LECZENIE
CIEPŁEM
PREZENTACJA
Magda
Piotrowska
LECZENIE
CIEPŁEM
PREZENTACJA
Magda
Piotrowska
CIEPŁOLECZNICTWO
Ciepłolecznictwo należy do najstarszych
metod leczenia we wszystkich kulturach,
bez względu na ich historyczne czy
nawet regionalne odrębności.
Ciepłolecznictwo czyli leczenie ciepłem
polega na dostarczeniu do ustroju
energii cieplnej, głównie drogą
przewodzenia i przenoszenia.
CIEPŁOLECZNICTWO
Nieżyjący już prof. dr med. Zbigniew
Oszast trafnie określał rolę i znaczenie
ciepłolecznictwa:
"Energia cieplna stanowi najsilniejszy
przeciwbólowy i przeciwzapalny doraźny
środek, a równocześnie najpotężniejszy
dla wszystkich czynności ustroju, jakimi
dysponuje fizykoterapia."
Właściwości fizyczne
ciepła
Leczenie ciepłem polega na
bezpośrednim przekazywaniu ciepła
z ciał ogrzanych, w celu uzyskania
miejscowego lub ogólnego
przegrzania naszego ciała.
Proces przekazywania ciepła może
odbywać się w drodze:
kondukcji czyli przewodzenia;
konwekcji czyli przenoszenia;
radiacji czyli promieniowania.
Właściwości
fizyczne
ciepła
Kondukcją określamy bezpośrednie
przekazywanie energii kinetycznej przez
cząsteczki mające większą energię
cieplną do cząsteczek o mniejszej
energii. Przewodzenie może odbywać
się w sposób bezpośredni lub pośredni.
Przykładowo, jeżeli źródłem ciepła
będzie ogrzana woda i ciało zostanie w
niej zanurzone, uzyskamy wtedy
bezpośredni sposób przewodzenia.
Właściwości fizyczne
ciepła
Z pośrednim mechanizmem
przewodzenia ciepła będziemy
mieć do czynienia w sytuacji, gdy
źródło ciepła zawierające pewien
zasób energii cieplnej znajduje się
w osłonie. Przykładem są termofory
czy poduszki elektryczne.
Właściwości fizyczne
ciepła
Przewodzenie ciepła i dalsze jego
przekazywanie do głębszych warstw
ciała uzależnione jest od grubości
skóry i tkanki podskórnej.
Przekazywanie ciepła do warstw
głębiej położonych będzie zależeć
od warunków fizjologicznych, a
przede wszystkim od sprawności
układu krwionośnego tkanek.
Właściwości fizyczne
ciepła
Konwekcja ma zasadnicze
znaczenie dla regulacji cieplnej
ustroju. Gdy dojdzie do stanu
przegrzania ustroju, wówczas
występuje wymiana ciepła
pomiędzy przegrzanym ciałem,
a otoczeniem przez radiację
czyli promieniowanie.
W stanie przegrzania, niezależnie
od wypromieniowania, utrata
ciepła uzyskiwana jest przez
pocenie się, parowanie potu i
wydalanie ciepła z ogrzanym
powietrzem podczas oddychania.
Przewodzenie ciepła
Przewodzenie ciepła polega na
wyrównaniu energii kinetycznej
cząstek w wyniku ich
bezpośredniego zderzenia. Ten
mechanizm wymiany cieplnej jest
najbardziej charakterystyczny dla
ciał stałych.
Przenoszenie ciepła
Dla gazów i cieczy charakterystyczny jest
mechanizm wymiany ciepła przez
przenoszenie, czyli konwekcję. Polega
on na ruchu części środowiska
gazowego lub ciekłego o różnych
temperaturach, powstałym w wyniku
zmniejszenia gęstości części środowiska
o wyższej temperaturze, które jako
lżejsze unosi się ku górze.
Wymiana ciepła
Wymiana ciepła powstaje w wyniku
dążności do osiągnięcia średniej
wartości energii kinetycznej bezładnego
ruchu cząstek we wszystkich częściach
ciała odosobnionego lub w izolowanym
układzie ciał. Wyrównanie może
zachodzić drogą przewodzenia,
przenoszenia przez konwekcję oraz
promieniowanie.
Wpływ ciepła na ludzki
organizm
Wpływ ciepła na organizm zależy od takich czynników
jak:
natężenie ciepła (różnica pomiędzy
temperaturą bodźca a temperaturą
organizmu);
okoliczności fizyczne towarzyszące
działaniu ciepła;
możliwości termoregulacyjne ustroju;
czas działania bodźca;
zmiana natężenia bodźca w czasie;
powierzchnia ciała na którą działa
bodziec;
właściwości fizyczne środowiska
wchodzącego w bezpośredni kontakt
ze skórą (przewodnictwo cieplne,
ciepło właściwe, pojemność cieplna).
