BUDŻET, POLITYKA MONETARNA
PAŃSTWA, INFLACJA.
Dr Beata Glinkowska
BUDŻET, POLITYKA MONETARNA
PAŃSTWA, INFLACJA.
Dr Beata Glinkowska
BUDŻET - geneza
„
Słowo „budżet” pochodzi od łacińskiego wyrazu
„bulga”, który oznacza worek lub sakiewkę do
przechowywania pieniędzy.
W średniowiecznej Anglii, kolebce parlamentu, kanclerz
skarbu wnosił na posiedzenie parlamentu zestawienie
dochodów i wydatków państwa w skórzanej teczce
zwanej „budget”.
„Budget” oznaczał więc sakiewkę państwową, natomiast
parlament uchwalał dochody i wydatki państwa, czyli
budżet, który w ten sposób stawał się aktem prawnym.”
BUDŻET - definicja
Budżet - to plan gromadzenia i
wydatkowania
środków
pieniężnych
przeznaczonych na
finansowanie
zadań
publicznych uchwalany
przez właściwy organ władzy
publicznej.
BUDŻET - definicja
Budżet
jest rocznym (finansowym) planem
dochodów i wydatków oraz przychodów i
rozchodów państwowej strefy budżetowej,
czyli:
1) organów władzy państwowej, kontroli i
ochrony
prawa;
2) sądów i trybunałów;
3) administracji rządowej.
Budżet - znaczenie
Słowo „budżet” ma trzy znaczenia:
Budżet
Zasoby pieniężne
Roczny plan gromadzenia
i wydatkowania
środków pieniężnych
Akt normatywny
(ustawa lub uchwała)
Rodzaje budżetów
publicznych
Budżety publiczne
Budżet państwa
Budżety samorządów
terytorialnych
NADWYŻKA i DEFICYT
budżetowy
NADWYŻKA
dochody
>
wydatki
DEFICYT
dochody
<
wydatki
Uwaga:
Na różnicę między dochodami a wydatkami nie
wpływają przychody i rozchody budżetu
państwa.
Ustawa budżetowa
Budżet państwa jest uchwalany w formie
ustawy
budżetowej
na
okres
roku
kalendarzowego (od 1 stycznia do 31
grudnia) zwanego rokiem budżetowym.
Budżet ma charakter dyrektywny, stanowiąc
wytyczne dla organów finansowych i innych
wykonawców, na których nakłada obowiązek
realizacji dochodów i przychodów określonych
w planie oraz wydatków i rozchodów
w zaplanowanych wysokościach.
Budowa budżetu państwa
Budżet państwa składa się z trzech części
odpowiadających organom władzy państwa.
Budżet państwa
Ustawodawcza
Sejm i Senat
Wykonawcza
Prezydent RP
Rada Ministrów
Kontroli i ochrony państwa,
sądów i trybunałów oraz
administracji rządowej
Dysponenci budżetu państwa
Dysponentami części budżetowych są kierownicy
wymienionych organów, a w zakresie administracji rządowej
naczelne i centralne organy (ministrowie) oraz wojewodowie.
Dysponentami
środków
budżetowych
są
podporządkowane im jednostki.
Rozróżnia się:
- państwowe jednostki budżetowe, które są dysponentami
środków budżetu państwa
- gminne, powiatowe i wojewódzkie jednostki budżetowe,
które są dysponentami środków budżetów gminnych,
powiatowych i wojewódzkich.
Trzystopniowa struktura
organizacyjna
dysponentów środków budżetu
państwa
I stopnia
Państwowe jednostki budżetowe
Np. ministrowie kierujący określonym resortem,
wojewodowie, którym minister przyznał uprawnienia dysponentów
II stopnia
Państwowe jednostki budżetowe podległe
bezpośrednio dysponentom I stopnia
III stopnia
Państwowe jednostki budżetowe podległe
bezpośrednio dysponentom II stopnia
Np. szkoły
Dochody publiczne
Dochody publiczne (budżetowe) są to
należne lub faktyczne wpływy środków
pieniężnych
do
budżetów
publicznych
pobierane przez organy finansowe lub przez
jednostki budżetowe, które zrealizowane
dochody przekazują do organów finansowych,
ze względu na powiązanie z budżetem
systemem brutto.
