układu : anty-A1

lub anty-H.

Przeciwciała anty-A1, mogą występować w surowicy osób

grupy A2

lub grupy A2B. Natomiast u osób posiadających

mocny antygen, czyli grupę A1

lub A1B rzadziej grupę B,

można wykryć przeciwciała anty-H. Przeciwciała te mają

charakter aglutynin typu zimnego. Czasami mogą one

przybierać postać przeciwciał odpornościowych,

aktywnych w temp. 37°C.

Niekiedy w surowicy krwi występują także odpornościowe

przeciwciała anty-A i anty-B.

W warunkach laboratoryjnych

występują one jako aglutyniny i hemolizyny o poszerzonej

amplitudzie cieplnej. Są to przeciwciała klasy IgM i IgG.

Tylko przeciwciała klasy IgG mają zdolność przecho dzenia

przez łożysko i mogą być przyczyną choroby hemolitycznej

noworodków.

Występowanie antygenów i przeciwciał w danej grupie

krwi zostało określone przez odkrywcę układu ABO, Karola

Landsteinera i sformułowane w postaci tzw. reguł

Landsteinera:

w surowicy zawsze występują przeciwciała dla

antygenów nieobecnych w krwinkach

surowica nie zawiera przeciwciał dla własnych

krwinek.

Układ grupowy Rh

Geny Rh znajdują się na chromosomie 1 na jego

krótkim ramieniu. Gen Rh D kontroluje syntezę

antygenu D,a drugi gen Rh CE syntezę antygenów C

i c oraz E i e. Genotyp osoby D(-) tzn. Rh- nie

zawiera amorficznego genu d,a jest następstwem

ubytku w parze chromosomów w locus Rh.

Leżące blisko siebie geny D i CE są ze sobą sprzężone

i dziedziczą się łącznie. Podobieństwo obu genów

sprawia ze podczas podziału redukcyjnego łatwo

dochodzi do wymiany ich fragmentów

warunkujących syntezę odmian antygenów.

Antygen D

Jest to najsilniejszy immunogen spośród wszystkich

znanych antygenów krwinki czerwonej,Jest

odpowiedzialny za przeważająca większość

przypadków choroby hemolitycznej noworodków

oraz po przetoczeniu niezgodnej krwi w zakresie

antygenu D może być przyczyną ciężkiego

powikłania poprzetoczeniowego Ze względu na

największe znaczenie w krwiolecznictwie podział

ludności na grupę RH+ i Rh- jest dokonany na

podstawie podstawie obecności i nieobecności

antygenu D na krwince czerwonej.

W razie kaukaskiej(min. Polska) antygen D występuje

u 83-87% ludzi

Antygen C i c

Antygeny te kodowane są przez parę alleli

zajmujących te same loci w genie RHCE.

Mogą być przyczyną hemolitycznych

odczynów poprzetoczeniowych i chorób

hemolitycznej noworodków.

W razie kaukaskiej antygen C występuje u

68%,antygen c u 81% ludzi.

Antygen E i e

Antygeny te są produktami pary alleli

zajmujących te same loci w genie RHCE.

Mogą być przyczyną odczynów

poprzetoczeniowych i choroby

hemolitycznej noworodka.

W razie kaukaskiej antygen E występuje u

29%,antygen e u 98% ludzi.

Przeciwciała układu Rh mają charakter

wyłącznie odpornościowy i pojawiają się w

organizmie najczęściej po transfuzji krwi

niezgodnej grupowo oraz w następstwie

uodpornienia matki antygenami płodu. W

większości są to przeciwciała IgG

niekompletne.

Układ Kell

Antygeny z tego układu występują tylko na krwinkach

czerwonych i tworzą się we wczesnym etapie

erytropoezy(proces namnażania i różnicowania

erytrocytów (czerwonych krwinek krwi), z komórek

macierzystych w szpiku kostnym kości płaskich i

nasadach kości długich).

Do tego układu zalicza się antygeny:K,k,Kp

,Kp

Antygen K występuje u 9% rasy kaukaskiej,antygen

k u 99,8% rasy białej.

Przeciwciała anty-K są przyczyną reakcji

poprzetoczeniowych i ChHN(niszczy krwinki

czerwone płodu i hamuje erytropoezę)

Układ Duffy(Fy)

Antygeny najczęściej spotykane to Fy

i Fy

posiadają cechy średniej

immunogennośći. Pełnią funkcję

receptorów chemokin np. pierwotniaka

malarii. Przeciwciała anty-Fy

o anty-Fy

mają charakter odpornościowy są klasy

IgG. Mogą być przyczyną reakcji

poprzetoczeniowych i ChHN.

Układ kidd(Jk)

Antygeny układu obecne są w krwinkach

czerwonych i w nerkach. Transportują

mocznik. Najbardziej znane antygeny to

i Jk

. Przeciwciała z tego układu maja

charakter odpornościowy,są klasy IgG i

mają zdolność wiązania dopełniacza.

Układ MNSs

Ze względu na obecność tych antygenów dzielimy

ludzi na 3 fenotypu: MM,NN,MN.

