Ból
i jego leczenie
Katarzyna Wawrzyniak
Ból
i jego leczenie
Katarzyna Wawrzyniak
Co to jest ból?
•
Definicja: Ból jest nieprzyjemnym doznaniem czuciowym i
emocjonalnym, związanym z aktualnym bądź zagrDellll
•
Dażającym uszkodzeniem tkanek albo zgłaszanym w trakcie ic
us) Zwężenie źrenic podczas leczenia opioidami jest
spowodowane:
a.
pobudzeniem jądra Edingera-Westphala newu III
b.
zahamowaniem jądra Edingera-Westphala newu III
c.
pobudzeniem jądra Edingera-Westphala newu I
d.
zahamowaniem jądra Edingera-Westphala newu I
•
•
zkadzania
•
Zgodnie z definicją Międzynarodowego Towarzystwa Badania
Bólu (International Association for the Study of Pain)
Fizjologiczne
zabezpieczenie organizmu
•
NOCYCEPCJA- proces neurofizjologicznego
wykrywania i przekazywaniu info o działaniu
tego bodźca
•
Obejmuje: recepcję, przewodzenie i
przetwarzanie bodźca, percepcję i reakcję
•
Bezpośrednio po urazie występuje okres
analgezji
•
Po tym okresie pojawiający się ból
powstrzymuje przed ruchem, co ułatwia
procesy regeneracyjne
Nocyceptory
– ...czyli receptory czucia bólu, są wolnymi
zakończeniami dendrytów należących do:
•
Zmielinizowanych włókien typu A delta
•
Bezmielinowych włókien grupy C
•
Włókna te to 1 neuron nocyceptywny, który znajduje
się w zwoju tylnym rdzenia
•
Tworzy on synapsy z neuronami nocyceptywnymi 2
rzędu w rogach tylnych rdzenia
•
Następnie bodziec bólowy przewodzony jest drogami
rdzeniowo: wzgórzową; siatkowatą – i śródmózgowiową
(III n) do
•
Kory mózgu (IV)- odp. Za percepcję bodźca bólowego
Zasady nocycepcji
-
czucie bólu jest wypadkową procesów pobudzenia
i hamowania na wszystkich piętrach nocycepcji
-
jest wykładnikiem interakcji pomiędzy układami:
nerwowym, hormonalnym i odpornościowym
-
reaktywnośc neuronów może ulega zmianie pod
wpływem np. mediatorów zapalenia czy
neuropeptydów
-
Zwiększenie wrażliwości neuronu na bodziec
nocyceptywny jest określany mianem
sensybilizacji (obwodowa, centralna)
Podział bólu
•
Czas trwania bólu: ostry-przewlekły
•
Miejsce powstawania: nocyceptorowy-
nienocyceptorowy; somatyczny-trzewny;
powierzchniowy-głęboki
•
Miejsce postrzegania: zlokalizowany-
rzutowany-uogólniony
•
Złośliwośc procesu: nie nowotworowy-
nowotworowy
•
Patofizjologię zespołów bólowych, np.ból
niedokrwienny
Ból ostry
•
Wystąpił niedawno, prawdopodobnie
nie potrwa długo
•
Jest następstwem urazu lub choroby
•
Objawy wegetatywne nieobecne
•
Dobrze zlokalizowany i uświadomiony,
niepokój, poczucie zagrożenia
Ból przewlekły
•
Trwa od dłuższego czasu( powyżej 3
mcy) pomimo wygojenia się tkanek
•
Przyczyna często trudna do ustalenia
•
Objawy wegetatywne nieobecne
( adaptacja somatyczna)
•
Zmiany w psychice; zaczyna dominowa
aspekt afektywny
Ból nocyceptorowy
•
Fizjologiczny: powstaje w wyniku
podrażnienia zakoczeń włókien A i C;
bodziec nocyceptorowy nie powoduje
uszkodzenia tkanek
•
Podział:
•
Powierzchowny- głęboki
•
Somatyczny- trzewny
Ból nienocyceptorowy
•
Patologiczny: powstaje w wyniku
•
Obniżonego progu pobudliwości
nocyceptorów
•
Uszkodzenia układu nerwowego (ból
neuropatyczny)
•
psychogenny
Reakcja bólowa
•
Reakcja ustroju na ból obejmuje:
•
Aktywację neuronów ruchowych
odpowiedzialnych za odruch ucieczki
•
Rdzeniową i ponadrdzeniową aktywację
układu współczulnego (odruchową
sympatykotonię)
•