Odczyn organizmu na
bodźce cieplne może być
miejscowy lub ogólny.
Jednym z podstawowych odczynów
organizmu na ciepło jest reakcja ze strony
naczyń krwionośnych, która przebiega
zgodnie z prawem Dastre-Morata: "bodźce
termiczne (ciepło lub zimno), działając na
duże powierzchnie skóry, powodują
przeciwne do naczyń skóry zachowanie się
dużych naczyń klatki piersiowej i jamy
brzusznej. Naczynia nerek, śledziony i mózgu
wykazują odczyn taki sam, jak naczynia
skóry."
Odczyn organizmu na
bodźce cieplne może być
miejscowy lub ogólny.
Przy odczynie miejscowym występuje
rozszerzenie naczyń krwionośnych i limfatycznych
w miejscu działania energii cieplnej. Odczyn ten
powstaje w wyniku podwyższenia temperatury
tkanek, powodując zwiększenie przepływu krwi.
Ciepło działa uśmierzająco na ból i powoduje
zmniejszenie napięcia powierzchniowego. Bodźce
cieplne o natężeniu przekraczającym granicę
tolerancji mogą spowodować uszkodzenie skóry i
oparzenie.
Przegrzanie uruchamia mechanizm
termoregulacji, związany w wydzielaniem
potu. Wydalanie z potem dużej ilości wody,
chlorku sodu i innych substancji mineralnych
wpływa na gospodarkę wodną i mineralną
ustroju i może doprowadzić w konsekwencji
do odwodnienia tkanek oraz nadmiernego
zmniejszenia poziomu chlorku sodu we krwi.
Z tych względów, pacjentom poddawanym
ogólnym zabiegom cieplnym, należy
podawać wodę z dodatkiem soli kuchennej.
W stanie przegrzania organizmu, przy
podwyższaniu temperatury o 1 stopień, akcja
serca przyspiesza o 20 uderzeń na minutę.
Zawartość tlenu w krwi tętniczej maleje,
oddech ulega niewielkiemu przyspieszeniu.
Dlatego ważnym jest, aby pamiętać, że
zabiegi z zastosowaniem ciepła wymagają
dużej ostrożności oraz dokładnej znajomości
stanu ogólnego osoby poddawanej
intensywnemu zabiegowi cieplnemu.
Właściwości fizyczne energii
cieplnej
Ciepłem
– nazywa się energię bezładnego ruchu
cząsteczek oraz energii wzajemnego
oddziaływania atomów i cząsteczek. Z punktu
widzenia kinetycznej teorii materii ciepło
utożsamia się z energią kinetyczną cząsteczek lub
atomów oraz energią potencjalną ich wzajemnego
oddziaływania, czyli energię stanu skupienia.
Jednostką tej energii jest kaloria ( cal ), która
określa ilość energii potrzebnej do ogrzania 1 cm
wody o 1, a ściślej mówiąc do temp. 14,5 do 15,5
C.
Wpływ ciepła na narząd
ruchu
CIEPŁO
Układ naczyń
Rozkurcz naczyń
Tkanka łączna
Zwiększenie
elastyczności
Mięśnie
Odruchowe
rozluźnienie
Metabolizm
komórkowy
Zwiększenie
metabolizmu
Płyn stawowy
Zmniejszenie
lepkości
Zapalenie
Nasilenie/hamowan
ie
Wpływ ciepła na układ
krążenia
Pod wpływem działania ciepła napięcie ścian naczyń
krwionośnych obniża się, następuje rozszerzenie się
naczyń krwionośnych obwodowych i zwiększenie
szybkości przepływu krwi w obrębie obszaru ciała
poddanego działaniu bodźca cieplnego. Należy
pamiętać, że taka sytuacja może doprowadzić do
warunków przeciążenia serca, spowodować znaczny
stan odwodnienia, na skutek pocenia, może również
spowodować zachwianie równowagi pomiędzy
ilością krwi krążącej a pojemnością naczyń, co w
konsekwencji może doprowadzić do krytycznego
spadku ciśnienia krwi i zapaści naczyń
krwionośnych.
Wpływ ciepła na czynności
wydzielnicze nerek
Przegrzanie nerek wywołuje
przekrwienie czynne i zwiększa
czynność wydzielniczą. Ogólne
przegrzanie ustroju, zwłaszcza
gdy wystąpi silne pocenie,
zmniejsza wydzielanie moczu.
Wpływ ciepła na układ
oddechowy
Stan przegrzania zwiększa
wentylację płuc proporcjonalnie
do podwyższonej ciepłoty ciała.
