Alternatywne formy
życia małżeńsko -
rodzinnego
Alternatywne formy
życia małżeńsko -
rodzinnego
Wstęp
Przemiany ustrojowe, ekonomiczne i
społeczne zachodzące w Polsce od
kilkudziesięciu lat, spowodowały
zmiany w postrzeganiu roli kobiety i
mężczyzny a także struktury rodziny
oraz relacji i ról łączących jej członków.
W wyniku tych przemian rodzina
tradycyjna przekształciła się w rodzinę
nuklearną.
Wstęp
Normy i nakazy społeczne określające
życie rodziny uległy zmianom, co
przekłada się na podejście do
realizowania ról rodzinnych.
Zawarcie związku małżeńskiego i
posiadanie dzieci przestaje być
powszechnie obowiązującym i
upragnionym modelem życia
rodzinnego.
Wstęp
Przełom lat 60. i 70. ubiegłego wieku przynosi
zintensyfikowanie zainteresowania
stosunkami interpersonalnymi w małżeństwie
i rodzinie. Zaczęto też podejmować dyskusje
dotyczące alternatywnych stylów życia.
Europa wkroczyła w nową fazę swego rozwoju
demograficznego i początek lat 60.
rozpoczyna „drugie przejście demograficzne„,
którego cechą jest wyraźna „rewolucja" w
sferze życia małżeńskiego i rodzinnego.
Małżeństwo
Trzy typy związków małżeńskich:
Formalne (religijne lub świeckie)
Zwyczajowe (common-law
marriage)
Kohabitacyjne (par hetero- i
homoseksualnych)
Rodzina zmienia się...
„Rodzina jest najbardziej podstawowym
związkiem... Rodzina jednakże nie jest i nigdy nie
będzie jedynym powszechnym typem czy
strukturą. Przy tym rodzina zmienia się zarówno w
swoich funkcjach, jak i składzie, zależnie od cyklu
życia. Właśnie dlatego jakakolwiek arbitralna
definicja rodziny jest nieprzydatna i zwodnicza z
uwagi na to, że nie obejmuje różnych form
rodziny, które istnieją w rzeczywistości i które
polityka społeczna i układy społeczne muszą brać
pod uwagę”
[J. Weeks 1991, s. 226, w: A. Kwak, Rodzina w
dobie przemian. Małżeństwo i kohabitacja, s. 81]
Cechy rodziny tradycyjnej a
nietradycyjne alternatywy
Cechy tradycyjnej
rodziny:
Nietradycyjne alternatywy:
prawnie zawarte
małżeństwo
niezamężna kohabitacja, nigdy niezamężne
osoby żyjące samotnie
posiadanie dzieci
dobrowolna bezdzietność
dwoje rodziców
samotne rodzicielstwo (bez małżeństwa w
ogóle, poprzedzona małżeństwem)
trwałość
rozwód, powtórny związek (w tym sytuacja
opieki prawnej nad dzieckiem obojga
rozwiedzionych rodziców, binuklearne
rodziny, rodziny rekonstruowane)
mężczyzna
utrzymuje rodzinę,
posiada autorytet
praca zawodowa obojga małżonków,
małżeństwa „otwarte”, małżeństwa
rozdzielone z powodu pracy („commuter
marriage”)
wyłączność
seksualna
pozamałżeńskie związki (w tym małżeństwa
seksualnie otwarte, modele „wahadłowe”)
heteroseksualność
związki osób tej samej płci
gospodarstwo
dwóch dorosłych
osób
gospodarstwo wielu dorosłych (w tym
komuny, wspólnoty, rozszerzona rodzina,
rodzina z dołączonymi członkami
niespokrewnionymi, „niby rodziny”)
Źródło: Kwak A., Rodzina w dobie przemian. Małżeństwo i kohabitacja, s. 85
Kierunki przemian rodziny w
XX w.
