Leki 

Leki 





-adrenolityczne (LBA) 

-adrenolityczne (LBA) 

Antagoniści kanału 

Antagoniści kanału 

wapniowego

wapniowego

 

 

Pro-leki

Pro-leki

Anita 

Borowska
Paulina Tudaj
Kamil 

Szymczak
Joanna 

Madziała
Karolina 

Karska

 

 

LEKI -adrenolityczne 

(LAB)

Anita Borowska

 

 

• LEKI 

1

-ADRENOLITYCZNE

• LEKI 

1

,

2

-ADRENOLITYCZNE

• LEKI ,-ADRENOLITYCZNE

pochodne 

aryloksyalkiloaminopropan

olu

ugrupowanie 

izopropylowe/tertbutylo

we=                     

powinowactwo do 

receptora  izomerów 

lewoskrętnych

           

 

 

LEKI 

LEKI 





1-

1-

ADRENOLITYCZNE

ADRENOLITYCZNE

- obecność ugrupowania 
karbonylowego/ 
eterowego w 
podstawniku

- pochodne  
jednopierścieniowe z 
podstawnikiem w 
pozycji para 

 

 

LEKI 

LEKI 





1-ADRENOLITYCZNE 

1-ADRENOLITYCZNE 

c.d.

c.d.

- pochodna benzopiranu

- działanie 
wazodilatacyjne

- selektywność wyższa 
niż innych 
kardioselektywnych -

blokerów

Stereospecyficzność działania:

- D-izomer wykazuje silne antagonistyczne działanie 



1

-

selektywne i wazodilatacyjne

- L-izomer w niewielkim stopniu blokuje receptory  ale działa 

wazodilatacyjnie przez wpływ na poziom śródbłonkowego NO

Działanie hipotensyjne porównywalne z I-ACE (enalapril), 
blokerami kanału wapniowego (nifedypina), innymi -blokerami 

(metaprolol)

 

 

LEKI 

LEKI 





1,

1,





2-

2-

ADRENOLITYCZNE

ADRENOLITYCZNE

-pochodne 
jednopierścieniowe z 
podstawnikiem 
alkiloksy w pozycji 
orto

- pochodne wielopierścieniowe

pochodne 

aryloksyalkiloaminopropan

olu

 

 

LEKI 

LEKI 





1,

1,





2-ADRENOLITYCZNE 

2-ADRENOLITYCZNE 

c.d.

c.d.

Sotalol  BIOSOTAL DAROB, GILUCOR, 
SETOHEXAL

N-[4-[1-hydroksy-2-[(1-metyloetylo)-
amino]etylo]fenylo]-metanosulfonamid

- pochodna 
aryloaminoetanolu

- blokuje receptory  

i kanały potasowe 
zależne od 
potencjału

 

 

LEKI 

LEKI 





,

,





-ADRENOLITYCZNE

-ADRENOLITYCZNE

Labetalol:

-4 izomery optyczne, w preparatach 
równe ich ilości

- RR ma większą aktywność blokowania 
receptorów  i słabszą  niż mieszanina 

równocząsteczkowa

- SR ma największą aktywność 
blokowania receptorów 

Karwedilol:

- Izomer S(-) wykazuje 
efekt -blokujący

 

 

MECHANIZM 

MECHANIZM 

DZIAŁANIA

DZIAŁANIA

NARZĄD

- adrenoerceptory

- adrenoreceptory

A: postsynaptyczne

SERCE



1

 nieznaczny  kurczliwości 

in vitro



1 

 

2  

 częstotliwości, 

przewodnictwa i siły

NERKI 

- uwalnianie reniny



1 

 

2  



MIĘŚNIE GŁADKIE

naczyń, zwieraczy, oskrzeli



1        

skurcz



2  

 

1     

rozkurcz

PRZEWÓD POKARMOWY
-mięśnie gładkie
-

zwieracze



1 

skurcz, 

2 

rozkurcz



1 

skurcz



2  

 

1     

rozkurcz

UKŁAD MOCZOWO-PŁCIOWY  
zwieracze



1        

skurcz



2  

 

1     

rozkurcz

OKO     mięsień promienisty 
źrenicy



1        

skurcz

WATROBA

- glikogenoliza       - 
uwalnianie K+



?  

       hiperglikemia



2  

 

1     

 hiperglikemia

MIĘŚNIE SZKIELETOWE
- glikogenoliza
- uwalnianie K

+

 



2  

 

1 

kwas mlekowy 

TKANKA TŁUSZCZOWA
- lipoliza



2 

 hamowanie



2  

 

1 



TRZUSTKA
- uwalnianie insuliny



2 

 hamowanie



2  

 

1 



TROMBOCYTY

- agregacja



2 

  zwiększanie



2  

 

1 

hamowanie

B: presynaptyczne

ZAKOŃCZENIA NERWÓW
NA-ERGICZNYCH 
- uwalnianie NA



2 

 hamowanie 



2  

 

1

 

ZAKOŃCZENIA NERWÓW
Ach-ERGICZNYCH

- uwalnianie ACh



2 

 hamowanie

 

 

MECHANIZM DZIAŁANIA C. 