Liczba oddechów na minutę
wzrasta, co wpływa z kolei na
odwodnienie organizmu
Wpływ ciepła na układ
mięśni szkieletowych i
gładkich
Działanie ciepła obniża ich
napięcie i wpływa na
zmniejszenie napięcia
powierzchniowego.
Ogólne wskazania do
leczenia ciepłem
Wskazania do stosowania ciepła obejmują
przede wszystkim przewlekłe stany zapalne
o różnej etiologii, w których na skutek
przekrwienia czynnego można uzyskać
pozytywne wyniki leczenia. Również
przykurcze mięśniowe występujące po
urazach lub niedowładach, przy umiejętnym
zastosowaniu ciepła mogą ulec rozluźnieniu.
Tak więc leczenie ciepłem
znajduje zastosowanie w
chorobach:
narządu ruchu (stłuczenia, krwiaki i urazy
tkanek miękkich na czwarty-piąty dzień od
urazu, po ustąpieniu odczynu zapalnego,
stany pourazowe więzadeł i torebek
stawowych w 2-3 tygodnie po wystąpieniu
urazu);
reumatycznych (w I fazie reumatoidalnego
zapalenia stawów, natomiast w II i III fazie
tylko w okresie remisji, ZZSK, choroba
zwyrodnieniowa stawów, w tym stawów
kręgosłupa);
układu nerwowego (nerwobóle i
zapalenia nerwów obwodowych, po
ustąpieniu ostrego okresu, postrzał, rwa
kulszowa, porażenie nerwu twarzowego,
przykurcze mięśniowo-stawowe,
rdzeniowe porażenie kurczowe);
skórnych (trądzik, czyraczność);
układu oddechowego (przewlekłe
zapalenie zatok, nieżyt gardła i krtani,
ostre i przewlekłe nieżyty oskrzeli,
zapalenie ucha środkowego);
układu krążenia (choroba Raynauda);
przemiany materii (otyłość, przewlekła
dna);
układu moczowego (zapalenie pęcherza
moczowego i dróg moczowych, kamica dróg
moczowych, przebiegająca bez powikłań);
układu pokarmowego (nieżyt żołądka,
przewlekłe zapalenie jelit, stany kurczowe
jelita grubego, przewlekłe zapalenie
pęcherzyka żółciowego i dróg żółciowych,
kamica pęcherzyka przebiegająca bez
powikłań czy dyskineza dróg żółciowych).
Przeciwwskazania do
leczenia ciepłem
Przystępując do leczenia ciepłem należy
uwzględnić ogólny stan pacjenta, jego wrażliwość
na bodźce cieplne, chorobę zasadniczą, jej okres
i choroby współistniejące. Wszelkie zabiegi
cieplne, zwłaszcza o działaniu ogólnym,
powodującym przegrzanie organizmu są
przeciwwskazane w:
ostrych okresach choroby,
nadciśnieniu tętniczym,
niewydolności krążenia,
zespole płucno sercowym
chorobie niedokrwiennej serca,
zawale serca,
miażdżycowym stwardnieniu
tętnic,
zakrzepowo-zatorowym
zapaleniu naczyń,
skłonności do krwawień,
cukrzycy,
gruźlicy,
nadczynności tarczycy,
chorobie nowotworowej,
czynnej chorobie wrzodowej żołądka i
dwunastnicy,
chorobach ośrodkowego układu nerwowego,
zaburzeniach czucia powierzchniowego,
chorobach psychicznych,
fotodermatozach,
wyniszczeniach organizmu, zwłaszcza w
wieku starczym
Zabiegi ciepłolecznicze
Zabiegi, w których wykorzystuje się
bodźce cieplne są dość
rozpowszechnione i znajdują swe
zastosowanie zarówno w warunkach
domowych, jak i w specjalistycznym
leczeniu fizykoterapeutycznym czy
balneoterapeutycznym.
Zabiegi ciepłolecznicze
Do najprostszych źródeł przekazujących
organizmowi ciepło w wyniku przewodzenia
należą termofory, poduszki elektryczne czy
woreczki z rozgrzanym piaskiem. Ciepło z tych
urządzeń przenika do organizmu stosunkowo
płytko i raczej nie daje efektów głębokiego
przegrzania. Zabiegi te są powszechnie
stosowane w warunkach domowych. W
warunkach gabinetów fizjoterapeutycznych, do
miejscowego przegrzania stosuje się terapię
żelową.
Zabiegi ciepłolecznicze
Wśród innych specjalistycznych
zabiegów ciepłolecznictwa należy
wymienić saunę, parafinę, ciepłe
peloidy (borowinę, torf, błoto,
fango) kocowanie metodą Kenny
czy ciepłą hydroterapię (kąpiele
przegrzewające, polewania,
okłady, zawijania).