Od rodziny dużej do rodziny małej
Od rodziny biologicznie zdeterminowanej do
rodziny planowanej
Od rodziny produkcyjnej do rodziny
nieprodukcyjnej
Od rodziny patriarchalnej do rodziny
egalitarnej
Od rodziny zinstytucjonalizowanej do
rodziny podporządkowanej treściom
humanistycznym
Od rodziny „otwartej” do rodziny
„zamkniętej”
Alternatywne formy życia
małżeńsko-rodzinnego
Alternatywy dla małżeństwa:
życie w samotności z wyboru (single)
związki homoseksualne
związki kohabitacyjne
związki typu LAT
Alternatywny w małżeństwie:
samotne rodzicielstwo
DINKS
rodziny rekonstruowane
małżeństwa otwarte i wahadłowe
Związki homoseksualne
Związki homoseksualne
Homoseksualizm jest to orientowanie
zachowań seksualnych i uczuć na osobę
tej samej płci i istnieje we wszystkich
kulturach
Homofobia oznacza lęk przed
jednostkami homoseksualnymi i pogardę
w stosunku do nich. Homoseksualizm jest
coraz szerzej akceptowany, jednak i tak
osoby o tej właśnie orientacji są ofiarami
brutalnych ataków i morderstw
Rodzaje homoseksualizmu wg
Kennetha Plummera
Homoseksualizm przygodny- są to
przelotne związki homoseksualne
Aktywność zlokalizowana- to sytuacje
gdy dochodzi do regularnych aktów
homoseksualnych
Homoseksualizm spersonalizowany
Homoseksualizm jako sposób życia
Związki homoseksualne
Nie jest to nowy typ związków, jednak jego
największy rozwój przypada na lata 60-te
wraz z pojawieniem się w tym okresie
rewolucji seksualnej i nowych ruchów
społecznych
Związki i rodziny homoseksualne nie są
jednorodne,różni je wielkość, kształt,
etniczność, religijność, a także praktyki
seksualne.
Obecnie pary homoseksualne coraz częściej
pokazują się publicznie i walczą
o prawo do posiadania dzieci
Pary homoseksualne i dzieci
Psychologiczne badania nie potwierdzają
potocznych opinii, że dzieci wychowywane
przez rodziców tej samej płci posiadają
różne dysfunkcje rozwojowe. Dzieci te
rozwijają się tak samo, jak te
wychowywane w pełnych rodzinach osób
heteroseksualnych, a ich orientacja
seksualna nie jest determinowana przez
orientację seksualna rodziców.
Opinie badanych
31% ankietowanych zdecydowanie zgadza się
na to aby pary heteroseksualne miały możliwość
legalizacji konkubinatu
29% raczej się z tym zgadza
31% ankietowanych sprzeciwia się pomysłowi
legalizacji konkubinatu par heteroseksualnych
76% respondentów uważa, że pary
homoseksualne nie powinny mieć prawa do
legalizowania swoich związków
15% ankietowanych jest przychylnych legalizacji
tych związków
Źródło: http://www.cbos.pl/SPISKOM.POL/2002/K_049_02.PDF
Legalizacja związków
homoseksualnych na świecie
Źródło: http://pl.wikipedia.org/wiki/Rejestrowany_zwi%C4%85zek_partnerski
Związki homoseksualne
Obecnie obserwowane działania mają
stopniowo ograniczać homofobię
względem lesbijek i gejów
Familiolodzy badający małżeństwo
i rodzinę w ponowoczesnym świecie
mówią, iż „do tego typu rodzin
będziemy musieli się przyzwyczaić,
ucząc się żyć w jednej społeczności,
jednym miejscu pracy, jednym
osiedlu oraz pod jednym dachem”
Konkubinat- kohabitacja
Związek kobiety z
mężczyzną, związanych
więzami uczuciowymi,
seksualnymi,
gospodarczymi,
towarzyskimi, często
mieszkających razem, ale
bez legalizacji
urzędowej i kościelnej.
"życie na kocią łapę"
Legalizacja
W niektórych krajach świata istnieje możliwość
zarejestrowania konkubinatu, co powoduje podobne
skutki prawne jak ślub (Holandia, Belgia, Luksemburg,
Francja, Szwecja, Finlandia)
W innej grupie państw (USA, Kanada, Australia, Wielka
Brytania i większość pozostałych państw Unii
Europejskiej) nie ma co prawda możliwości
formalnego rejestrowania konkubinatu, ale istnieje
możliwość dziedziczenia po konkubencie
W Polsce, aktualnie, nie ma możliwości rejestrowania
konkubinatów ani praktycznego dochodzenia praw
spadkowych
Dane:
W Europie liderem pod tym względem są kraje
skandynawskie
W Danii w 1994 roku 71% osób w wieku 16-29 lat oraz
28% w wieku 30 - 44 lat żyło w związkach
kohabitacyjnych
W Polsce w spisie z 1978 r. wykazano istnienie 90 tys.
par kohabitujących,
1988 - 125 tys.,
1995 - 148 tys.,
2002 - 198 tys. (nazwano je wówczas partnerskimi)
Fakty:
Rośnie wskaźnik par posiadających dzieci,
pośród związków kohabitanckich.