MECHANIZM DZIAŁANIA C. 

D.

D.

Zablokowanie receptorów -adrenergicznych:

- znosi wpływ amin katecholowych na serce, mięśnie gładkie oraz 

metabolizm węglowodanów, tłuszczów i zużycie tlenu przez 

tkanki

- hamuje, wywołany przez adrenalinę, wzrost stężenia glukozy i 

wolnych kwasów tłuszczowych w surowicy krwi

Niektóre -adreniolityki jak pindolol, oksprenolol, alpernolol 

wykazują także aktywność agonistyczną w stosunku do 

receptorów -adrenergicznych. Leki takie chronią serce przed 

pobudzającym wpływem amin katecholowych, ale przy tym 

działają słabo pobudzająco na serce. 

 

 

ZASTOSOWANIE 

ZASTOSOWANIE 





-

-

ADRENOLITYKÓW 

ADRENOLITYKÓW 

- choroba 
niedokrwienna serca

- nadciśnienie tętnicze
- zaburzenia rytmu 
serca

  

-jaskra (tymolol, betaksolol, karteolol) = obniżenie 
ciśnienia śródgałkowego

 - nerwica lękow, abstynencja alkoholowa, migrena 
(propranolol) 

 

 





-ADRENOLITYKI W 

-ADRENOLITYKI W 

CHOROBIE NIEDOKRWIENNEJ 

CHOROBIE NIEDOKRWIENNEJ 

SERCA

SERCA

Choroba niedokrwienna serca zwana też ch. wieńcową, dusznicą bolesną jest 
zespołem objawów chorobowych będących następstwem przewlekłego stanu 
niedostatecznego zaopatrzenia komórek mięśnia sercowego w tlen i substancje 
odżywcze. Następuje tak na skutek zaburzenia równowagi pomiędzy 
zapotrzebowaniem a możliwością ich dostarczenia np. z powodu zmienionych 
miażdżycowo lub obkurczonych naczyń wieńcowych. 

Ultrasonografia 
wewnątrzwieńcowa - na 
zielono zaznaczono blaszkę 
miażdżycową zawężającą 
światło naczynia

Petogeneza
W ponad 90% przypadków odpowiedzialna za chorobę jest miażdżyca tętnic 
wieńcowych doprowadzająca do ich zwężenia i tym samym upośledzeniu 
przepływu wieńcowego. Jednakże w pozostałych przypadkach za mechanizm 
niedokrwienia odpowiedzialne są inne mechanizmy:
- niedokrwistość 
- hipotonia lub hipowolemia 
- niewydolność oddechowa 
- nadczynność tarczycy
- wady serca zwłaszcza
- kardiomiopatie zwłaszcza przerostowa 
- nadciśnienie tętnicze

 

 





-ADRENOLITYKI W 

-ADRENOLITYKI W 

CHOROBIE NIEDOKRWIENNEJ 

CHOROBIE NIEDOKRWIENNEJ 

SERCA c.d.

SERCA c.d.

OBJAWY
Pierwszym objawem choroby niedokrwiennej serca może być nagłe zatrzymanie 
krążenia i w przypadku braku skutecznej reanimacja nagła śmierć sercowa. 
Charakterystycznym objawem przewlekłej choroby niedokrwiennej jest ból w klatce 
piersiowej, który ma pewne cechy wyróżniające:

- zlokalizowany zamostkowo

- promieniuje
- niekiedy towarzyszą mu poty, niepokój, strach, zasłabnięcie. 
- nasila się w czasie wysiłku, stresu, pod działaniem zimna 

-ustępuje samoistnie w odpoczynku lub pod wpływem podjęzykowego                       
zastosowania nitrogliceryny. 

Lokalizacja i promieniowanie 
bólu wieńcowego

DIAGNOSTYKA
Rozpoznanie choroby niedokrwiennej serca opiera się na danych z wywiadu oraz 
nieinwazyjnych   i inwazyjnych badań kardiologicznych. Niezbędnym uzupełnieniem 
jest wykonanie badań laboratoryjnych. Badania nieinwazyjne:

-EKG spoczynkowe

-EKG wysiłkowe

-Obrazowe próby obciążeniowe (scyntygrafia perfuzyjna wysiłkowa, echokardiografia 
obciążeniowa z dobutaminą
Inwazyjne badania:
- koronarografia

 

 





-ADRENOLITYKI W 

-ADRENOLITYKI W 

CHOROBIE NIEDOKRWIENNEJ 

CHOROBIE NIEDOKRWIENNEJ 

SERCA c.d.