Przychody publiczne
Przychodami publicznymi (budżetowymi) są:
a)
przychody budżetów publicznych ze sprzedaży
papierów wartościowych i majątku, otrzymanych
pożyczek i kredytów oraz spłat udzielonych pożyczek
b) przychody publicznych zakładów budżetowych,
gospodarstw pomocniczych, środków specjalnych,
funduszy celowych i państwowych osób prawnych
przeznaczone na pokrywanie ich wydatków, ze względu
na powiązania z budżetem systemem netto.
Wydatki publiczne
Wydatkami publicznymi (budżetowymi) są:
a) wydatki budżetów publicznych przeznaczone na
realizację zadań publicznych i dokonywane w formie
pokrywania wydatków jednostek budżetowych ze
względu na ich powiązanie z budżetem systemem
brutto oraz w formie subwencji i dotacji dla innych
podmiotów,
b) wydatki publicznych zakładów budżetowych,
gospodarstw pomocniczych, środków specjalnych,
funduszy celowych i państwowych osób prawnych
pokrywane z osiąganych przychodów, ze względu na
powiązania z budżetem systemem netto.
Rozchody publiczne
Rozchodami publicznymi (budżetowymi)
jest wykup papierów wartościowych, spłaty
otrzymanych pożyczek i kredytów oraz
udzielone pożyczki.
System budżetowy państwa
System budżetowy państwa to
zespół
urządzeń
społecznych
regulowanych przepisami prawnymi, za
pomocą
których
państwo
tworzy
scentralizowane zasoby pieniężne i
kieruje je na zaspakajanie potrzeb
państwowych,
stosując
zasadę
bezzwrotności.
Gospodarka budżetowa
Gospodarka budżetowa obejmuje wszystkie
czynności związane z gromadzeniem i
wydatkowaniem środków budżetowych, a w
szczególności:
a) planowanie budżetowe,
b) gromadzenie dochodów budżetowych,
c) dokonywanie wydatków budżetowych,
d) kontrolowanie wydatków budżetowych.
Polityka budżetowa
Polityka budżetowa, zajmuje się organizacją
i kierowanie gospodarką budżetową
państwa poprzez odpowiednie organy państwowe.
Polityka budżetowa polega m.in. na właściwym
wyborze źródeł dochodów budżetowych, stosowaniu
uzasadnionych ulg i zwolnień, określeniu wysokości
i struktury wydatków stosownie do
hierarchii potrzeb.
Podstawą systemu budżetowego jest ustawa z 26 listopada
1998 roku o finansach publicznych.
Funkcje budżetu
kontrolna
stymulująca
fiskalna
stabilizacyjna
alokacyjna
rozdzielcza
FUNKCJE
BUDŻETU
Funkcje budżetu
Funkcja rozdzielcza (redystrybucyjna) budżetu
polega na przyjmowaniu przez Skarb Państwa części
środków pieniężnych od przedsiębiorców i ludności
(podatki, opłaty) oraz na rozdzielaniu ich na określone
cele.
Funkcja alokacyjna budżetu polega na tym, że
państwo wpływa na alokację czynników wytwórczych
i wytworzonych produktów. Przepływy
strumieni pieniężnych w formie dochodów i wydatków
wpływa na wysokość konsumpcji, sposób oszczędzania
oraz inwestowania przez podmioty gospodarujące.
Funkcje budżetu
Funkcja stabilizacyjna (wyrównawcza) budżetu
polega na wykorzystaniu dochodów i wydatków
budżetowych do kształtowania sytuacji społeczno-
ekonomicznej kraju, np. przeciwdziałanie inflacji.