Zabiegi ciepłolecznicze
W tym miejscu należy również
wymienić promieniowanie
podczerwone, a także terapię
ultradźwiękami czy polem
elektrycznym o wysokiej
częstotliwości, dające efekt
głębokiego przegrzania.
PARAFINOTERAPIA
Parafina jako węglowodór
nienasycony jest otrzymywana w
procesie destylacji frakcjonowanej
ropy naftowej. W celach leczniczych
stosuje się parafinę stałą chemicznie
czystą, dla której temperatura
topnienia wynosi 42-45°C.
PARAFINOTERAPIA
Parafina zastygając przechodzi w stan
stały. Jej cechą charakterystyczną jest
duża pojemność cieplna i małe
przewodnictwo, co pozwala jej długo
utrzymywać ciepło. W trakcie
stosowania okładów parafinowych,
ciepło przenika głęboko do tkanek,
podwyższając w znacznym stopniu ich
temperaturę.
PARAFINOTERAPIA
Zabiegi parafinowe można wykonywać w
różnych modyfikacjach. Mogą to być
pędzlowania, okłady lub bezpośrednie
kąpiele kończyn (tak zwane "rękawice" lub
"skarpety"), a także maseczki, jak w
przypadku porażenia nerwu twarzowego.
Zabiegi trwają zasadniczo od 20 minut do 2
godzin. Dłuższe trzymanie okładu z parafiny
jest bezcelowe, ze względu na wystudzenie
masy parafinowej.
PARAFINOTERAPIA
W trakcie ochładzania się masy parafinowej,
pojawia się pewien element mechaniczny. Otóż,
bardzo pozytywnym zjawiskiem jest fakt
zmniejszania swej objętości, co w rezultacie
daje efekt wywierania ucisku na rozgrzane
tkanki. Dochodzi wówczas do łatwego
przekazywania ciepła, a jednocześnie
zapobiega przegrzaniu ogólnemu. Zabiegi te
ułatwiają krążenie w naczyniach skóry,
wzmagają procesy utleniania oraz ułatwiają
resorbcję i wydalanie z tkanek toksycznych
produktów procesu zapalnego.
PARAFINOTERAPIA
Seria zabiegów parafinowych zlecanych
jednorazowo w liczbie 10-20, powinna
być powtarzana nie częściej niż raz na
pół roku. Nadużywanie jest bowiem
przyczyną odwapnienia kości, dlatego
należy unikać stosowania
parafinoterapii u dzieci i osób w
podeszłym wieku lub ze stwierdzoną
osteoporozą.
Wskazania do stosowania
parafinoterapii
Głównymi wskazaniami do stosowania
parafinoterapii są:
przykurcze stawów;
blizny;
zrosty pooperacyjne;
urazy więzadeł i torebek stawowych (nie
wcześniej niż 2 tygodnie po urazie);
niektóre porażenie nerwów obwodowych;
Wskazania do stosowania
parafinoterapii
schorzenia stawów o różnej etiologii;
zmiany zwyrodnieniowe i
zniekształcające w stawach (bez
odwapnień);
RZS i ZZSK;
wysiękowe zapalenie opłucnej i
dychawica oskrzelowa;
jako przygotowanie do ćwiczeń.
Przeciwwskazania do
stosowania parafinoterapii
odwapnienia - osteoporoza;
czynna gruźlica;
ubytki i owrzodzenia skóry, wypryski;
ostre stany chorobowe;
świeże blizny;
zespół Sudecka;
obrzęki i zaburzenia czucia.
PELOIDOTERAPIA
Bywa zwana także peloterapią i oznacza stosowanie
peloidów do leczenia fizjoterapeutycznego, przede
wszystkim w postaci kąpieli lub okładów. Nazwa
wywodzi się z języka greckiego, w którym pelos
oznacza błoto. W polskich uzdrowiskach do
peloidoterapii stosuje się borowinę, będącą mułem
torfiastym o dużej zawartości ciał humusowych.
Używa się jej do zabiegów w postaci podgrzanej
gęstej papki służącej do okładów. Ponieważ posiada
dużą pojemność cieplną i jest złym przewodnikiem
ciepła, doskonale nadaje się do stosowania okładów
w celu uzyskania głębokiego przegrzania
miejscowego.
PELOIDOTERAPIA
Lecznicze działanie zabiegów
borowinowych opiera się na
kompleksowym działaniu
czynników cieplnych,
mechanicznych i chemicznych.
Działanie termiczne
zabiegów borowinowych
Małe przewodnictwo ciepła i brak
prądów konwekcyjnych w papce
borowinowej przygotowanej do
zabiegu jest przyczyną bardzo
wolnego oddawania ciepła
kąpanemu organizmowi.