SERCA c.d.

-Adrenolityki mają zastosowanie w chorobie niedokrwiennej serca, 

ponieważ zmniejszają zapotrzebowanie mięśnia sercowego na tlen. 
Następuje to poprzez:

- zwolnienie rytmu serca w spoczynku i w czasie wysiłku
- spadek ciśnienia tętniczego
- zmniejszenie szybkości i zakresu skracania włókien mięśnia sercowego
- redukcję rzutu minutowego
- wydłużenie okresu rozkurczu
- poprawę metabolizmu komórkowego na korzyść glukozy i lepsze 
wykorzystanie O

2

- wpływ na homeostazę – spadek agregacji płytek, wzrost aktywności 
fibrynolitycznej

 

 





-ADRENOLITYKI W 

-ADRENOLITYKI W 

NADCIŚNIENIU TĘTNICZYM

NADCIŚNIENIU TĘTNICZYM

Blokada receptorów -adrenergicznych w aparacie 

przykłębuszkowym nerek przez leki -adrenolityczne zmniejsza 

silnie wydzielanie reniny. Pod wpływem LBA zmniejsza się 
aktywność reninowa osocza o 60-80%. 

 wydzielenie reniny ->  stężenie angiotensyny II (silnie 

kurczy naczynia)    ->  wytwarzania aldosteronu przez 

korę nadnerczy 

 napięcie 

naczyń

 wydalania jonów Na i 

H

2

O -  V płynów

 opór naczyniowy na 

obwodzie + ujemne 
działanie inotropowe i 
chronotropowe LBA = 
 ciśnienie krwi 

 

 

Klasyfikacja antagonistów 

kanału wapniowego

• Selektywność blokowania kanałów 

wapniowych zależnych od napięcia

• Kardioselektywność i selektywność 

naczyniowa

Paulina Tudaj

 

 

Klasyfikacja antagonistów 

kanału wapniowego c.d.

Klasa A.
 Selektywne blokery
kanału wapniowego:

1. gr. werapamilu
2. gr. nifedypiny
3. gr. diltiazemu

Klasa B.
Nieselektywne 

blokery

kanału wapniowego:

4. gr. flunaryzyny
5. gr. prenylaminy
6. inne

 

 

Klasa A

Selektywne blokery kanału 

wapniowego

 

 

1. GRUPA WERAPAMILU

Należą do niej pochodne 

fenyloalkiloaminy:

werapamil (ISOPTIN, STAVERAN)
gallopamil
falipamil
tiapamil (LAROCORD)

Wykazują silny wpływ na serce

 

 

Werapamil

Stereoselektywne jest jego:
• działanie terapeutyczne (S:R = 11:1)
• efekt pierwszego przejścia (S:R = 5:1)
• wiązanie z białkiem (S:R = 1:2)
• biodostępność (S:R = 1:2,5)

 

 

Działanie werapamilu:

• blokuje bramkowane napięciem 

kanały wapniowe typu L w mięśniach 
gładkich i mięśniu sercowym

• hamuje kanały sodowe i potasowe
• oraz różne typy receptorów (M-

cholinergiczne, opiatowe)

 

 

Werapamil

Izomer R(+)
• rozszerzenie 

naczyń 
wieńcowych

Izomer S(-)
• ujemne działanie 

chrono-, dromo- i 
inotropowe

• silniej hamuje 

napływ jonów Ca

+

 

do k-ek

 

 

Zastosowanie 

werapamilu:

• arytmia (niemiarowość 

nadkomorowa, niemiarowość 
komorowa wywołana chorobą 
niedokrwienną serca)

• choroba wieńcowa
• nadciśnienie

 

 

Efekty blokady kanałów 

wapniowych typu T:

mięśnie gładkie tętnic

  wazodilatacja,      

 ↓ oporu obwodowego

nerki, rdzeń nadnerczy, k-ki nerwowe

    

↓ wydzielania reniny i aldosteronu oraz 

aktywności sympatomimetycznej

mięsień sercowy

  spadek częstości serca

naczynia wieńcowe

  działania 

przeciwdziałające niedokrwieniu               

 

 

2. GRUPA NIFEDYPINY

Pochodne 1,4-dihydropirydyny:

 nifedypine (ADALAT, CORDIPIN)
 nisoldipine (BAYMYKARD, CORASOL, CORONIL)
 nitrendipine (BAYOTENSIN)
 nimodipine (NIMOTOP)
 nicardipine (ANTAGONIL)
 nilvadipine (ESCOR)
 isradipine (LOMIR, VASCAL)
 felodipine (MODIP, MONUBAL)
 almodipine

Wykazują silne działanie na naczynia

 

 

Budowa chemiczna a 

działanie

Nifedypina; R= CH

3

Nisoldypina; R= -CH

2

-CH(CH

3

)