Funkcja fiskalna (skarbowa) budżetu wynika z
polityki
skarbowej
państwa
zmierzającej
do
osiągnięcia jak największych wpływów z podatków i
opłat, pozwalających pokryć wydatki uważane za
społecznie niezbędne.
Funkcje budżetu
Funkcja stymulacyjna (bodźcowa) budżetu wiąże
się z oddziaływaniem państwa pobudzającym lub
hamującym określone zjawiska i procesy gospodarcze.
Funkcja kontrolna budżetu wiąże się z jego funkcją
rozdzielczą. Polega na gromadzeniu dochodów oraz
kontroli ich redystrybucji w celu wykrycia ewentualnych
nieprawidłowości. Kontrola może obejmować:
a) planowanie budżetu (kontrola wstępna)
b) tok realizacji budżetu (kontrola bieżąca)
c) wykonanie budżetu (kontrola sprawozdawcza)
Zasady budżetowe
Typowe zasady budżetowe
ZASADA JEDNOŚCI BUDŻETU
ZASADA POWSZECHNOŚCI
ZASADA SZCZEGÓŁOWOŚCI
ZASADA RÓWNOWAGI BUDŻETOWEJ
ZASADA ROCZNEGO BUDŻETOWANIA
ZASADA JAWNOŚCI
ZASADA PRZEJRZYSTOŚCI
Klasyfikacja budżetowa
Klasyfikacja budżetowa to jednolity system symboli
cyfrowych służący grupowaniu dochodów i wydatków oraz
przychodów i rozchodów budżetowych według określonych
zasad i kryteriów.
System klasyfikacji budżetowej w Polsce jest jednolity dla
budżetu państwa i budżetów samorządów terytorialnych.
Od 1 stycznia 2001 r. obowiązuje klasyfikacja dochodów i
wydatków oraz przychodów i rozchodów uregulowana
rozporządzeniem Ministra Finansów z dn. 25.03.2003
dostosowana do Polskiej Klasyfikacji Działalności (PKD).
POLITYKA PIENIĘŻNA
(monetarna)
Państwo o gospodarce rynkowej, akceptując prawa rządzące
rynkiem, nie może zrezygnować z oddziaływania na gospodarkę
kraju.
Do podstawowych instrumentów ekonomicznych, za pomocą
których państwo może oddziaływać na gospodarkę, należą:
1)
polityka fiskalna, stanowiąca domenę systemu budżetowego,
a szczególnie systemu podatkowego, której celem jest
dostarczanie państwu niezbędnych dochodów,
2)
polityka ochrony społeczno-socjalnej, która jest domeną
systemu ubezpieczeniowego, mająca na celu zabezpieczenie
ludności i jej majątku,
3)
polityka pieniężna (monetarna), objęta systemem bankowym.
CELE POLITYKI PIENIĘŻNEJ
Główne cele polityki pieniężnej:
Ochrona wartości pieniądza (złotówki)
Regulowanie podaży pieniądza
i zachowanie
tzw. bezpieczeństwa
walutowego względem zagranicy
CELE POLITYKI PIENIĘŻNEJ
Wymienione powyżej cele przyczyniają
się do realizacji celów globalnych tj:
wzrost gospodarczy i stopy
życiowej,
przeciwdziałanie recesji,
przeciwdziałanie bezrobociu,
przeciwdziałanie inflacji
.
POLITYKA PIENIĘŻNA -
definicja
Polityka pieniężna (monetarna) to
systematyczne działanie mające na celu
zapewnienie stabilności cen.
Politykę pieniężną państwa prowadzi bank
centralny
lub
inna
instytucja
rządowa
upoważniona do realizacji tej funkcji.
Oddziałuje ona na poziom podaży pieniądza
oraz na kursy walutowe.
POPYT PIENIĄDZA - definicja
Popyt na pieniądz to zgłaszane
zapotrzebowanie na określone zasoby
pieniężne w określonym czasie i w
określonych warunkach.