Podczas zabiegu następuje łagodny,
powolny wzrost temperatury tkanek,
zarówno części korowej, jak i rdzennej.
Cechą charakterystyczną tego zabiegu jest
silniejsze przegrzanie tkanek, uzyskiwane
przy mniejszym odczuwaniu ciepła przez
organizm. Mamy tutaj do czynienia z
leczniczym działaniem ciepła, przy
względnie słabym jego działaniu
bodźcowym.
Działanie termiczne
zabiegów borowinowych
Przy kąpielach borowinowych nie
następuje nagły skurcz naczyń
krwionośnych, również
zaczerwienienie skóry jest
mniejsze lub nawet nie występuje.
Natomiast wskutek pobudzenia
ośrodkowych termoreceptorów
występuje bardzo silne pocenie.
Reasumując działanie termiczne można
powiedzieć, że stosunkowo wysoka temperatura
powoduje znaczne przegrzanie ustroju w wyniku
czego następuje wzrost procesów przemiany
materii, uśmierzenie bólu, zmniejszenie napięcia
mięśniowego i powiększenie zakresu
ruchomości w stawach. Jednocześnie w trakcie
intensywnego pocenia się dochodzi do znacznej
utraty wody, co w rezultacie daje rozległe
zmiany w gospodarce wodnej
Technika zabiegów
Tradycyjne zabiegi borowinowe
wykonuje się w postaci kąpieli
borowinowej całkowitej lub
częściowej (półkąpiele), kąpieli
nasiadowej, zawijań
borowinowych całkowitych lub
częściowych, tamponów i
jontoforezy borowinowej..
Borowina, w przeciwieństwie do parafiny,
raz podana nie nadaje się do ponownego
zastosowania nawet dla tego samego
pacjenta. Seria zabiegów, w zależności od
wskazań, wynosi od 10 do 20 zabiegów
wykonywanych codziennie lub co drugi
dzień. Czas zabiegu wynosi 10 minut,
potem można go stopniowo wydłużać
dochodząc do 20 , a nawet 30 minut. Po
zabiegu wskazany jest wypoczynek w
spokojnej i ciepłej atmosferze
Technika zabiegów
Często w pierwszym tygodniu zabiegów
pojawia się tak zwany odczyn kąpielowy,
charakteryzujący się zaostrzeniem
dolegliwości. Równocześnie w obrazie
krwi są obserwowane zmiany w postaci
przyspieszenia OB, leukocytozy z
przesunięciem obrazu białokrwinkowego
w lewo i zwiększonej migracji leukocytów
przez błony śluzowe. Są to typowe
objawy reakcji przeciwzapalnej.
Reakcja ogniskowa dotyczy chorych
stawów i ma charakter miejscowego
obrzęku, przekrwienia, ograniczenia
ruchomości i bolesności. Z reguły w
drugim tygodniu leczenia,
dolegliwości zmniejszają się i
zaczyna się faza zdrowienia.
Technika zabiegów
Przed zabiegami borowinowymi obowiązuje
wyleczenie wszelkich przewlekłych ognisk
zapalnych związanych z zębami, migdałkami
lub zatokami, ponieważ w trakcie zabiegów
dochodzi do ich uczynnienia. W trakcie
leczenia borowinowego należy często
kontrolować ogólny stan chorego, ze
szczególnym zwróceniem uwagi na układ
krążenia, temperaturę ciała i OB.
Technika zabiegów
Działanie mechaniczne
zabiegów borowinowych
Działanie mechaniczne polega na nacisku
ciężkiej masy borowinowej, powodującym
odpływ krwi żylnej i chłonki przy zastojach
obwodowych. Ponadto, drażniący wpływ
ocierającej się o skórę borowiny, zbliżony
jest działaniem do masażu. Fakt ten jest
wykorzystywany do ułatwiania
wchłaniania się różnych stanów
wysiękowych.
Czynniki mechaniczne kąpieli
borowinowej utrzymują ciało
w bezruchu, praktycznie w
stanie utraty masy kończyn,
co pozwala całkowicie
odprężyć się i uśmierzyć ból.
Działanie fizjologiczne
zabiegów borowinowych
Jest działaniem kompleksowym, w
którym na pierwszy plan wysuwa się
działanie cieplne. Miejscowe przegrzanie
tkanek powoduje zwiększenie
metabolizmu komórkowego. Ma to duże
znaczenie przede wszystkim w
odniesieniu do miejscowych ognisk
zapalnych, ponieważ w ten sposób
zostają pobudzone wszystkie procesy
prowadzące do ich likwidacji.