2

 

 

Nitrendypina; R= -CH

2

-CH

3

Nicardypina; R= -CH2-CH(CH

3

)

2

 

 

 

 

Działanie nifedypiny

blokowanie kanałów wapniowych typu L w mięśniach gładkich

↓

brak otwarcia kanałów podczas pobudzenia

↓

↓ napływu jonów Ca

+

 do k-ki

↓

↓ stężenia Ca

+

 w cytozolu

↓

↓ siły skurczu mięśni

↓

silne rozszerzenie tętnic obwodowych naczyń wieńcowych

↓

↓ RR,  ↓ obciążenia mech. serca, ↓ zużycia tlenu przez serce

 

 

Nifedypinę

 stosuje się doustnie w 

monoterapii lub w skojarzeniu z 
innymi lekami hipotensyjnymi, takimi 
jak leki moczopędne i/lub leki 
hamujące aktywność układu 
współczulnego. Stosuje się również 
preparaty nifedyfiny o przedłużonym 
działaniu (Adalat-retard)

 

 

Dalszy rozwój tej klasy 

antagonistów kanału 

wapniowego miał na celu:

• zwiększenie selektywności 

naczyniowej

• poprawienie skuteczności
• optymalizację właściwości 

farmakokinetycznych

 

 

Zastosowanie innych 

preparatów pochodnych 

1,4-dihydropirydyny

nisoldypina i nikardypina

  choroba 

niedokrwienna serca, nadciśnienie

nitrendypina,

 

nilwadypina

 

i 

isradypina

  nadciśnienie tętnicze

nimodypina

 

 niedokrwienie mózgu, 

niedotlenienie mózgu spowodowane, 

np. wylewami podpajęczynówkowymi

felodypina i amylodypina

  leki 

hipotensyjne

 

 

Selektywne blokery kanału 

wapniowego

 Grupa 3 – diltiazemu (pochodne benzotiazepiny)

Diltiazem

Kamil 
Szymczak

 

 

Selektywne blokery kanału 

wapniowego

• Dilitiazem stosowany jest w 

zapobieganiu i leczeniu dusznicy 
bolesnej. Blokuje on bramkowane 
napięciem kanały wapniowe w 
mięśniach gładkich naczyń i w 
mięśniu sercowym.

 

 

Selektywne blokery kanału 

wapniowego

• Do obniżenia kurczliwości mięśnia 

sercowego wymagane jest 39-krotnie 
większe stężenie diltiazemu w osoczu 
niż do uzyskania analogicznego 
działania na mięśnie gładkie naczyń 
wieńcowych

 

 

Selektywne blokery kanału 

wapniowego

• Diltiazem zawiera 2 centra chiralne, 

możliwe są stereoizomery (+) i (-) 
oraz cis i trans. 

 

 

Selektywne blokery kanału 

wapniowego

• Aktywność farmakologiczną wykazują tylko 

enancjomery (+).

• (+)-trans-Diltiazem hamuje silnie wymiennik 

Na

+

/Ca

2+

 w mitochondriach, natomiast jego 

powinowactwo do kanałów wapniowych 
sarkolemy mięśnia sercowego jest ~60-
krotnie mniejsze niż (+)-cis-izomeru.

• W lecznictwie stosowany jest (+)-cis- 

diltiazem

 

 

Wskazania do stosowania 

selektywnych antagonistów kanału 

wapniowego

LEK

Zastosowanie

T

1/2 

[h]

Werapamil

ChNS, RR, Ar

3-7

Gallopamil

ChNS, RR, Ar

3-7

Nifedypina

RR

4-5

Nitrendypina

RR

8

Nimodypina

Niedokrwienie mózgu

1-2

Nisoldypina

ChNS, RR

8-15

Nikardypina

ChNS, RR

1-4

Nilwadypina

RR

15-20

Isradypina

RR

9

Felodypina

RR

20-25

Amlodypina

ChNS, RR, 

Diltiazem

ChNS, RR, Ar

2-7

 

 

Względna selektywność 

antagonistów kanału 

wapniowego

LEK

Selektywność

Werapamil

1

Diltiazem

7

Nifedypina

14

Nitrendypina

70

Felodypina

>100

Isradypina

>100

Nikardypina

>100

Nisoldypina

>100

Nilwadypina

>100

Werapamil = 1; stosunek siły działania na naczynia i na 

serce

 

 

Nieselektywne blokery kanału 

wapniowego

Grupa 4 – flunaryzyny

Fluarizine

Cinnarizine

 

 

Nieselektywne blokery kanału 

wapniowego

Cynaryzyna i flunaryzyna:
• blokują kanały wapniowe zależne od 

potencjału, kanały sodowe,

• hamują działanie kalmoduliny oraz 

niektórych neuroprzekaźników i 
neuromodulatorów (norepinefryny, 
dopaminy, serotoniny, histaminy, 
wazopresyny, angiotensyny, bradykininy)