Zapotrzebowanie na pieniądz wiąże się z
udziałem pieniądza w transakcjach handlowych
(kupna-sprzedaży) oraz z innymi potrzebami
pieniężnymi podmiotów gospodarujących.
PODAŻ PIENIĄDZA - definicja
Podaż pieniądza to ilość pieniądza dostępna w
gospodarce.
Podaż pieniądza to znajdujące się w obiegu:
MONETY
DEPOZYTY
NA
RACHUNKACH
BANKOWYCH
BANKNOTY
Politykę monetarną dzieli się
na:
POLITYKA MONETARNA
Polityka restrykcyjna
(twarda)
Ma na celu zmniejszenie podaży
pieniądza poprzez podwyższanie
stopy dyskontowej, podwyższenie
poziomu rezerw obowiązkowych
oraz sprzedaż na otwartym rynku.
Jest to polityka antyinflacyjna.
Polityka ekspansywna
(miękka)
Ma na celu zwiększenie podaży
pieniądza poprzez obniżenie
stopy dyskontowej, obniżenie
poziomu rezerw obowiązkowych,
zakupy na otwartym rynku.
Polityka pieniężna oparta na
ilościowej teorii pieniądza I.
Fishera
Polityka ta nazywana jest czasem polityką
pasywną i kieruje się zasadą dostosowywania
wielkości podaży pieniądza do zmian w realnej
podaży wszelkich dóbr i usług.
Według teorii I. Fishera można to osiągnąć
poprzez
wykorzystywania
ilościowych
i
jakościowych pośrednich instrumentów polityki
pieniężnej, bez ingerencji w mechanizm rynku.
Polityka pieniężna oparta na
ilościowej teorii pieniądza I.
Fishera
Pierwszy rodzaj instrumentów określa kwotę
refinansowania banków komercyjnych i wszelkich
podmiotów pozabankowych przez bank centralny.
Drugi rodzaj instrumentów odnosi się do
dostępnych bankom warunków, form i kosztów
tego
refinansowania
pieniądzem
banku
centralnego.
Bank centralny korzysta z tych instrumentów, by
kontrolować ogólną stabilność podaży pieniądza.
PODSTAWOWE INSTRUMENTY
POLITYKI PIENIĘŻNEJ
Instrumenty polityki pieniężnej
KONTROLI GŁÓWNEJ
KONROLI SELEKTYWNEJ
ODDZIAŁYWANIA
PRZEZ PERSWAZJĘ
Zmiana oficjalnej
stopy redyskontowej
Operacje otwartego
rynku
Kontrola
stóp procentowych,
udzielonych pożyczek,
Przekazywanie
wszelkich uwag
i sugestii w stronę
polityki banków
komercyjnych
System minimalnych
rezerw obowiązkowych
Polityka selektywna
wskaźników
rezerwowych
PIENIĄDZ w polityce
monetarnej
PIENIĄDZ – definicja
Pieniądz
jest
to
środek
wymiany,
powszechnie przyjmowany jako zapłata
w transakcjach gospodarczych.
W Polsce prawnym środkiem płatniczym
jest złoty podzielony na 100 groszy.
PIENIĄDZ - cechy
Cechy pieniądza:
TRWAŁOŚĆ – nie ulega łatwo zepsuciu i zniszczeniu
PRZENOŚNOŚĆ – nie powinien być ciężki, nie powinien mieć dużej
objętości, powinien umożliwiać przenoszenie znacznej wartości
PODZIELNOŚĆ – środek pełniący funkcję pieniądza musi być
podzielny na małe jednostki bez straty wartości,
np. grosz ma wartość 0,01 zł
OGRANICZONA PODAŻ – ponieważ, co istnieje w nieograniczonej
podaży, nie może pełnić funkcji pieniądza.