Działanie fizjologiczne
zabiegów borowinowych
Podczas zabiegów borowinowych może
zachodzić wchłanianie niektórych
składników mineralnych i organicznych
znajdujących się w borowinie. Kwaśny
odczyn borowiny oraz zawarte w niej
związki (bituminy i kwasy humusowe), a
także występujące dodatkowo jony
żelazowe, glinowe i siarczanowe mogą
działać garbująco, ściągająco lub
drażniąco na skórę i błony śluzowe.
Przeciwbólowe działanie zabiegów
borowinowych jest wynikiem złożonego
działania ciepła, czynników fizycznych i
chemicznych. Nie należy również
umniejszać roli kojącego i
odprężającego działania ciepła
wywieranego na psychikę, jak również
działania rozkurczowego na mięśnie
gładkie.
Zwiększona przemiana materii
tkanek łącznie z miejscowym
przekrwieniem sprzyjają
wchłanianiu do krwi i chłonki tych
produktów, które utrzymują stan
zapalny oraz usuwaniu ich z
organizmu.
Działanie fizjologiczne
zabiegów borowinowych
Zgodnie z prawem Dastre-
Morata, naczynia krwionośne
nerek zachowują się tak samo
jak naczynia skóry, w związku z
czym pod wpływem ciepła
zachodzi zwiększone
wydzielanie moczu przez nerki.
Równocześnie przegrzanie tkanek
powoduje zwiększenie pocenia się. Z
potem zostają wydalone różne
substancje, jak sole, tłuszcze,
cholesterol czy kwas moczowy. W ten
sposób wydaleniu może ulec wiele
odpadowych produktów przemiany
materii.
Działanie fizjologiczne
zabiegów borowinowych
Z działania ogólnego zabiegów
borowinowych należy przede wszystkim
wymienić ich wpływ na czynność gruczołów
dokrewnych. Od dawna jest znany wpływ
borowiny na jajniki, zarówno bezpośredni
(wskutek przegrzania ich w trakcie zabiegu
oraz wskutek działania wchłoniętych do
organizmu składników borowin o działaniu
estrogennym), jak i pośredni (przez
nieswoiste działanie na przysadkę mózgową,
jak w każdym innym zabiegu fizykalnym).
Działanie chemiczne
zabiegów borowinowych
Występujące w masie borowinowej
kwasy huminowe, garbniki, żywice,
woski, białka, cukry, aminokwasy i inne
związki, działają drażniąco, ściągająco i
przeciwzapalnie na skórę i błony
śluzowe. Te składniki mają korzystny
wpływ na korę nadnerczy oraz na
czynności wydzielnicze jajników.
Wskazania do zabiegów
borowinowych
Zasadniczymi wskazaniami do zabiegów
borowinowych są:
choroby reumatyczne: procesy
zwyrodnieniowe stawów i chrząstek
stawowych, choroba Bechterewa;
choroby narządu ruchu: stany po urazach
kości i stawów, przewlekłe zapalenia kości,
stany pourazowe tkanek miękkich, ostrogi
piętowe, przykurcz Duputrena;
Wskazania do zabiegów
borowinowych
choroby układu nerwowego:
porażenia i niedowłady
spastyczne, choroba Heinego-
Medina, rwa kulszowa, urazowe
uszkodzenie nerwów
obwodowych;
Wskazania do zabiegów
borowinowych
choroby kobiece: niedorozwój gruczołów
mlecznych, stany zapalne przydatków,
pochwy i szyjki macicy, niedoczynność
hormonalna jajników, nacieki
pooperacyjne, zespół klimakteryczny;
choroby wewnętrzne, w tym choroby
układu oddechowego, przewlekły nieżyt
krtani, przewlekłe choroby przewodu
pokarmowego, wątroby i dróg żółciowych
Przeciwwskazania do
zabiegów borowinowych
Stosowanie borowiny jest
przeciwwskazane w:
czynnej gruźlicy płuc i
kostnostawowej,
nowotworach,
niewydolności krążenia,
niewyrównanych wadach serca,
przypadku zawałów,
nadciśnieniu tętniczym oraz zbyt
niskim ciśnieniu,
miażdżycy,
chorobach wrzodowych,
świeżych złamaniach i urazach,
Przeciwwskazania do
zabiegów borowinowych
stanach znacznego osłabienia i
wycieńczenia,
ciąży,
zespole Sudecka,
czynnych przetokach i odleżynach,
niewydolności oddechowej,
zakrzepowym zapaleniu żył,
cukrzycy,
nadczynności tarczycy,
endometriozie,
wszystkich ostrych i podostrych
chorobach kobiecych,
meno- i metrorrhagii,
przebiegu mięśniaków macicy,
zaburzeniach neurowegetatywnych w
obrębie miednicy mniejszej.