• hamują silnie i długotrwale indukowany 

przez jony Ca

2+

 skurcz naczyń

 

 

Nieselektywne blokery kanału 

wapniowego

• Działanie flunaryzyny jest silniejsza 

niż cynaryzyny

• Blokując kanały wapniowe płytek 

krwi, zapobiegają agregacji płytek i 
hamują rozwój miażdżycy

 

 

Nieselektywne blokery kanału 

wapniowego

Pochodne te są stosowane w:
•  zaburzeniach naczyniowych mózgu 

na tle miażdżycy, 

• skurczu naczyń, 
• stanów pourazowych i poudarowych, 
• zaburzeniach błędnikowych
• zaburzeniach krążenia obwodowego

 

 

Nieselektywne blokery kanału 

wapniowego

Grupa 5 – prenylaminy

Prenylamine

Fendiline

 

 

Nieselektywne blokery kanału 

wapniowego

 

• Prenylamina, 

fandylina, 
lidoflazyna mają 
zastosowanie w 
chorobie 
niedokrwiennej 
serca

Lidoflazine

 

 

Nieselektywne blokery kanału 

wapniowego

Grupa 6 – inne:
Terodiline
Perhexiline
Bepridil

 

 

Nieselektywne blokery kanału 

wapniowego

Terodiline

• antagonista kanału 

wapniowego i sodowego

• działa 

antycholinergicznie, 
spazmolitycznie, 
miejscowo-znieczulająco

• zastosowanie: urologia – 

środek zmniejszający 
napięcie mięśnia 
wypieracza moczu

 

 

Nieselektywne blokery kanału 

wapniowego

Perhexiline

 

 

Nieselektywne blokery kanału 

wapniowego

• Perheskylina blokuje kanały 

wapniowe i sodowe, może również 
wpływać na poziom osoczowych 
transaminaz – 
glutaminoszczawianowooctowej i 
glutaminopyruwianowej, zasadowej 
fosfatazy i dehydrogenazy 
mleczanowej.

 

 

Nieselektywne blokery kanału 

wapniowego

• Po odstawieniu leku poziom 

wymienionych enzymów powraca do 
normy.

Perheskylina stosowana jest w:
niewydolności wieńcowej
niedokrwieniu mięśnia sercowego
zapobiegawczo w dusznicy bolesnej

 

 

Nieselektywne blokery kanału 

wapniowego

Bepridil

• blokuje kanały 

wapniowe, 
sodowe i 
potasowe

• stosowany 

zapobiegawczo w 
dusznicy bolesnej

 

 

Pro-leki

 

 

Pro-leki

• Substancja lecznicza zanim osiągnie 

dany narząd i wywoła tam efekt 
terapeutyczny musi pokonać wiele 
niekorzystnych barier. Podlega ona 
licznym, następującym po sobie 
procesom, które określa się jako 
LADME.

 

 

Pro-leki

LADME obejmują:
• Uwalnianie substancji leczniczej z 

postaci leku do płynów ustrojowych

• Wchłanianie – przemieszczenie 

substancji leczniczej z miejsca 
wchłaniania do krążenia ogólnego

• Dystrybucję 

 

 

Pro-leki

• Metabolizm
• Wydalanie substancji leczniczej oraz 

jej metabolitów (przez nerki, jelita, 
płuca, oraz ze śliną i potem)

 

 

Pro-leki

• Poszukiwanie coraz to nowych i 

doskonalenie istniejących substancji 
leczniczych obejmuje:

Badania nad nowymi formami podania
Syntezę nowych leków, analogicznych 

do istniejących, o lepszych 
właściwościach farmakokinetycznych

Syntezę pro-leków

 

 

Pro-leki

• „Pro-składnik czynny leku 

(Pro-pharmakon) – jest to substancja, 
która po podaniu ulega zmianom, 
prowadzącym do powstania związku, 
skutecznie reagującego z 
receptorem”

Albert 1958

 

 

Pro-leki

• „Lek utajony (Drag latentiation) – 

chemiczna modyfikacja biologicznie 
aktywnej substancji, która powstaje 
in vivo z substancji macierzystej 
wskutek reakcji enzymatycznych”

Harper 1962

 

 

Pro-leki

Proleki:
Substancje lecznicze połączone z 

nośnikiem

Bioprekursory

Wermuth

 

 

Pro-leki

Układ lek-nośnik

Wiązanie ulegające biodegradacji

Układ bioprekursora

Substancja 
lecznicza

Nośnik

Rozkład 
enzymatyczny

Substancja lecznicza 
= Substancja 
aktywna

Substancja 
lecznicza

Substancja 
aktywna

Biotransformac
ja

 

 

Pro-leki

• Układ lek-nośnik jest połączeniem 

leku z odpowiednim nośnikiem, 
sprzęgniętym wiązaniem ulegającym 
biodegradacji.

