Liberalizm polski

Literatura:



W. Bernacki,

Liberalizm polski 1815 –

1939. Studium doktryny politycznej

Kraków 2004.



W. Bernacki,

Z dziejów polskiego

liberalizmu politycznego

, Kraków

1994.



M. Janowski,

Polska myśl liberalna do

1918 roku

, Kraków-Warszawa 1998.

Liberalizm może zaistnieć w

ustroju konstytucyjnym,

dopuszczającym minimum

swobód politycznych



Królestwo Polskie (1815-1831)



Autonomia Galicyjska (1867 –

1914)



II RP (1918-1926)



Po 1989 roku

Liberalizmowi nie

sprzyjały:



Brak własnego państwa



Niedorozwój ekonomiczny



Archaiczna struktura społeczna



Negatywny stosunek Kościoła

katolickiego (Pius IX, Syllabus, 1864)



Brak absolutyzmu

Cechy liberalizmu

polskiego



Racjonalizm - rozum kontra namiętności

Rozum jednostki jest najlepszym

narzędziem do poznawania świata

Edukacja najskuteczniejszą drogą do

przemiany społeczeństwa

Racjonalnie pojęty interes własny nie

jest sprzeczny z interesem ogółu ale

jest motorem postępu

Cechy cd.



Stosunek do państwa:

Niechęć do polityki, do władz zaborczych

Wiara w spontaniczne procesy społeczne, ALE

Władze najlepszym instrumentem w walce z

zacofaniem

Przeciw represjom ograniczającym swobody

obywatelskie, a wynikające z nienawiści

narodowej

Obrona swobód indywidualnych, lecz rząd

powinien aktywnie działać na polu

gospodarczym i oświatowym

Cechy c.d.



Modernizacja

Liberał = modernizator

Zasadnicza niesprzeczność

interesów jednostek i grup

Modernizacja ważniejsza od

swobód jednostek

Liberalizm bywał spleciony z

etatyzmem



Związek między ideami

narodowymi i liberalnymi. Naród

był projektem, który zostanie

urzeczywistniony wtedy, gdy

nowoczesność zmiecie resztki

ustroju feudalnego



Postęp – dobroczynny i konieczny

Rys historyczny



Kongres Wiedeński 1815:

Powołuje do życia:



Królestwo Polskie,



Rzeczpospolitą Krakowską,



Wielkie Księstwo Poznańskie,

-które posiadały odrębność terytorialną,

autonomię, akty konstytucyjne, ustroje

oparte na systemie przedstawicielskim

Królestwo Polskie



Wincenty Niemojowski



Bonawentura Niemojowski



1820 – Towarzystow czytelnicze (m.in.

Niemojowscy) gdzie dyskutowano mi.in. B.

Constanta, A. Smitha



1818-1819 – „Gazeta Codzienna, narodowa i

Obca”, od 1819 – „Orzeł Biały” – liberalizm

polityczny, przeciw cenzurze, na straży

praworządności



Po wybuchu Powstania Listopadowego,

liberałowie pełnili wysokie funkcje rządowe

Królestwo Polskie



Termin „liberalny” wprowadził Stanisław Kostka Potocki –

propagował wolność, podniesienie poziomu wykształcenia,

wyzwolenie spod wpływu kleru katolickiego)

„

Świstek krytyczny” (1816), „Podróż do Ciemnogrodu” (1820)



Wawrzyniec Surowiecki „O upadku przemysłu i miast w

Polsce” (1810), „Uwagi względem poddanych w Polsce i

projekt ich uwolnienia” (1817)

Pełny wykład poglądów liberalnych ekonomicznych i

politycznych

Postulował objęcie wszystkich mieszkańców prawem do

własności, nierozerwalnie związanej z wolnością.

Ustrój państwa powinien opierać się na systemie

przedstawicielskim gwarantującym wolność i własność

indywidualną



Fryderyk hr. Skarbek –ekonomista, autor „Gospodarstwo

narodowe 1820 – 21”

Rzeczpospolita

krakowska



Obok Królestwa Polskiego – myśl liberalna mogła

tutaj przyjąć kształt opozycji parlamentarnej



Walery Litwiński – rektor UJ



Hilary Meciszewski

Walczyli o zachowanie ustroju konstytucyjnego

Zasada nienaruszalności porządku konstytucyjnego

(podział władz, gwarancje swobód obywatelskich)

Przeciw nadużyciom władzy wykonawczej

Za wolnością słowa i prasy

Za autonomią uniwersytetu

Za sprawnym funkcjonowaniem wymiaru

sprawiedliwości

Wielkie Księstwo

Poznańskie



Według ustaleń Kongresu Wiedeńskiego W.K.P. miało

być autonomiczną częścią Królestwa Pruskiego – ale

praktyka była inna (procesy germanizacyjne)



Karol Marcinkowski – działalność organizacyjna,

tworzenie organizacji społeczno-gospodarczych

konsolidujących żywioł polski, przeciw konspiracji



Karol Libelt – działalność pisarska, spiskowa,

posłował do Wrocławia, Pragi, Frankfurtu i Berlina,

poseł do parlamentu pruskiego

Doktrynę liberalną łączył z wątkiem narodowym



August hr. Cieszkowski – poseł do parlamentu

pruskiego, współtwórca Ligii Polskiej

-W 1857 był współzałożycielem Poznańskiego

Towarzystwa Przyjaciół nauk i pierwszym prezesem.

Galicja



Franciszek Smolka – zachęcił młode pokolenie do

działalności w ramach istniejącego systemu politycznego



Józef Supiński

-prekursor pozytywizmu polskiego i koncepcji liberalizmu



„

Kraj” – m.in.. Ludwik Gumplowicz, Mieczysław Pawlikowski,

Michał Bałucki



1882 założono „Reformę”, a następnie „Nową Reformę” –

organ liberalny i demokratyczny

Redaktorami byli m.in.. Tadeusz Romanowicz, Adam Asnyk,

Michał Konopiński



W latach 80 i 90 XIX wieku udało się wprowadzić posłów do

Sejmu Krajowego we Lwowie, gdzie utworzyli Klub Lewicy

Sejmowej, a następnie do Rady Państwa w Wiedniu



1900 – zjazd demokratyczny we Lwowie, który powołał do

życia Stronnictwo Demokratyczne Polskie

Zabór rosyjski



Aleksander Świętochowski

za reformami społecznymi, reforma oświaty

i poprawą obyczajów

Przeciw klerykalizmowi, konserwatyzmowi,

pozostałościom feudalnym

Program pracy organicznej

Po I wojnie przeszedł na pozycje

nacjonalistyczne



Bolesław Prus

Komplementarność interesów jednostki i

wspólnoty

Wokulski „self-made man”

II Rzeczpospolita



Krakowskie Towarzystwo

Ekonomiczne



Adam Krzyżanowski



Adam Heydel



Ferdynand Zweig

Liberalizm po 1945

roku



Stefan Kisielewski



Mirosław Dzielski



Bronisław Łagowski



Janusz Korwin Mikke



Emigracja:



Wiadomości - Mieczysław Grydzewski



Kultura – Jerzy Giedroyć

Document Outline