SAUNA
Znaczenie sauny
Sauna jest zabiegiem ciepłoleczniczym,
polegającym na kąpieli w gorącym powietrzu o
nieznacznej wilgotności. Ogrzane powietrze
oddziałuje na skórę i drogi oddechowe. w czasie
kąpieli w saunie dochodzi do zmian w regulacji
cieplnej ustroju oraz do wzmożonego wydzielania
potu. Sauna jest zaliczana raczej do zabiegów
profilaktyczno-higienicznych, stąd coraz częściej we
współczesnym świecie jest doskonałą alternatywą
dla zadymionych, głośnych pubów czy zatłoczonych
sal fitness clubów..
Sauna
Najczęściej stosuje się ją w celu
przyspieszenia usuwania zmęczenia,
zarówno fizycznego, jak i
psychicznego. Nie mniej jednak sauna,
ze względu na swe wartości bodźcowe,
może być również traktowana jako
typowy zabieg leczniczy
SAUNA
W zależności od upodobań możemy
korzystać z różnego rodzaju sauny. I
tak, sauna fińska, zwana jest również
suchą. Temperatura powietrza wynosi
80-110°C, a wilgotność nie
przekracza 10%. W takich warunkach
skóra bardzo szybko zaczyna się
intensywnie pocić.
Sauna sucha
Sauna
Sauna mokra może być propozycją dla
osób, które nie lubią takich wysokich
temperatur. Kąpiel rozpoczynamy od
50°C, a kończymy na 90°C. Rozgrzane
kamienie należy co jakiś czas polewać
wodą, dzięki czemu wilgotność
powietrza wzrasta do 35%.
Sauna
I wreszcie w saunie parowej,
zwanej również łaźnią rzymską,
temperatura nie przekracza
70°C. Wilgotność jest tutaj z kolei
bardzo duża, bo dochodzi aż do
95%.
Sauna parowa
Sposób przeprowadzania
kąpieli w saunie
Kąpiel w saunie powinna być
poprzedzona kąpielą higieniczną pod
natryskiem. Po wytarciu ciała do sucha,
rozpoczynamy właściwą kąpiel, która
polega na przebywaniu nago na
przemian w wysokiej i niskiej
temperaturze. Podstawą kąpieli jest
duża kontrastowość bodźca
termicznego.
W saunie przebywa się przez około 8-
12 minut. Temperatura ogrzanego
powietrza w pomieszczeniu
zabiegowym nie jest jednolita.
Pomieszczenie jest wyposażone w ławy
na różnym poziomie, aby osoby
pobierające kąpiel mogły stopniować
działanie gorącego powietrza.
SAUNA
Różnica pomiędzy ławami wynosi około
50 cm, a temperatura w okolicy podłogi
wynosi 35°C, najwyższa jest w górnych
warstwach, gdzie wynosi 110°C. W
zależności od wydolności organizmu i
samopoczucia należy stopniowo
siadać, początkowo na ławach niższych
i średnich, kończąc kąpiel w III fazie
trwania, na najwyższym poziomie.
Po dostatecznym wygrzaniu ciała i obfitym
wystąpieniu potu, ochładza się organizm
przez kąpiel lub natrysk w temperaturze
12-20°C. Zastosowanie bodźca zimna w
okresie przegrzania ustroju ma na celu
wytworzenie reakcji zmuszającej organizm
do szybkiej regulacji cieplnej i odczynów ze
strony układu naczyniowo-ruchowego. Ten
trening naczyniowy ma wartość
profilaktyczną w stosunku do chorób z
przeziębienia.
SAUNA
W zasadzie przyjmuje się schemat
trzykrotnego powtórzenia cyklu
kąpieli, polegający na przegrzewaniu
organizmu w gorącym
pomieszczeniu i ochłodzeniu go
wodą. Ważne jest, aby na każdym
etapie kąpieli zadbać zarówno o
dobre przegrzanie organizmu, jak i
dostateczne jego ochłodzenie.
Sauna
W czasie trwania drugiego, niekiedy także
trzeciego cyklu kąpieli, po kilku minutach
przebywania w pomieszczeniu sauny, wykonuje
się "Löyly". Jest to polanie gorących kamieni
zgromadzonych na piecu sauny, stosunkowo małą
ilością wody, około 1 litra. Wywołuje to gwałtowne
pojawienie się pary wodnej. Jest to bodziec silnie
obciążający organizm, stąd bywa źle tolerowany
przez osoby o mniejszej wydolności fizycznej.
Finowie ten moment uważają za najważniejszy w
czasie całego przebiegu kąpieli i nazywają go
"duszą sauny" (löyly).
SAUNA
Kąpiel w saunie zawsze kończy się ochłodzeniem
organizmu. Niedostateczne ochłodzenie,
przyczynia się do występowania dalszego pocenia
się organizmu, co na tym etapie jest już
zjawiskiem bardzo niepożądanym. Może również
pojawić się ból głowy i ogólne złe samopoczucie.