W związkach tych pozostają głównie młodzi
ludzie (jako forma buntu przeciw ustalonym
normom oraz sposób podkreślenie swojej
prywatności życia osobistego) oraz osoby
starsze mające za sobą związek
małżeński ( celem uniknięcia dezaprobaty
otoczenia, lub ze względów ekonomicznych)
Występują one we wszystkich warstwach
społecznych.
Rodzaje kohabitacji:
Związki czasowe
Trwałe związki uczuciowe
Próbne małżeństwa
Związki przedmałżeńskie
Substytuty małżeństwa
Dobór partnera w związku
kohabitacyjnym
Dwie alternatywne formy wyboru partnera (Oppenheimer):
Model tradycyjny
Model nowoczesny
Szybciej zawierają związki
małżeńskie
Są raczej skłonni kohabitować i
odkładać formalizację na później
Pozycja ekonomiczna mężczyzny
jest oceną jego przydatności
matrymonialnej
Ten model zakłada chęć pracy
partnera przy
utrzymaniu domu i zajęciach
domowych, co ma pozytywny wpływ
na formowanie
związku u negatywny na jego rozpad
Kobiety oceniane są przez pryzmat
przydatności do wykonywania prac
domowych i wypełniania obowiązków
żony
Udział mężczyzny w pracach
domowych nie jest oceniany jako
centralny dla trwania związku
4 typy par kohabitanckich:
Tradycyjny model ról
( kobieta wychowuje dzieci i jest zależna
od mężczyzny)
Model pełnej wspólnoty
( para wykonuje większość spraw razem)
Model z tendencją do niezależności
( seksualnej, finansowej)
Model pełnej niezależności
Funkcjonowanie związków
kohabitankich może się
skończyć…
1.
Rozpadem związku po bardzo
krótkim okresie trwania
2.
Długo trwającymi niezamężnymi
układami.
3.
Małżeństwem.
Living Apart Together – LAT,
czyli „żyć razem, mieszkać
oddzielnie”
Cechy:
Związek emocjonalny bez
wspólnego gospodarstwa
domowego i wspólnego
zamieszkiwania.
Partnerzy współżyją ze sobą, jednak
nie planują ślubu.
Motyw:- lęk przed wspólnotą
majątkową
- niezależność.
Samotne rodzicielstwo.
M o n o p a r e n t a l n o ś ć
Rodziny tego typu tworzą samotne
matki lub samotni ojcowie.
Przyczynami ich powstania może
być: śmierć rodzica, rozwód,
separacja lub urodzenia dziecka
przez samotna kobietę poza
małżeństwem.
Samotnymi rodzicami mogą też być
osoby kohabitujące .
Przyczyny pozamałżeńskich
urodzeń według B. Balcerzak-
Paradowskiej:
Decyzja o urodzenia dziecka została
podjęta, licząc na małżeństwo, które
z różnych powodów nie zostało
zawarte.
Urodzenia z przypadkowych
związków.
Wynik gwałtu.
Dane:
W 2001 r. w 17% polskich rodzin głową
rodziny była kobieta samotnie wychowująca
dziecko, 18,8% w miastach, a na wsi 14,4%.
2,2% rodzin to mężczyźni samotnie
wychowujący dziecko, w miastach 2,3%, na
wsi 2%
Choć liczba takich mężczyzn jest niewielka
(231,8 tys.), to w stosunku do roku 1988
zanotowano ich największy wzrost - o 30,1%
w miastach o 35% na wsi o 22%
Portret polskiej statystycznej
samotnej matki:
- tworzy jednorodzinne gospodarstwo
domowe bez osób trzecich (ponad 80%
samotnych matek)
- posiada jedno dziecko ( 62%) w wieku
7 -24 lat jest w wieku 30-49 lat (66%)
- ma wykształcenie średnie lub zasadnicze
zawodowe (67% w tym średnie 41%)
- jest zamężna lub rozwiedziona (66%)
- pracuje głównie w sektorze publicznym lub
prywatnym, w zawodach nie
związanych z rolnictwem
- mieszka samodzielnie, najczęściej w
mieszkaniu kwaterunkowym, zakładowym
lub spółdzielczym (66%)
Mitem społecznym jest, że samotne
matki to kobiety nigdy niezamężne,
gdyż większość stanowią kobiety
rozwiedzione, separowane i wdowy .
Samotnymi rodzicami kobiety stają
się nie przed urodzeniem dziecka, ale
w trakcie jego dzieciństwa lub
wczesnej adolescencji .
Kontrowersje
monoparentalności
Rodziny takie mają często problemy
finansowe i są klientami pomocy
społecznej.