FORMY PIENIĄDZA
PIENIĄDZ
GOTÓWKOWY
(realny)
BEZGOTÓWKOWY
(bankowy, rozrachunkowy)
(pieniądz skrupulatny)
PIENIĄDZ
PAPIEROWY
w postaci banknotów
(bilety banku centralnego)
PIENIĄDZ
METALOWY
w postaci monet
(bilon metalowy)
KREACJA PIENIĄDZA
BANKOWEGO
Kreacja pieniądza bankowego odbywa się na
podstawie powierzonych bankom w formie
depozytów
środków
pieniężnych
oraz
przeprowadzania bezgotówkowych rozliczeń
między
podmiotami
gospodarczymi,
posiadającymi rachunki w bankach.
Wkłady gotówkowe
Bank komercyjny
Kredyty
FUNKCJE PIENIĄDZA
W praktyce pieniądz spełnia funkcje
:
MIERNIKA WARTOŚCI
ŚRODKA WYMIANY
ŚRODKA PŁATNICZEGO
ŚRODKA TEZAURYZACJI
PIENIĄDZA ŚWIATOWEGO
WALUTA
PIENIĄDZ PONADNARODOWY
FUNKCJE PIENIĄDZA -
szczegóły
MIERNIK
WARTOŚCI
–
określa
wartość
produktów, ustalając ceny, umożliwia ich sprzedaż
i kupno, wyraża wysokość zobowiązań i różnego
rodzaju świadczeń zachodzących między różnymi
podmiotami gospodarującymi, określa wartość
majątku.
ŚRODEK WYMIANY – pozwala na dokonywanie
transakcji kupna-sprzedaży rozdzielonych od siebie
w czasie i przestrzeni.
FUNKCJE PIENIĄDZA -
szczegóły
ŚRODEK PŁATNICZY – umożliwia dokonanie
płatności odroczonych w czasie, występuje w chwili
regulowania płatności związanych z należnościami i
zobowiązaniami.
ŚRODEK TEZAURYZACJI (skarbienie, gromadzenie) –
pieniądz jest narzędziem gromadzenia rezerwy
pieniężnej; służy utrzymaniu siły nabywczej od chwili
uzyskania przychodów do chwili wydatkowania ich na
dowolny cel.
Pieniądz papierowy nie zawsze jest dobrym środkiem
tezauryzacji, szczególnie przy inflacyjnym wzroście
cen, kiedy jego siła nabywcza maleje.
FUNKCJE PIENIĄDZA -
szczegóły
PIENIĄDZ ŚWIATOWY – spełnia wszystkie
wymienione funkcje w rozliczeniach
międzynarodowych.
Funkcje pieniądza światowego spełniają:
Waluta (jednostki) pieniądza narodowego
państw o najwyżej rozwiniętych
gospodarkach: np. dolar USA, funt brytyjski,
jen japoński, frank szwajcarski
Pieniądz ponadnarodowy: EURO, SDR
PIENIĄDZ PONADNARODOWY
PIENIĄDZ PONADNARODOWY
EURO
Jest jednolitą walutą Unii
Europejskiej, emitowaną przez
Europejski Bank Centralny.
Funkcjonuje od 01.01.1999 r.
SDR
(Specjal Drawing Right)
(Specjalne Prawa Ciągnienia)
utworzony w końcu lat 60-tych, przez
Międzynarodowy Fundusz Walutowy;
ma postać abstrakcyjną, gdyż jego
cyrkulacja oparta jest na
uzgodnieniach rządów i banków
centralnych, które zobowiązały się
stosować tę jednostkę we
wzajemnych rozliczeniach
Instytucje polityki pieniężnej
w Polsce
Narodowy Bank Polski (NBP)
(bank
centralny)
Rada Polityki Pieniężnej
Komisja Nadzoru Finansowego
BANK CENTRALNY (NBP)
W polityce monetarnej najważniejszą
rolę pełni instytucja banku centralnego.
W Polsce rolę tę pełni Narodowy Bank
Polski (NBP).