Po zakończeniu kąpieli w saunie bezwzględnie
zalecany jest wypoczynek przez co najmniej 20
minut. Wskazane jest również uzupełnienie płynów
w postaci soków owocowych lub jarzynowych (sok
pomidorowy) oraz wody mineralnej nie gazowanej.
Sauna
Efekty korzystania z sauny to odnowa
biologiczna ustroju, dająca powrót do
dobrej kondycji i całkowitego
odpoczynku, znacznie szybciej niż
sen. Z sauny mogą korzystać osoby
zdrowe jeden raz w tygodniu, zawsze
po wysiłku, nigdy przed. U osób
chorych sauna może być stosowana
tylko w porozumieniu z lekarzem.
Biologiczne działanie
sauny
Odczyn organizmu na ciepło w
saunie zależy od:
natężenia bodźca cieplnego,
czasu trwania tego bodźca,
wielkości nagrzewanej powierzchni,
temperatury wyjściowej.
Najbardziej istotnym elementem sauny fińskiej jest
kontrastowość bodźca termicznego (ciepło/zimno),
okresowa zmiana wilgotności powietrza i zmiany
natężenia pola elektrycznego w trakcie "Löyly".
Mimo działania mechanizmów termoregulacji, w
wysokiej temperaturze sauny dochodzi do
hipertermii. Temperatura ciała może wzrosnąć
powyżej 39°C. Jeszcze bardziej wzrasta
temperatura skóry, która niekiedy osiąga 41°C.
Eliminacja nadmiaru ciepła z organizmu zachodzi
poprzez odpowiednie zmiany w skórnym przepływie
krwi, wydzielanie potu i wzmożoną wentylację płuc.
Biologiczne działanie
sauny
Zmiany jakie zachodzą w
organizmie ludzkim pod wpływem
przegrzania w saunie są bardzo
różnorodne. Doprowadzone do
tkanek ciepło przyczynia się do
uruchomienia biologicznych
odczynów organizmu i wystąpienia
całego łańcucha reakcji
fizykochemicznych i biochemicznych.
Biologiczne działanie
sauny
Wpływ kąpieli w saunie widać w zachowaniu:
temperatury organizmu (wzrost temperatury ciała);
podstawowej przemiany materii (przyspieszenie);
zachowaniu się układu krążenia (wzrost pojemności
minutowej serca w początkowym okresie pobytu w
saunie przeciętnie o 75%; wzrost częstotliwości tętna
od 120 do 140 uderzeń na minutę, wzrost ciśnienia
krwi skurczowego i rozkurczowego przeciętnie o około
25 mm Hg, po czym pod koniec pobytu w saunie
obniża się o około 10 mm Hg w stosunku do ciśnienia
wyjściowego);
Biologiczne działanie
sauny
zachowaniu się układu oddechowego (wysoka
temperatura w saunie może wywołać
nieznaczny wzrost liczby oddechów na minutę
i wzrost minutowej wentylacji płuc);
wartości bilansu wodnego;
zachowaniu się układu hormonalnego
(wzrasta wydzielanie hormonu
antydiuretycznego);
w przesunięciach składu krwi (wzrost
leukocytozy);
w składzie i rozmieszczeniu płynów
ustrojowych (utrata potu powoduje
odwodnienie organizmu, niedobór niektórych
elektrolitów, niewielkich ilości witamin i innych
składników np. obniżenie poziomu cukru we
krwi);
w zachowaniu się układu nerwowego
(działanie uspokajające).
Wskazania do stosowania
sauny
Ze względów leczniczych saunę
można stosować w:
nieswoistych przewlekłych
chorobach reumatycznych (łagodne
postacie);
nerwicach wegetatywnych;
chorobach dróg oddechowych;
zaburzeniach przemiany materii (otyłość
prosta);
w schorzeniach dermatologicznych (zapalenie
atopowe, trądzik, przewlekłe zapalenie
mieszków włosowych w okresie remisji);
zespołach korzonkowych, dyskopatie,
lumbalgia, niektóre neuralgie;
stanach po zapaleniu stawów, mięśni,
więzadeł.
Przeciwwskazania do
stosowania sauny
Jeżeli chodzi o przeciwwskazania do stosowania
sauny, należy, podobnie jak w przypadku
innych zabiegów fizykalnych, brać pod uwagę
przeciwwskazania bezwzględne. Również w
saunie do przeciwwskazań ogólnych należą:
ostre i przewlekłe choroby zakaźne,
gruźlica płuc i innych narządów,
nadciśnienie,
cukrzyca,
padaczka,
kamica nerkowa,
wszystkie postacie niewydolności
krążenia,
schorzenia psychiczne,
choroby nowotworowe