Dzieci z takich rodzin postrzegane
są jako pozbawione właściwego
wzorca rodziny i cechujące się"
wyuczoną bezradnością"
„Double income no kids”-
DINKS
„Podwójny dochód, zero dzieci”
Dual career family
rodziny ,w których zajęci
własnymi karierami
zawodowymi małżonkowie
nie chcą posiadać dzieci i
zawierają między sobą
odpowiednią, nieformalną
umowę, nie przewidującą
potomstwa nawet w
dalekich planach
Bezdzietność jako osobisty wybór i styl
życia.
Radość z posiadania potomstwa
zastępowana jest radością
samorealizacji i osiągania sukcesu
zawodowego lub twórczego.
Dzięki massmediom trwa proces
społecznego „oswajania” z tym
zjawiskiem.
Na bezdzietność mają wpływ
czynniki:
Ekonomiczne
Praca zawodowa kobiet
Opóźnianie zawierania małżeństw
Regulacja poczęć
Dlaczego ludzie wybierają taki styl
życia?
Bezdzietne pary okazują sobie więcej miłości
i mają dla siebie więcej czasu.
Mają oni większą możliwość rozwoju
intelektualnego.
Niektórzy nie decydują się one na posiadanie
własnego potomstwa ze względu na
istniejące przeludnienie świata, czy problemy
ekologiczne.
Są też i tacy, którzy sądzą , iż istniejący
dookoła nas patologiczny świat jest
nieodpowiednim środowiskiem do prokreacji i
wychowania dzieci.
Rodziny rekonstruowane
Rodzina rekonstruowana
Rodzina rekonstruowana tworzy się
w wyniku połączenia dwóch
partnerów, z których chociaż jeden
wprowadza swoje dziecko bądź
dzieci z poprzedniego związku.
Przynajmniej dla jednego z
partnerów obecny związek był
poprzedzony związkiem
zakończonym rozwodem lub
śmiercią partnera.
Cechy strukturalne rodziny
rekonstruowanej:
jeden z biologicznych rodziców dziecka jest poza
rodziną
wszyscy członkowie w poprzedniej rodzinie
doświadczyli przerwania pierwotnych więzów
gospodarstwo domowe prowadzi dorosła para
jeden z rodziców (przybrany) nie jest połączony
więzami krwi z dzieckiem (pasierbem)
związek między jednym z rodziców a dzieckiem
jest wcześniejszy w stosunku do aktualnego
związku
dzieci mogą być członkami więcej niż jednego
gospodarstwa domowego
Proces tworzenia rodziny nuklearnej:
Małżeństwo
Urodzenie dzieci
Indywidualizacja członków rodziny
Odchodzenie dzieci
Integracja po stracie współmałżonka
Proces tworzenia rodziny rekonstruowanej:
Otwarcie się na nowe kontakty
Konceptualizacja i planowanie nowego małżeństwa i
rodziny
Drugie małżeństwo i rekonstrukcja rodziny
Rodzic - Nierodzic
Biologiczny rodzic istnieje (w
rzeczywistości lub świadomości
dziecka)
Rodzica przybranego i pasierba nie
łączą więzy krwi
Naturalny rodzic ma prawa wobec
własnego dziecka i może z nich
korzystać
Trzy sposoby pełnienia roli
rodzicielskiej przez nowego
rodzica :
Jako prawdziwy rodzic
Jako drugi rodzic
Jako nierodzic
Konflikt lojalności
Rodzic biologiczny,
z którym dziecko mieszka
Dziecko
Rodzic biologiczny,
Rodzic przybrany
Z którym dziecko nie mieszka
Rodziny zrekonstruowane-
wyniki Narodowego Spisu Powszechnego Ludności i Mieszkań
2002 z dnia 20 maja 2002 roku
W 107,7 tys. rodzin przynajmniej jedno z dzieci
nie było dzieckiem wspólnym aktualnych
opiekunów
W miastach żyło 70,3 tys. (tj. 65,2%) rodzin
zrekonstruowanych, a na wsi 37,4 tys.
W rodzinach wychowywało się 226,7 tys. dzieci w
wieku poniżej 18 lat, z tego 130,6 tys. (tj. 57,6%)
stanowiły dzieci, dla których była to rodzina
zrekonstruowana
Największą grupę dzieci żyjących z jednym
rodzicem naturalnym i drugim przybranym –
56,3% stanowiły dzieci w przedziale wieku 7-14
lat oraz w wieku 15-17 lat – 25,7%.