GŁÓWNE FUNKCJE
BANKU CENTRALNEGO
NBP pełni funkcje:
BANKU EMISYJNEGO
BANKU BANKÓW
CENTRALNEGO BANKU PAŃSTWA
BANK EMISYJNY
NBP ma wyłączne prawo emitowania znaków
pieniężnych będących prawnym środkiem
płatniczym w Polsce.
NBP określa wielkość ich emisji oraz moment
wprowadzenia do obiegu, za którego płynność
odpowiada.
Ponadto, organizuje obieg pieniężny i reguluje
ilość pieniądza w obiegu.
BANK BANKÓW
NBP pełni w stosunku do banków funkcje regulacyjne, które mają
na celu zapewnienie bezpieczeństwa depozytów zgromadzonych
w bankach oraz stabilności sektora bankowego.
Organizuje system rozliczeń pieniężnych, prowadzi bieżące
rozrachunki międzybankowe i aktywnie uczestniczy
w międzybankowym rynku pieniężnym.
Narodowy Bank Polski jest odpowiedzialny za stabilność
i bezpieczeństwo całego systemu bankowego.
Pełniąc funkcję banku banków, sprawuje kontrolę nad
działalnością banków, a w szczególności nad przestrzeganiem
przepisów prawa bankowego.
Ponadto NBP nadzoruje systemy płatności w Polsce.
CENTRALNY BANK PAŃSTWA
Narodowy Bank Polski
prowadzi obsługę bankową budżetu
państwa,
prowadzi rachunki bankowe:
rządu i centralnych instytucji państwowych,
państwowych funduszy celowych,
państwowych jednostek budżetowych
oraz realizuje ich zlecenia płatnicze.
Prezes NBP
Prezes NBP jest powoływany przez Sejm na
wniosek Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej
na 6-letnią kadencję.
Jest
odpowiedzialny
za
organizację
i
funkcjonowanie Narodowego Banku Polskiego.
Ta sama osoba nie może być Prezesem NBP
dłużej niż dwie kadencje.
Prezes NBP
Prezes NBP jest:
jest przełożonym wszystkich pracowników NBP,
przewodniczy Radzie Polityki Pieniężnej, Zarządowi NBP,
reprezentuje NBP na zewnątrz.
reprezentuje interesy Rzeczypospolitej Polskiej
w międzynarodowych instytucjach bankowych
oraz, o ile Rada Ministrów nie postanowi
inaczej, w międzynarodowych instytucjach finansowych,
Prezes NBP przy wydawaniu zarządzeń podlegających
ogłoszeniu oraz decyzji administracyjnych ma prawo
używania pieczęci z godłem państwowym.
Rada Polityki Pieniężnej -
skład
Przewodniczący Rady
(Prezes NBP)
3 członków
powołanych przez
Prezydenta RP
3 członków
powołanych przez
Sejm
3 członków
powołanych przez
Senat
Rada Polityki Pieniężnej
Zadaniem Rady Polityki Pieniężnej jest coroczne
ustalanie założeń polityki pieniężnej oraz
podstawowych zasad jej realizacji.
Rada ustala wysokość podstawowych stóp
procentowych,
określa
zasady
operacji
otwartego rynku oraz ustala zasady i tryb
naliczania
i
utrzymywania
rezerwy
obowiązkowej. Zatwierdza plan finansowy banku
centralnego oraz sprawozdanie z działalności
NBP.
Zarząd NBP
Zarząd kieruje działalnością NBP.
Podstawowym zadaniem Zarządu jest:
realizacja uchwał Rady Polityki Pieniężnej,
uchwalanie i realizowanie planu działalności
NBP
wykonywanie zatwierdzonego przez Radę planu
finansowego,
realizacja zadań z zakresu polityki kursowej i
systemu płatniczego.
KOMISJA NADZORU
FINANSOWEGO
Komisja Nadzoru Finansowego sprawuje nadzór nad:
sektorem bankowym,
rynkiem
kapitałowym,
ubezpieczeniowym
i
emerytalnym
nad instytucjami pieniądza elektronicznego.