• Znając działanie leku i planując 

miejsce docelowego działania należy 
dążyć do zmniejszenia wpływu 
czynników działających na lek 
(enzymy, błony, komórki).

 

 

Pro-leki

• Substancje lecznicze ulegają 

inaktywacji, metabolizmowi, wiązaniu 
z białkami lub wydalaniu i nie zawsze 
docierają do przewidzianego narządu.

• Odpowiednio dobrana struktura 

połączenia „lek-nośnik” zdolna jest 
ominąć wszystkie niesprzyjające 
czynniki i przeniknąć przez 
przepuszczalne błony.

 

 

Pro-leki

• W momencie, kiedy dotrze do 

wybranego organu, układ taki musi 
ulec rozpadowi tak, aby uwolniony 
lek mógł wywrzeć swoje działanie.

 

 

Pro-leki

• Najważniejszym fragmentem w tego 

rodzaju systemach jest transportu 
leku jest nośnik. Nie może on ani 
zmieniać, ani zaburzać naturalnego 
środowiska komórkowego.

 

 

Pro-leki

Jako nośniki dla leków stosuje się:

 Komórki (>1μm; erytrocyty, przeciwciała)

 Mikrosfery (>1μm)

 Mikrokapsułki (>1μm)

 Nanosfery (<1μm)

 Nanokapsułki (<1μm)

 Liposomy (<1μm)

 Biopolimery (białka, kw.nukleinowe, 

polisacharydy)

 Syntetyczne polimery

 

 

Pro-leki

Tworzenie połączeń lek-nośnik ma na 

celu:

• Wpływanie na absorpcję, dystrybucję i 

transport

• Usuwanie nieprzyjemnych właściwości 

leków, np. gorzkiego smaku

• Zmianę rozpuszczalności, poprzez 

wpływ na lipofilność leku

 

 

Pro-leki

• Bioprekursory – substancje, które wskutek 

biotransformacji, poprzez zmianę 

struktury cząsteczki leku, zostają 

przekształcone w odpowiednie, 

biologicznie aktywne formy. 

• Warunkiem działania bioprekursorów jest 

wystarczająco duża szybkość 

biotransformacji (k

Bio

), tak aby lek osiągnął 

stężenie substancji aktywnej większe, od 

progowego stężenia działania. 

 

 

Pro-leki

• Stała szybkości biotransformacji musi 

spełniać warunek: k

Bio

>k

kel1

+k

el2

• Jeśli k

Bio

 jest odpowiednio mała i 

k

el1

<k

el2

, mamy do czynienia z formą 

depot.

 

 

Pro-leki

• Zależności kinetyczne między 

stałymi biotransformacji i stałymi 
eliminacji

Pro-
składnik 
czynny 
leku

Biotransformacja

Substancj
a aktywna

k

Bio

Eliminacja

k

el1

k

el2

Pro-składnik czynny 
leku i/lub nieaktywne 
metabolity

Substancja aktywna
i/lub aktywne
i/lub nieaktywne 
metabolity

 

 

Naturalne pro-leki:
Pro-hormony (pro-insulina)
Prowitaminy (β-karoten)
Pro-enzymy (pepsynogen)

Pro-leki

 

 

MOŻLIWOŚCI 

ZASTOSOWANI

A 

PRO-LEKÓW

Joanna Madziała

 

 

Celem tworzenia pro-leków jest optymalizacja 
różnych właściwości:

 

polepszenie parametrów farmakokinetycznych

 biotransformacji, osiągnięcie efektu 
przedłużonego działania

 zwiększenie selektywności

 zmniejszenie toksyczności i działań ubocznych

 spotęgowanie działania poprzez synergistyczne 
działanie dwóch leków

 ułatwienia w zakresie technologii postaci leku

 polepszenie cech organoleptycznych

 zwiększenie trwałości leku

 

 

POLEPSZENIE 

PARAMETRÓW 

FARMAKOKINETYCZNY

CH

 

 

Otrzymywanie leków w postaci 
ich  prekursorów jest metodą 
szeroko stosowaną w celu:

– 

Poprawy wchłaniania

•

rola współczynnika podziału 
olej/woda

•

grupy polarne i niepolarne – 
tworzenie estrów

 

 

Przykłady pro-leków z ugrupowaniem 
estrowym.

 

 

– Zwiększenia przenikania przez barierę krew-mózg 

 stymulacja OUN - acetorfan,

 choroba Parkinsona – L-DOPA

– Zmniejszenia wchłaniania w przewodzie 
pokarmowym

 sulfasalazyna

 osalazyna

 balsalazyd

–  Zwiększenia aktywności biologicznej

 famcyklowir

 walacyklowir 

 

 

Obniżenie „efektu pierwszego przejścia”

-etozolin ozolinon

Zmniejszenie szybkości uwalniania substancji 
leczniczej 
z preparatu farmaceutycznego lub w celu 
kontrolowanego uwalniania.