Antygeny te są bez większego znaczenia

klinicznego,rzadko powodują reakcje

poprzetoczeniowe. Układ MNS określają dwie pary

genów allelomorficznych(para M i N oraz S i s)

fenotypy:SS,Ss,ss. Przeciwciała anty-M i anty-N

występują naturalnie,klasy IgM jednak jako klasa

IgG mogą wywoływać reakcje poprzetoczeniowe i

ChHN. Przeciwciała anty-S i anty-s na ogół są

przeciwciałami odpornościowymi,mogą mieć

znaczenie w immunopatologii ciąży

Wykrywanie przeciwciał u biorcy krwi,kobiet ciężarnych

oraz dawców i biorców krwiotwórczych komórek

macierzystych W badaniach stosuje się zestaw,

krwinek umożliwiających wykrycie przeciwciał z układu

Rh,przeciwciał anty-K oraz innych skierowanych do

antygenów o dużej immunogenności. W zestawie

powinny znajdować się krwinki zawierające antygeny

w podwójnej dawce,co umożliwia wykrycie słabo

reagujących przeciwciał. Badanie wykonuje się za

pomocą dwóch testów:

-PTA- wykrywa przeciwciała odpornościowe ze

wszystkich układów grupowych

-LEN-najczulszy w wykrywaniu przeciwciał w układu Rh

Najprostszy zestaw powinien składać się z

dwóch rodzajów krwinek Rh dodatnich

zawierających C

oraz antygen E w

podwójnej dawce oraz krwinek Rh

ujemnych K dodatnich. Krwinki wzorcowe

należy dopasować aby znajdowały się w

następujących fenotypach:

Fy(a+b-),Fy(a-b+),Jk(a+b-),Jk(a-b+),

MMss,NNSS,Le(a+b-),Ee(a-b+),P .

Zasady stanowiące serologiczną

podstawę krwiolecznictwa

1.przetacza się krew zgodną w zakresie antygenów układu

ABO i antygenu D

2.przetaczana krew nie może zawierać antygenu reagującego

z przeciwciałami biorcy lub antygenu,który był

odpowiedzialny za stwierdzenie alloimmunizację w

przeszłości

3.w celu zapobiegania dalszej immunizacji należy dobierać

krew godną fenotypowo w układzie Rh i zgodną w

antygenie K

4.kobietą do okresu menopauzy należy w miarę możliwości

oznaczać antygen K ,jeżeli jest nieobecny dobierać krew K

ujemną

5.próbę zgodności należy wykonywać również w przypadkach

zaleconego przetaczania koncentratu krwinek płytkowych

Odczytywanie i interpretacja

wyników próby godności

Wyniki odczytuje się makroskopowo. Próbę należy ocenić jako

zgodną jeśli otrzymano ujemny wynik z krwinkami dawcy a

krwinkami wzorcowymi nie wykryto autoprzeciwciał lub

wykluczono obecność dodatkowych autoprzeciwciał oprócz

dotychczas zidentyfikowanych.

Stwierdzenie aglutynacji krwinkami dawcy i wzorcowymi lub

tylko z jednymi z nich wskazuje na obecność alloprzeciwciał.

Należy ustalić ich swoistość i dobrać krew niezawierającą

odpowiadającego im antygenu.

Wykrycie w surowicy biorcy autoprzeciwciał reagujących tylko

krwinkami wzorcowymi a nie reagujących z krwinkami

dawcy,nie upoważnia do myślenia ze taką krew można

przetaczać,decyzję podejmuje się po zidentyfikowaniu

przeciwciał i po stwierdzeniu e krwinki dawcy nie zawierają

antygenu na który uodpornił się biorca.

Konflikt

ChHN jest następstwem niezgodności

serologicznej pomiędzy matką a płodem, Jeżeli

płód odziedziczy antygeny ojca,których nie

posiada matka może dojść do konfliktu

serologicznego. Konflikt występuje gdy w

surowicy matki stwierdźmy obecność

przeciwciał odpornościowych natomiast na

krwinkach płodu odpowiedniego dla tych

przeciwciał antygenu.

Konflikt w układzie ABO

Konflikt ten stwierdzamy gdy w surowicy matki

wykrywamy odpornościowe przeciwciała anty-A

lub anty-B natomiast krwinki noworodka

posiadają odpowiedni antygen A lub B

odziedziczony po ojcu. Ryzyko ChHN w

konflikcie układy ABO wynosi 30%(może

zdarzyć się z podobną częstością przy pierwszej

ciąży jak i kolejnych) ChHN zdarza się

najczęściej u dzieci grupą krwi A lub B

urodzonych prze matki z grupą krwi 0 bardzo

rzadko u dzieci urodzonych przez matki z grupą

krwi A lub B.

Konflikt w układzie Rh

Do konfliktu dochodzi gdy istnieje

niezgodność serologiczna pomiędzy

matką a płodem w zakresie antygenów z

układu Rh. Konflikt występuje gdy

surowica matki z układu Rh- znajdują się

przeciwciała anty-D a krwinki płodu

zawierają antygen D.

Document Outline