Celem
nadzoru
nad
rynkiem
finansowym
jest
zapewnienie prawidłowego funkcjonowania tego rynku,
jego stabilności, bezpieczeństwa oraz przejrzystości,
zaufania do rynku finansowego, a także zapewnienie
ochrony interesów uczestników tego rynku.
Nadzór nad działalnością KNF sprawuje Prezes RM.
ZADANIA
KOMISJI NADZORU
FINANSOWEGO
podejmowanie działań służących prawidłowemu
funkcjonowaniu rynku finansowego;
podejmowanie działań mających na celu rozwój rynku
finansowego i jego konkurencyjności;
podejmowanie działań edukacyjnych i informacyjnych
w zakresie funkcjonowania rynku finansowego;
udział w przygotowywaniu projektów aktów prawnych
w zakresie nadzoru nad rynkiem finansowym;
ZADANIA
KOMISJI NADZORU
FINANSOWEGO
stwarzanie możliwości polubownego i
pojednawczego rozstrzygania sporów między
uczestnikami rynku finansowego, w szczególności
sporów wynikających ze stosunków umownych
między podmiotami podlegającymi nadzorowi
Komisji a odbiorcami usług świadczonych przez te
podmioty;
wykonywanie innych zadań określonych ustawami.
Inflacja a siła nabywcza
pieniądza
Inflacja
to zjawisko monetarne wywołane
szybkim wzrostem cen na rynku, czego skutkiem
jest gwałtowny spadek wartości pieniądza
(obniżanie się siły nabywczej pieniądza).
Siła nabywcza pieniądza
to ilość różnych
produktów, które można kupić w określonym
momencie lub okresie za określoną wartość
pieniądza.
Przyczyny INFLACJI
nadmierna emisja pieniędzy
nieproporcjonalna do wzrostu
gospodarczego, prowadzona poprzez:
dodruk banknotów niemających pokrycia,
oprocentowanie pieniędzy
działalność kredytową banków
komercyjnych tzw. "bankowa kreacja
pieniądza"
Przyczyny INFLACJI
niespodziewany i gwałtowny wzrost kosztów
produkcyjnych (np. surowców energetycznych),
który prowadzi do ograniczenia zagregowanej
podaży;
wzrost zagregowanego popytu w gospodarce;
niezrównoważony budżet państwa (wydatki
z budżetu przewyższają wpływy);
Przyczyny INFLACJI
przeinwestowanie
gospodarki
(nadmierne
rozwinięcie
procesu
inwestycyjnego
finansowanego przez państwo);
ingerencja państwa w politykę emisyjną Banku
Centralnego, co prowadzi w rezultacie do
nadmiernej ilości pieniądza;
wadliwa struktura gospodarki;
Przyczyny INFLACJI
import inflacji (wraz ze wzrostem cen artykułów
importowanych przez dany kraj następuje wzrost
kosztów produkcji, a co za tym idzie wzrost cen);
długookresowe dodatnie saldo bilansu
handlowego (nadwyżka eksportu nad importem);
monopolizacja gospodarki;
zadłużenie głównych przedsiębiorstw w danym
sektorze.
INFLACJA – rodzaje
Rodzaje inflacji według kryterium TEMPA
PEŁZAJĄCA
KROCZĄCA
GALOPUJĄCA
HIPERINFLACJA
INFLACJA - rodzaje
inflację pełzającą (do kilku procent w skali
rocznej), nie powodującą zakłóceń w przebiegu
procesów gospodarczych, poddającą się kontroli.
inflację kroczącą (z reguły do kilkunastu procent
rocznie), gdy oczekiwania inflacyjne wywołują
określone zachowania podmiotów gospodarczych
wzmagające ten proces, przy czym zaczyna się
ona
wymykać
kontroli.