Wiele prekursorów leków osiąga działanie 
terapeutyczne dopiero po biotransformacji.

Leki te podaje się w formie nieczynnej, aktywacja 
następuje podczas metabolizmu.

 

 

 

 

Zwiększenie selektywności

Zwiększenie selektywności

• 21--D-glikozyd deksametazonu i 21--D-glikozyd 

prednizolon to dwa sterydowe prekursory leków, 
które mogą być wykorzystane do leczenia stanów 
zapalnych jelit. 

• Metoda aktywacji wybiórczej. 
     (fosfestrol, estramustyna, prednimustyna ulegają 

hydrolizie odpowiednio do stylbestrolu 
(fosfestrol), chlormetyny i estradiolu 
(estramustyna) oraz prednizolonu i 
chlorambucylu (prednimustyna).

Karolina 
Karska

 

 

• Acyklowir- wnika do komórek zakażonych wirusem, 

gdzie ulega stopniowej fosforylacji przy udziale 
wirusowej kinazy tymidynowej do trifosforanu 
acyklowiru. Następnie trifosforan acyklowiru reaguje z 
polimerazą DNA wirusa, co powoduje jej zablokowanie 
i w konsekwencji zahamowanie replikacji wirusa.

• Modyfikacja dystrybucji. 
     -estry terbutaliny- ibuterol i bambuterol
• Uwalnianie leku w tkance mózgowej
     -substancja czynna: fenyloetyloamina
     -czwartorzędowy nośnik: trygonelina

 

 

Zmniejszenie toksyczności i 

Zmniejszenie toksyczności i 

działań niepożądanych

działań niepożądanych

• W leczeniu białaczek u dzieci bardzo często stosuje się 

toksyczną merkaptopurynę (jako antymatabolit 

puryn). Jej toksyczność obniżono przez zastąpienie 

atomu wodoru grupy –SH odpowiednim 

podstawnikiem. 

• Bardzo toksycznymi lekami są środki alkilujące.
• Bioprekursorem o utajonych właściwościach 

alkilujących jest cyklofosfamid, którego działanie 

ujawnione zostaje w trakcie biotransformacji leku. W 

jej wyniku powstają aktywne farmakologicznie nor-N-

iperyt i akroleina. 

• Powstała w trakcie biotransformacji silnie toksyczna i 

aktywna akroleina ma również znaczenie w 

hamowaniu rozwoju nowotworów.

 

 

• Leki cytostatyczne charakteryzują się dużą 

toksycznością ogólną, która wyraża się tym, że 
działają one nie tylko na komórki nowotworowe, 
ale także na białko, polipeptydy, kwasy 
nukleinowe, substraty endogenne i w ten sposób 
zaburzają funkcjonowanie całego organizmu.

• Tworzenie pro-leków o mniejszej toksyczności 

ogólnej umożliwia metoda aktywacji wybiórczej.

• Chlormetyna jest pro-lekiem, który dopiero w 

tkankach nowotworowych, pod wpływem N-
oksydoreduktazy, tworzy pochodne azyrydyny, 
wykazujące działanie farmakologiczne.

 

 

Zwiększenie siły działania

Zwiększenie siły działania

• Pro-leki wykorzystywane są w celu zwiększenia 

synergistycznego działania dwóch leków.

• Cząsteczka sukralfatu rozpada się w soku 

żołądkowym na wodorowęglan glinu i siarczan 

sacharozy. Siarczan sacharozy tworzy warstwę 

powlekającą powierzchnię błony śluzowej. 

Powłoka ta chroni tkanki przed agresywnym 

działaniem soku żołądkowego. Ponadto wykazuje 

właściwości buforu, absorbentu i wymieniacza 

jonowego oraz wywiera wpływ na metabolizm 

kwasu arachidonowego w błonie śluzowej.

 

 

• W chemioterapii wykorzystuje się skojarzone działanie 

antybiotyków -laktamowych i inhibitorów -laktamaz.

• Sultamycylina jest podwójnym estrem ampicyliny 

(antybiotyku -laktamowego) i sulbaktamu (inhibitora 

-laktamazy).

• Sultamycylina charakteryzuje się dobrą absorbcję z 

przewodu pokarmowego (biodostępność >80%) i 
równoczesnym uwalnianiem obu składników w 
stosunku 1:1. Są to bardzo istotne korzyści, ponieważ 
ampicylina po podaniu doustnym wchłania się tylko w 
40%, natomiast subaktam ulega bardzo trudno 
resorpcji.