Reakcję korową- uświadomienie bólu,
skoordynowane zachowanie bólowe
( ucieczka, reakcja głosowa)
Klinika bólu
•
Badanie:
•
stanu napięcia mięśni
•
Wskaźniki wentylacji
•
Stężenia katecholamin we krwi
•
Kliniczne wykładniki katecholaminemii
(krążenie, metabolizm)
•
Stężenie opioidów endogennych we krwi i
pmr
•
Potencjały mózgowe wywołane
Skale oceny bólu
•
Skala słowna
•
Skala numeryczna
•
Skala wzrokowo-analogowa
•
Skale pozwalają na względnie
obiektywną ocenę bólu u około
90% chorych
Leczenie bólu
•
Farmakoterapia
•
Blokady
•
Neurodestrukcja
•
Neuromodulacja
•
Fizykoterapia
•
psychoterapia
Analgetyki
•
Nieopioidowe środki
przeciwbólowe- NLPZ
•
Leki przeciwbólowe nie
posiadające właściwości
przeciwzapalnych
•
Opioidy
Adjuwanty
•
Trójpierścieniowe leki
przeciwdepresyjne
•
Leki przeciwdrgawkowe
•
Leki rozkurczające mięśnie szkieletowe
•
Agoniści receptora alfa2
•
Agoniści receptora NMDA
•
Glikokortykosteroidy
•
Blokery kanału sodowego
Opioidy
•
Podział opioidów uwzględnia ich wpływ
na receptor opioidowy:
•
Czyści agoniści, łączą się z receptorem
(morfina, petydyna, metadon, fentanyl,
remifentanyl, alfentanyl, sufentanyl
•
Częściowi agoniści: buprenorfina
•
Mieszani agoniści- antagoniści:
nalbufina, pentazocyna
•
Antagoniści: nalokson, naltrekson
Blokady terapeutyczne
•
Przerwanie przewodnictwa w
układzie współczulnym
•
Poprawa ukrwienia
•
Ułatwienia terapii fizykalnej
•
Zmniejszenie odczynu zapalnego
Zabiegi
neurodestrukcyjne
•
Neurodestrukcja- czyli trwałe uszkodzenie drogi
przewodzenia, wykonywane obecnie tylko na poziomie 1 i
2 neuronu, znajduje zastosowanie w przypadkach zespołów
bólowych nie poddających się innym metodom leczenia,
gdy ból jest ograniczony i wyrażnie umiejscowiony.
•
Trwałe uszkodzenie uzyskuje się przez:
•
- użycie związków chemicznych ( alkohol etylowy, fenol,
glicerol)- neuroliza chemiczna
•
Działanie czynników fizycznych; wysokiej temp.
(termokoagulacja) lub niskiej temperatury (krioanalgezja)
•
Przecięcie nerwu, zwoju, korzenia lub części rogu tylnego
rdzenia
Neuromodulacja
•
Polega na uaktywnieniu
mechanizmów antynocycepcji.
•
Obejmuje:
•
TENS- przezskórna stymulacja
nerwów;
•
Stymulacja nn.obwodowych, sznurów
tylnych rdzenia, śródmózgowia
•
Akupunktura i elektroakupunktura
Fizykoterapia
•
Termoterapia
•
Krioterapia
•
Laseroterapia
•
Elektroterapia
•
Kinezyterapia
•
Techniki manualne
Psychoterapia
•
.. Z uwagi na rolę, jaką w odczuciu bólu
odgrywają czynniki subiektywne...
•
Terapia poznawcza- mająca na celu
zastąpienie poczucia bezradności poczuciem
możliwości kontrolowania własnego
zachowania
•
Terapia behawioralna- nastawiona na
zmniejszenie częstości zachowań bólowych i
zwiększenie częstości zachowań zdrowotnych
•
Techniki relaksacyjne, hipnoza
Ból nowotworowy
•
Dotyczy 50-85% chorych
•
Charakter przewlekły
•
Ból ostry (bóle przebijające)
•
Ból trzewny i somatyczny
•
Bóle neuropatyczne
•
Drabina analgetyczna
Definicja Bólu
•
Zgodnie z definicją ,,International
Association for the Study of Pain”
•
Ból jest nieprzyjemnym doznaniem
czuciowym i emocjonalnym, połączonym z
rzeczywistym lub możliwym uszkodzeniem
tkanek albo zgłaszanym w trakcie ich
uszkodzenia. Ból jest zawsze subiektywny i
jest przeżywany jako zjawisko somatyczne.
Nie może być zatem uznawany wyłącznie za
wrażenie czuciowe