Leki układu 

pokarmowego

dr hab. med. Jacek Jawień

Katedra Farmakologii UJ CM

Kraków

 

 

I. Leki stosowane 

w chorobie wrzodowej

 

 

1. Leki zobojętniające 

(neutralizujące) kwas solny

• węglan wapnia

 

(wchłaniający się z p.p.)

• wodorowęglan sodu

 

(wchłaniający się z 

p.p.)

• wodorotlenek glinu

 

(niewchłaniający się z 

p.p.)

• wodorotlenek magnezu

 

(niewchłaniający 

się z p.p.)

 

 

• są to leki 

WSPOMAGAJĄCE

• sporo działań niepożądanych

• powinny być stosowane tylko 6-8 

tygodni

• istnieją preparaty złożone 

(Maalox, Rennie, Alumag, 
Alugastrin)

 

 

Hipotezy: jednokomórkowa i dwukomórkowa

 działania 

substancji powodujących wydzielanie kwasu solnego w 
komórkach okładzinowych żołądka, obrazujące miejsca 

działania leków

 

 

2. Leki zmniejszające 

wydzielanie żołądkowe

• 1. Inhibitory pompy protonowej

 

• łączą się nieodwracalnie z pompą 

protonową, hamują głównie wydzielanie 

stymulowane 

HCl

• omeprazol (Polprazol, Losec)
• lanzoprazol
• pantoprazol
• rabeprazol
• ezomeprazol

 

 

Wydzielanie kwasu solnego przez komórki okładzinowe żołądka

(P – pompa protonowa)

 

 

2. Leki zmniejszające 

wydzielanie żołądkowe

•

2. Antagoniści receptora histaminowego H

2

• odwracalni antagoniści receptora H

2

• zniesienie wydzielania HCl przede wszystkim w fazie 

spoczynkowej

• cymetydyna (Tagamet, Altramet)

 

– dużo objawów ubocznych 

!

• ranitydyna (Ranigast)

• famotydyna (Ulfamid)

• nizatydyna

• roksatydyna

 

 

2. Leki zmniejszające 

wydzielanie żołądkowe

• 3. Antagoniści receptora 

muskarynowego

• pirenzepina (Gastrozepin)

 

 

Efekty działania acetylocholiny, histaminy, prostaglandyny E2 oraz gastryny 

na wydzielanie żołądkowe kwasu przez komórki okładzinowe

 

 

3. Leki wzmacniające 

barierę śluzówkową

• 1. Prostaglandyny

• mizoprostol (Cytotec)

• 2. Leki osłaniające śluzówkę

• sukralfat
• związki bizmutu

 

 

Helicobacter pylori w błonie śluzowej żołądka

Nagroda Nobla z medycyny za rok 2005 dla Barry J. 
Marschalla i J. Robina Warrena (Australia) za:

 

„odkrycie 

bakterii Helicobacter pylori i jej znaczenia dla rozwoju 
zapalenia żołądka i choroby wrzodowej żołądka i 
dwunastnicy.”

 

 

4. Eradykacja Helicobacter 

pylori

• Terapia trójskładnikowa (pierwszego 

wyboru)

• inhibitor pompy protonowej + 

klarytromycyna + amoksycylina

• Terapia trójskładnikowa (alternatywna)

• inhibitor pompy protonowej + 

klarytromycyna + metronidazol

• Terapia czteroskładnikowa (rezerwowa)

• inhibitor pompy protonowej + sole 

bizmutu + tetracyklina + metronidazol

 

 

II. Leki wspomagające 

motorykę przewodu 

pokarmowego 

(prokinetyczne)

 

 

Leki prokinetyczne

• cizapryd 

(agonista rec. 5-HT4)

• metoklopramid 

(antagonista 

receptorów D2 i 5-HT3)

• lubiproston 

(aktywuje swoiste 

kanały chlorkowe w przewodzie 
pokarmowym)

 

 

III. Leki 

przeciwwymiotne

 

 

Leki przeciwwymiotne

• 1. Antagoniści receptora serotoninowego   

  5-HT

3 

• ondansetron (Zofran)

• granisetron

działają m.in. na 

chemoreceptor trigger 

zone (CTZ)

 – ośrodek wyzwalający 

wymioty w okolicy komory IV i pnia mózgu 

(area postrema)

w wymiotach indukowanych 

chemioterapią, radioterapią i 

pooperacyjnych

 

 

Leki przeciwwymiotne

2. Antagoniści receptora D2 

• hydroksyzyna
• prochloperazyna

 

(neuroleptyk)

• metoklopramid (

lek prokinetyczny)

• w wymiotach różnego pochodzenia

 

 

Leki przeciwwymiotne

• 3. Antagoniści receptora H1 

• dimenhydrynat
• prometazyna

• zapobieganie nudnościom i 

wymiotom, zaburzenia błędnikowe 
(np. choroba lokomocyjna) 

 

 

Leki przeciwwymiotne

• 4. Antagoniści muskarynowi

• skopolamina (hioscyna)

• choroba lokomocyjna

 

 

Leki przeciwwymiotne

• 5. Agoniści receptora 

kanabinoidowego

• nabilon

• w wymiotach indukowanych 

chemioterapią i pooperacyjnych

 

 

Leki przeciwwymiotne

• 6. Antagoniści receptora 

neurokininowego 1 (dla substancji 

P)

• aprepitant

• w profilaktyce nudności i wymiotów 

indukowanych chemioterapią i 
pooperacyjnych

 

 

Leki przeciwwymiotne

• 7. Glukokortykosterydy

• w wymiotach indukowanych 

chemioterapią i pooperacyjnych

 

 

Leki przeciwwymiotne

• 8. Benzodiazepiny

• słabe działanie

 

 

Siła działania leków przeciwwymiotnych

 

 

IV. Leki 

przeczyszczające

 

 

Leki przeczyszczające

• 1. Środki pęczniejące

• substancje błonnikowe

• metyloceluloza

 

 

Leki przeczyszczające

• 2. Osmotyczne leki przeczyszczające

•

A. solne

• siarczan magnezu
• siarczan sodu

•

B. inne

• laktuloza
• makrogole (polietylenoglikole – PEG)

 

 

Leki przeczyszczające

• 3. Leki o działaniu drażniącym i 

hamującym resorpcję wody

• bisakodyl
• pikosiarczan sodu

 

(analog 

bisakodylu)

• glikozydy antrachinowe (senes, 

rzewień, aloes)

 

 

Leki przeczyszczające

• 4. Środki zmiękczające masy 

kałowe

• dokuzan sodowy

• parafina ciekła

• olej rycynowy

 

 

V. Leki 

przeciwbiegunkowe

 

 

Leki przeciwbiegunkowe

• 1. Leki hamujące motorykę przewodu 

pokarmowego

• difenoksylat

 

(pochodna opioidowa, 

częściowo wchłaniana z przewodu 

pokarmowego)

• loperamid (Imodium, Stoperan)

 

(pochodna opioidowa, w niewielkim 

stopniu wchłaniana z przewodu 

pokarmowego)

 

 

Leki przeciwbiegunkowe

• 2. Leki adsorbujące i ściągające

• węgiel leczniczy
• pektyny
• garbniki (borówki, brusznicy)
• Tanninum albuminatum
• smektyn dwuoktanościenny / 

diosmektyt (Smecta)