Źródło: Narodowy Spis Powszechny Ludności i Mieszkań 2002 z dnia 20 maja 2002
roku
Sytuacja prawna członków rodzin
zrekonstruowanych:
Pasierb- każde dziecko małżonka, którego drugi
małżonek nie jest rodzicem biologicznym
Konsekwencje:
Przynależność pasierba do rodziny
Przeszkoda zawierania małżeństw pomiędzy
powinowatymi pierwszego stopnia
Obowiązek alimentacyjny między macochą lub
ojczymem, a pasierbem
Możliwość nadania pasierbowi nazwiska ojczyma
Małżeństwa otwarte i
„swingujące”
Małżeństwa otwarte i seksualnie
otwarte
Małżeństwa otwarte odrzucają założenie, że jeden
partner będzie w stanie zaspokoić wszystkie
potrzeby drugiego- emocjonalne, społeczne,
seksualne, ekonomiczne, intelektualne
Małżeństwo otwarte jest kompromisem między
byciem w pojedynkę a byciem w związku. Poza
związkiem znajdują się istotne źródła
emocjonalnego wsparcia
Małżeństwa seksualnie otwarte są wariantem
małżeństw otwartych. Charakterystyczną cechą
jest podjęcie przez parę decyzji przyzwalającej
małżonkowi lub obojgu małżonków na
utrzymywanie stosunków seksualnych z innymi
osobami, poza ich domem
Małżeństwa otwarte i seksualnie
otwarte
Podstawowe cechy:
„życie tu i teraz” połączone z realistycznymi
oczekiwaniami- odrzucono cechy tradycyjnego
małżeństwa z długoterminowymi celami i zaspakajaniem
potrzeb jednostki w obrębie małżeństwa
większy szacunek dla prywatności niż w tradycyjnym
małżeństwie
otwarta i uczciwa komunikacja z dzieleniem fantazji,
ujawnianie siebie
elastyczność ról
otwarte życie towarzyskie, które pozwala nawet na
rozwój relacji seksualnych z innymi osobami płci
przeciwnej
równość władzy i odpowiedzialności
nacisk na szukanie tożsamości
wzajemne zaufanie (nic nie jest ukrywane)
Małżeństwa „wahadłowe”-
swingersi
Model wahadłowy małżeństwa
(swinging)- wymiana seksualna
partnerów małżeńskich z innymi
parami małżeńskimi o podobnych
upodobaniach
Małżeństwa „wahadłowe”-
swingersi
Wymienia się kilka kategorii
swingersów [C. Varni 1972, za
E.D. Macklin 1980]:
pozbawionych zaangażowania
emocjonalnego
z naciskiem na pełne
zaangażowanie emocjonalne
preferujących posiadanie stałego
związku z inną parą
Małżeństwa „wahadłowe”-
swingersi
B.I. Murstein 1978, za S.A. Peabody 1982
wyróżnił dwa typy osób realizujących
model wahadłowy:
takich, dla których liczą się tylko
doświadczenia seksualne, którzy unikali
związania emocjonalnego z innymi
realizującymi taki styl życia
takich, którzy łączą doznania seksualne z
pewną dozą intymności. Dla nich taki styl
życia ma służyć zwiększeniu liczby
przyjaciół i partnerów seksualnych
Małżeństwo w satyrze
Czym jest małżeństwo??
Na zawsze razem
Wspólne plany
Pieszczotliwe przezwiska
Wspólne zakupy
Demokracja przy wyborze programu TV
Spokojne omawianie problemów
Ona podaje mu kapcie kiedy on wraca do domu
On myśli tylko o niej
Częste nadgodziny
Ona na niego czeka
Wspólne kąpiele
Bibliografia
D. Gębuś, „Rodzina: tak, ale jaka?”, Warszawa 2006
A. Kwak, „ Rodzina i jej przemiany”
A.Kwak, „ Rodzina w dobie przemian. Małżeństwo i kohabitacjia”,
Warszawa 2005
K.Slany, „ Alternatywne formy życia małżeńsko-rodzinnego w
ponowoczesnym świecie”, Kraków 2002
Z. Tyszka, „Rodzina w ponowoczesnym świecie”, Poznań 2003
http://pl.wikipedia.org/wiki/Ma%C5%82%C5%BCe%C5%84stwo_
http://pl.wikipedia.org/wiki/Rejestrowany_zwi%C4%85zek_partne
http://pl.wikipedia.org/wiki/Rodzicielstwo_lesbijek_i_gej%C3%B3
http://www.cbos.pl/SPISKOM.POL/2002/K_049_02.PDF