 

 

Ułatwienia w zakresie 

Ułatwienia w zakresie 

technologii postaci leku

technologii postaci leku

• Poprawa rozpuszczalności umożliwia stosowanie 

trudno rozpuszczalnych substancji aktywnych 
jako leków parenteralnych.

• Diazepam jest metabolizowany m.in. do N-

demetylo-diazepamu i oksazepamu. Oba związki 
są biologicznie aktywne.

• Pro-lekami o dobrej rozpuszczalności są sól 

dipotasowa klorazepatu oraz sól sodowa 
półbursztynianu oksazepamu, które metabolizują 
do aktywnych pochodnych odpowiednio N-
demetylodiazepamu i oksazepamu. 

 

 

Polepszenie cech 

Polepszenie cech 

organoleptycznych

organoleptycznych

• Pro-leki znalazły zastosowanie w pediatrii, gdzie 

leki o nieprzyjemnym i gorzkim smaku stosuje się 
w postaci pozbawionej tych cech zawiesiny.

• Skuteczne maskowanie nieprzyjemnego smaku 

uzyskuje się poprzez wprowadzenie estrów 
linkomycyny i klindamycyny. Równocześnie 
zapewnione jest dobre wchłanianie na poziomie 
leku macierzystego.

• Smak również został skorygowany w pro-lekach: 

palmitynianie chloramfenikolu i trójoctanie 
oleandomycyny.

 

 

Zwiększenie trwałości

Zwiększenie trwałości

• Witamina A

1

 jest związkiem nietrwałym- łatwo ulega 

utlenieniu, tracąc swą aktywność. Rozkład przyśpiesza 

światło i podwyższona temperatura. Octan, propionian 

i palmitynian witaminy A

1

 są trwalsze od wolnej 

postaci witaminy.

• Tokoferole (witamina E) i witamina K

3

 również łatwo 

ulegają utlenieniu. Estry tych witamin (dioctan 

witaminy K

3

= acetomenaphton i difosforan= synkavit 

oraz octan D,L,a-tokoferolu) są mniej wrażliwe na 

czynniki utleniające, a ostatni z nich wykazuje dłuższe 

działanie w organizmie, gdyż ulega stopniowej 

hydrolizie.

• Disulfid tiaminy to prekursor witaminy B

1

. Wykazuje on 

aktywność równą tiaminie, lecz posiada bardziej 

korzystne właściwości. Jest mniej toksyczny, posiada 

większą trwałość, przedłużone działanie oraz dobrą 

absorbcję z przewodu pokarmowego.

 

 

   Kardioselektywność wśród leków        

    -adrenolitycznych wykazują 

pochodne:

a) jednopierścieniowe z 
podstawnikiem alkiloksy w pozycji 
orto

b) wielopierścieniowe

c) jednopierścieniowe z 
podstawnikiem w pozycji para

QUIZ

QUIZ

 

 

Do nieselektywnych -blokerów 

należą:

a) Nebivolol, Esmolol, Betaxolol
b) Nadolol, Tymolol, Propranolol, 
c) Nadolol, Karwedilol, Labetalol

 

 

   W którym zestawie podane są 

preparaty wykazujące silny wpływ na 
serce?

a) werapamil, tiapamil, nifedypina
b) gallopamil, almodypine, felodipine
c) falipamil, werapamil, tiapamil

 

 

Jaki jest ostateczny efekt działania 
nifedypiny?

a) spadek ciśnienia tętniczego
b) spadek zużycia tlenu przez serce
c) odp. A i B są prawidłowe
d) brak poprawnej odp.

 

 

LADME to akronim odzwierciedlający w 

skrócie losy leku w ustroju, po jego 

podaniu. Nazwa pochodzi od pierwszych 

liter angielskich nazw głównych procesów, 

które zachodzą od momentu podania leku 

do jego wydalenia. Litera L oznacza:

a) uwolnienie
b) wchłanianie
c) rozmieszczenie
d) metabolizm
e) wydalanie

 

 

Perheksylina jest stosowana w:

a) niewydolności wieńcowej
b) niedokrwieniu mięśnia sercowego
c) zapobiegawczo w dusznicy 
bolesnej
d) wszystkie odpowiedzi są poprawne

 

 

Celem tworzenia pro-leków jest:

a) Zwiększenie szybkości uwalniania 
substancji leczniczej
b) Zwiększenie selektywności
c) Zmniejszenie trwałości leku
d) Wszystkie odpowiedzi są 
prawidłowe

 

 

Działanie hormonalne wywierają:

     a) chlormetyna i chlorambucil 
     b) stilbestrol i chlormetyna
     c) estradiol i chlorambucil
     d) estradiol i stilbestrol

 

 

Sultamycylina jest estrem:

   a) ampicyliny i sulbaktamu 
   b) sulbaktamu i akroleiny
   c) ampicyliny i akroleiny
   d) ampicyliny i merkaptopuryny