INFLACJA - rodzaje
inflację galopującą (powyżej 20%), powodującą
narastające zakłócenia w przebiegu procesów
gospodarczych, osłabienie systemów motywacyjnych,
a w rezultacie zahamowanie wzrostu
gospodarczego
hiperinflację, gdy natężenie procesów
inflacyjnych uniemożliwia racjonalne gospodarowanie
z powodu niemożności prowadzenia rachunku
ekonomicznego, planowania działań gospodarczych,
nieskuteczności systemów motywacyjnych, co
prowadzi do anarchizacji życia społecznego.
INFLACJA – rodzaje
Rodzaje inflacji według kryterium
PRZYCZYNY
POPYTOWA
KOSZTOWA
WEWNĘTRZNA
IMPORTOWA
BUDŻETOWA
KREDYTOWA
PŁACOWA
PIENIĘŻNA
ENDOGENICZNA
EGZOGENICZNA
INFLACJA – rodzaje
Rodzaje inflacji według kryterium
PRZEJAWIANIA SIĘ oraz SKUTKÓW
OTWARTA
TŁUMIONA
JAWNA
UKRYTA
INFLACJA – rodzaje
Rodzaje inflacji według kryterium zależności
od innych kategorii makroekonomicznych
STRATOINFLACJA
STAGFLACJA
STUMPFLACJA
INFLACJA – rodzaje
Rodzaje inflacji według
kryterium całokształtu
stosunków ekonomicznych
w kraju
CYWILIZOWANA
BARBARZYŃSKA
Rodzaje inflacji
według kryterium
CZASU
SEKULARNA
OKRESOWA
INFLACJA - miary
Najpopularniejszą miarą inflacji jest
indeks wzrostu cen towarów i usług
konsumpcyjnych (CPI).
Drugą miarą inflacji jest indeks cen
producentów (PPI).
CPI (Consumer Price Index)
CPI – indeks wzrostu cen towarów i usług konsumpcyjnych.
Jest średnią ważoną cen towarów i usług nabywanych
przez przeciętne gospodarstwo domowe. Przy obliczaniu
indeksu bierze się pod uwagę tzw. statystyczny koszyk
zakupów. W Polsce, GUS tworzy koszyk na
podstawie badań budżetów gospodarstw domowych; co
roku ustala ile i czego kupuje "uśrednione" gospodarstwo
domowe, a także jaki jest udział poszczególnych
produktów i usług w łącznych wydatkach.
Na podstawie obserwacji zmian cen tak dobranych
towarów i usług (ich lista liczy ok. 2 tys. pozycji, a ceny
sprawdza się raz lub dwa razy w miesiącu) GUS oblicza
wskaźnik inflacji.
PPI (Producer Price Index)
PPI - Indeks cen dóbr produkcyjnych, nazywany
dawniej wskaźnikiem cen hurtowych, służy do
pomiaru cen ustalonych przez producentów na
różnych etapach produkcji.
Ten makrowskaźnik został wprowadzony w 1890 roku
(w USA) i jest najstarszym nieprzerwanie
obliczanym indeksem przez Departament Pracy (w
USA). Wzrost tego wskaźnika pozwala przewidzieć
niebezpieczeństwo inflacji.
Nie ma jednoznacznego sposobu obliczania tego
indeksu, co powoduje, że budzi on mniejsze
zainteresowanie niż indeks cen konsumpcyjnych (CPI).
INFLACJA
a polityka monetarna państwa
Początkowo procesy inflacyjne występowały tylko w
okresach ożywienia koniunktury gospodarczej. Współcześnie
towarzyszą one każdej fazie cyklu gospodarczego.
Pojawiły się w związku z tym nowe pojęcia: stagflacja i
Ograniczenie inflacji lub przeciwdziałanie jej wystąpieniu
wymaga odpowiedniej polityki państwa w zakresie
kształtowania
dochodów
społeczeństwa,
ograniczania
deficytu budżetowego (polityka fiskalna), kontroli emisji
pieniądza przez bank centralny i kreacji pieniądza
kredytowego
przez
banki
komercyjne
(polityka
monetarna).
KONIEC